Fisika ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

1. Presioaren Kontzeptua eta Kalkulua

1.a) Presioaren definizioa

Presioa azalera-unitateko egiten den indarra da. Formula hau da: P = F/S.

1.b) Presioa eta azalera

Presioa azalera-unitateko egiten den indarra denez, eta bi kasuetan gorputzek pisu bera dutenez (indar bera), presioa azaleraren araberakoa izango da. A kasuan, azalera txikiagoa denez, presioa handiagoa da. B kasuan, aldiz, azalera handiagoa denez, presioa txikiagoa da.

1.c) Presio hidrostatikoaren ariketa

• Dentsitatea (d): 3500 kg/m³
• Grabitazioa (g): 9,8 m/s²
• Altuera (h): 7 cm = 0,07 m

Kalkulua: P = h ⋅ d ⋅ g

P = 0,07 m ⋅ 3500 kg/m³ ⋅ 9,8 m/s² = 2401 Pa

2. Presio Hidrostatikoa Sakonera Ezberdinetan

2.a) Galdera

(Galdera ez da ageri dokumentuan)

2.b) Presio-diferentziaren kalkulua

P₁-

Uhin Higidura

Sarrera

Uhin-higidura energia transmititzeko modu bat da. Uhina espazioan hedatzen den perturbazio bat da.

Uhin Motak

Bi sailkapen nagusi daude:

1. Ingurune Materialaren Beharraren Arabera

Uhin Mekanikoak

Ingurune material elastikoan energia transmititzen dute. Adibidez:

• Sokako uhinak
• Likido gainazaleko uhinak
• Soinua

Uhin Elektromagnetikoak

Energia elektromagnetikoa transmititzen dute, ingurunerik gabe. Erradiazio elektromagnetiko guztiak dira.

2. Hedapen Norabidearen Arabera

Zeharkako Uhinak

Partikulen higidura uhinaren hedapen norabidearekiko perpendikularra bada. Adibidez:

• Uhin elektromagnetikoak
• Sokako uhinak
• Uraren gainazaleko uhinak

Luzetarako Uhinak

Partikulen higidura uhinaren hedapen norabidearekiko paraleloa bada. Adibidez:

• Malgukiko uhinak
• Soinua

Magnitudeen

Energiaren Kontzeptua eta Unitateak

Energia magnitude fisikoa da, gorputzetan aldaketak eragiteko ahalmenarekin lotuta dagoena.

Energiaren Unitate Nagusiak

• J (joulea)
• cal (kaloria)
• kW (kilowatt)

Energiaren Jatorria eta Garrantzia

Eguzkia: Energiaren Iturri Nagusia

Erabiltzen den ia energia guztia Eguzkitik dator. Hauek dira Eguzkiaren eraginaren ondorioz gertatzen diren fenomeno nagusiak:

• Ura Lurrean dagoela Eguzkiari esker; hau da, ur-zikloa.
• Landareek fotosintesia egiten dutela eta materia organikoa sortzen dela.

Energiaren Erabilera Izaki Bizidunetan

Izaki bizidunok energia erabiltzen dugu goizean altxatzeko, pentsatzeko, mugitzeko, hitz egiteko eta beste hainbat jarduera egiteko.

Energiaren Ezaugarri Nagusiak

Hauek dira energiaren ezaugarri garrantzitsuenak:...

Indar Eremuak eta Energia Potentziala

Indar Eremu Kontserbakorrak

Indar eremu kontserbakorrak partikula bat A puntutik B puntura eramateko eremuaren indarrek egindako lana hasierako eta amaierako puntuen mende dagoenean definitzen dira, eta ez egindako bidearen menpe. Bi propietate nagusi dituzte:

1. Ibilbide itxian egindako lana nulua da.
2. Eremuak egindako lana, magnitude berezi batek hasierako eta amaierako puntuen artean dituen aldakuntza modura adieraz daiteke: W = Ep_A - Ep_B = -ΔEp.

Indar Ez Kontserbakorrak

Bi punturen artean higitzean indarrak egindako lana ibilbidearen araberakoa denean, indarra ez kontserbakorra da. Kasu honetan, ez dago energia potentzialik indar horrekin loturik. Indar ez kontserbakorraren adibide argia marruskadura indarra...

HIGIDURA PERIODIKOA: Denbora tarte konstante bat pasa ondoren errepikatzen diren higidurak dira(Higidura zirkular uniformea). HIGIDURA BIBRAKOR EDO OSZILAKORRA: Puntu baten(oreka puntua) alde bietara mugitzea da. Denbora tarte berdinean higikariaren aldagai guztiak berdinak badira, periodikoa da.(Pendulua edo malguki batetik lotutako masa. HIGIDURA HARMONIKO SINPLEA lerro zuzenean desplazatzen eta modu periodiko batean jatorritzat hartzen den puntu baten albo bietatik ibiltzen den partikularena da.

Unibertsoa: Zerez Osatuta Dago?

