Fisika ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

Giza Begiaren Funtzionamendua

Giza begiaren helburua: Begien funtsezko egitekoa objektuen irudi estigmatikoak eta akatsik gabekoak sortzea edo eskaintzea da. Begiak ia esferikoa den forma du, ikusmen-eremu zabala (180º ingurukoa) eskaintzen du, eta oso azkar aldatzeko gai da fokatzea (hurbileko eta urruneko gauzetara egokituz). Gainera, ikusmen-ahalmen handia du.

Begiaren Egitura Nagusiak

• Kornea: Begia inguratzen duen mintz erresistentearen atal gardena da. Argia korneatik sartzen da.
• Kristalinoa: Lente konbergentearen forma duen gorputz biguna da.
• Erretina: Begiaren barnealdea estaltzen duen mintza da. Bertan proiektatzen da objektuen irudia. Argiarekiko sentikorrak diren hainbat zelula-geruzak osatzen dute.

Irudiaren Tamaina eta Distantzia

Ikusten...

Presioa eta hidrostatika

Presioa (p) eginiko indarraren eta indar horren eraginpean dagoen azaleraren arteko zatidura da: p = F / S. Hidrostatika Fisikaren adarra da; orekan dauden fluidoak aztertzen ditu.

Dentsitatea eta definizioak

Fluido baten dentsitatea (d) fluidoaren bolumen-unitateari dagokion masa da. Bestela esanda, dentsitatea masaren eta bolumenaren arteko zatiduraz kalkulatzen da.

Presio hidrostatikoa

Presio hidrostatikoa orekan dagoen fluido baten barnean pisuaren ondorioz sortzen den presioa da. Fluido baten barneko puntu baten gaineko presioa (p) fluidoaren dentsitatearen (d), grabitatearen (g) eta puntuaren sakoneraren (h) arteko biderkadura da:

p = d · g · h

Presioa puntu batean eginiko presioa osorik transmititzen da fluidoaren...

Sistema optiko zentratuak

Sistema optiko zentratuak bere zentroak lerro zuzen batean dituzten dioptrioen segidak dira. Lerro zuzen horri ardatz optikoa deritzo, eta sistema optikoaren simetria-ardatza da. Sistema erabilienak lenteak dira. Lenteak oso ezagunak dira, gure ikusmen-akatsak zuzentzeko lentilla eta betaurrekoetan erabiltzen baitira, eta baita argazki-kamera, teleskopioetan eta antzeko tresnetan ere. Lenteak konbergenteak edo dibergenteak izan daitezke.

Giza begia

Begien helburua objektuen irudia sortzea da. Begien forma esferikoa da. Fokapena oso bizkor aldatzeko gai dira, objektu hurbilak eta urrunak ikusteko egokituz. Korneatik argia barneratzen da. Kristalinoa gorputz bigun bat da. Erretinan proiektatzen da objektuaren irudia. Irudia...

Begiek objektuen irudi estigmatikoak eta akatsik gabeak ematen dizkigute. Begien forma ia esferikoa 180º-ko ikusmena ematen digu, fokapena aldatzeko oso bizkorrak dira eta bereizmen ahalmen handia dute.

Kornea: Begia inguratzen duen mintz erresistentea da. Argia bertatik barneratzen da.

Kristalinoa: Lente konbergentearen forma duen gorputz biguna da.

Erretina: Begiaren barnealdeko mintza. Bertan proiektatzen da irudia. Argia eraginpean sentikorrak diren zelula-geruzak osatzen dute.

Objetuen tamaina erretinan eratuaren araberakoa da: geroz eta gertuago, orduan eta handiago.

Gure begia sistema optikoa: dioptrio esferikoa (kornea) eta lentea (kristalinoa). Normalean urruti fokaturik dago. Urbil fokatzeko giharrak uskurtu forma esferikoagoa emanez...

Gorputz batek edo haren partikula batek higidura periodikoa du baldin eta denbora-tarte konstante bat pasatuta haren higiduraren hiru aldagaiak balio berberak hartzen badituzte. Denbora-tarte horri periodoa deritzo.

HHSren Ezaugarriak

• Oszilazioa: Partikulak joan-etorriko higidura oso batean ibiltzen duen distantzia.
• Oszilazio-zentroa: Higitzen denean, partikula iristen den muturreko bi posizioen arteko erdiko puntua.
• Elongazioa (x): Aldiune bakoitzean partikula higikorraren eta oszilazio-zentroaren arteko distantzia ($\text{OX}^+$ edo $\text{OX}^-$).
• Anplitudea (A): Elongazioaren balio maximoa, O jatorritik P puntura arteko distantzia.
• Periodoa (T): Partikulak oszilazio oso bat egiteko behar duen denbora.
• Maiztasuna (f): Denbora-unitatean egindako

Indar-eremuak eta Lana

Indar-eremu kontserbakorretan, partikula bat A puntutik B puntura eramateko eremuaren indarrek egindako lana hasierako eta amaierako puntuen menpe dago, ez egindako ibilbidearen menpe. Partikularen ibilbidea itxia bada, lana nulua da, posizio horiek berdinak direlako. Indar kontserbakor batek egiten duen lana magnitude eskalar baten aldakuntzaren berdina da.

Indar Kontserbakorrak

Egindako lana kalkulatzeko, hasierako eta amaierako energia potentzialen diferentzia egin behar da. Beraz, ibilbide itxia bada, hasierako eta amaierako posizioak berdinak direnez, Ep_a=Ep_b izango da eta ondorioz W=0 J.

Indar Ez-Kontserbakorrak

Egiten den lana ibilbidearen menpe dago eta ez dago beraiekin loturiko energia potentzialik (Ep-rik).

Energia

Uhinen islapena eta errefrakzioa

Islapen fenomenoan, uhin bat bi inguruneren arteko banaketa-gainazalera iristean, uhina lehenengo ingurunera itzuli egiten da. Legeak:

• Izpi erasotzailea, banaketa-gainazalaren eraso-puntuko normala eta izpi isladatua plano berean daude.
• Eraso-angelua eta islapen-angelua berdinak dira.

Errefrakzioaren printzipioak

Errefrakzio-fenomenoan, uhin bat bi inguruneren arteko banaketa-gainazalera iristean, uhina bigarren ingurunean sartzen da. Legeak:

• Izpi errefraktatua, normala eta izpi erasotzailea plano berean daude.
• Snell-en legea: n₁ · sin(e) = n₂ · sin(r).

Errefrakzio-indizea

Ingurune baten errefrakzio-indize absolutua (n) argiak hutsunean duen hedapen-abiaduraren (c) eta ingurune horretan duen hedapen-abiaduraren (...

1. Zer da Big Bang? Zer adierazten du?

Big Bang-a teoria bat da, eta unibertsoaren sorrera eta hasierako garapena azaltzen du.

Teoria horren arabera, materia guztia hasieran puntu batean kontzentraturik zegoen; dentsitatea eta tenperatura oso handiak zirenez, zabaltze bat edo "eztanda" bat eman zen, eta horrela hasi zen gure unibertsoa hedatzen.

2. Zeintzuk bi froga daude Big Bang teoria baieztatzeko? Zer demostratzen dute?

Bi froga nagusi daude Big Bang teoria baieztatzen dutenak:

• Unibertsoaren hedapena: Galaxiak urruntzen ari direla ikusten da (redshift dela eta), eta horrek adierazten du unibertsoa handitzen ari dela.
• Hondoko Erradiazio Kosmikoa (HEK): Unibertsoa guztiz betetzen duen erradiazio mikrouhina uniformea da, eta Big Bang-aren hasierako

Islapena eta Errefrakzioa

Islapena eta errefrakzioa uhina ingurune berri batera iristen denean gertatzen dira. Fenomeno hauek uhin batek bi ingurune bereizten dituen gainazalari erasotzen dionean sortzen dira. Adibidez, airetik doan argi izpi bat uretara iristean gertatzen dira.

Islapena

Uhin batek bi ingurune ezberdin bereizten dituen gainazal batekin talka egiten duenean eta jatorrizko ingurunean zehar aurrera eginez itzultzen denean gertatzen da islapena.

Islapenaren Legeak

• Izpi erasotzailea, islatua eta normala plano berean daude.
• Izpi erasotzaileak eta normalak osatzen duten angelua, eraso-angelua, eta izpi islatuak eta normalak osatzen dutena, islapen-angelua, berdinak dira.

Errefrakzioa

Errefrakzioa gertatzen da uhinak bigarren ingurunean zehar...

Lupa: Deskribapena eta Funtzionamendua

• Lupa lente konbergente bat da, objektuak handiago ikusteko erabiltzen dena.
• Objektu txikiak handiago ikusteko begirantz hurbiltzen ditugu, baina puntu hurbilaren existentziak (25 cm) hurbilketa hori mugatzen du, eta ezin dugu gehiago hurbildu.
• Luparen bidez, objektua puntu hurbilean baino gertuago koka dezakegu.
• Lente konbergente batek lupa moduan funtzionatzeko, objektua lentearen fokuaren (F) eta lentearen artean kokatu behar da.

Eskema: Irudien Eraketa Luparekin

• Eskema optikoan ikusten denez, irudia birtuala (alegiazkoa), handiagoa eta zuzena (zutik) da.
• Objektua lentearen eta fokuaren artean egon behar da.

Handipena eta Ahalmen Anplifikatzailea

Luparen handitze-ahalmena bi angeluren arteko zatidura da:

• MA: Emendio