Unibertsoa espazio huts handi bat da, eta milaka gorputz daude bertan.

Hutsa eta Materia

• Hutsa: Unibertsoaren gehiena.
• Materia:
  • Ikusgarria (begi-bistaz, teleskopioz): %10
  • Iluna (ikustezina): %90

Izarren Osaketa Aztertzen

Nola dakigu zer elementuz dauden osatuta izarrak? Eguzkitik zein gainontzeko izarretatik igortzen diren erradiazioak (=argia) prisma batean zehar igaroarazten baditugu, argia deskonposatzen dela ikusiko dugu.

Unibertsoaren Antolaketa

Unibertsoaren antolaketari buruzko bi ideia nagusi daude:

• Distantziak handi-handiak dira, eta normalean argi-urtetan adierazten dira.
• Espazioan materia ez dago uniformeki banatuta.

Unibertsoaren Egitura Kosmikoa

Unibertsoa egitura hierarkiko batean antolatzen da:

• Unibertsoa
• Virgo

Higidura Harmoniko Sinplea (HHS)

Higidura Periodikoa

Denbora tarte konstante bat pasa ondoren errepikatzen diren higidurak dira. (Adibidez: HZU).

Higidura Oszilakorra

Puntu baten bi aldeetara mugitzea da. Denbora tarte berdinean higikariaren aldagai guztiak berdinak badira, periodikoa da. (Adibidez: Pendulua).

Higidura Harmoniko Sinplea (HHS)

Lerro zuzenean desplazatzen eta modu periodiko batean jatorritzat hartzen duen puntu baten bi aldeetatik ibiltzen den partikularena da.

HHS-ko Magnitudeen Definizioa

• Oszilazioa: Mugimendu osoa egiten du, puntu batetik ateratzen denetik puntu berdinera iritsi arte.
• Oreka Puntua: Higikariak egiten duen lerroaren erdiko puntua.
• Anplitudea (A): Oreka puntutik mutur batera dagoen distantzia, desplazamendu handiena.
• Elongazioa

Uhinak eta Optika

Uhina: perturbazio baten bidez burututako energiaren transmisioa, materiarik garraiatu gabe. Izaera ez-berdina duten bi ingurune banatzen dituen gainazalera heldu denean, energiaren zati bat itzuli eta bestea igaro egiten da.

Uhin geldia

Uhin geldia: norabide berean, kontrako noranzkoan eta amplitude eta maiztasun berdina duten bi uhinen interferentziatik sortzen da. Ingurunearen muturrean islatzen direnean sortzen da.

Gainezarmena: ingurune batean hedatzen diren bi uhinen energia-aldi bera jasaten duen bibrazioaren batura da.

Sabela: jatorrizko Ax2 amplitudez bibratzen duen puntua da.

Nodoa: geldirik dagoen puntua da.

Lupa

Lupa: lente konbergentea da, objektu handiagoa ikusteko erabiltzen dena (objektua fokuaren barnean, lentearen...

Begiaren Akatsak eta Begiaren Funtzionamendua

Begi akatsak

1. Hipermetropia

Hurbileko puntua behar den distantzia baino urrunago dagoenean gertatzen da. Hurbileko puntua baino hurbilago dauden objektuak ez dira ondo ikusten.

Zergatia: Kornea lauegia delako eta begia laburregia delako, irudia erretinaren atzean sortzen da.

Konponbidea: Lente kobergente bat (+) jartzea, sortutako irudia hurrunago egotea eta birtuala izatea lortzeko.

2. Astigmatismoa

Distantzia berean dauden norabide desberdinak ez dira aldi berean fokatuta ikusten.

Zergatia: Kornea ez delako guztiz esferikoa.

Konponbidea: Kurbadura-erradio ezberdinetako lenteak erabiltzea. Astigmatismoa duen pertsona batek ezin dio inori bere betaurrekoak utzi, kantitatea eta norabidea kontuan hartu behar...

1. LIKIDOA-SOLIDOA-GASA

likidotik solidora,solidotzea

solidotik likidora,fusioa

solidotik gasera,sublimazioa

gasetik solidora,alderantzizko sublimazioa

gasetik likidora,kondentsazioa

likidotik gasera,baporizazioa

2. BAPORIZAZIOA

• Egoera aldaketa bat da.Likidotik-gaserakoa.Likidoaren gaineko presioa txikiagotuz lor daiteke. Adb: ura

3. a)  nahaste heterogeneoa eta adibidea

• nahaste heterogeneoen osagaiak ikus ditzakegu begi bistaz.Dispertsio koloidalak eta esekidurak bereiz daitezke.Adib:egurra

    b) disoluzioa eta sailkapena

•   nahaste homogeneoak dira.Bi osagai gutxienez,solutua eta disolbatzailea.solutua propotzio gutxien dagoen osagaia da.adib:gatza. Disolbatzailea: proportzio handiago daukan osagaia. adib: ura

    c) Substantzia puruen sailkapena

• substantzia