Fisika ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

Begiko sistema optikoaren atalen arteko harremana ez da beti egokia izaten. Horren ondorioz, ikusmen-funtzionamendu akats batzuk sortzen dira:

Presbizia

Adinarekin agertzen den gaitz honetan, kristalinoaren egokitzapen-ahalmena murriztuta dago. Urruneko puntua ez da aldatzen, baina hurbileko puntua urrutiago kokatzen da. Beraz, presbizia duten pertsonek ondo ikusten dute urrutira, baina zailtasunak dituzte gertuko objektuak enfokatzeko.

Akats hau lente konbergenteen bidez zuzentzen da. Merkatuan hiru motatako lenteak aurki daitezke:

• Hurbileko bistarako lenteak: Txikiak dira eta urrutira begiratzeko haien gainetik begiratzen uzten dute.
• Lente bifokalak.
• Lente progresiboak: Distantzia fokal ezberdinak dituzte.

Miopia

Begi miopeak ondo enfokatzen ditu...

Soinu-uhinak

Bibrazioek inguruneko aire-geruzak higiarazten dituzte. Bibrazioa airearen bidez gure belarrietara heltzean, tinpanoan bibrazioak eragiten ditu. Hauek barne-belarrira transmititzen dira, eta handik garunera, soinua deritzon sentsazioa sortuz.

Soinua gorputz baten bibrazio edo perturbazio mekanikoa da, uhin gisa edozein ingurune material elastikotan zehar hedatzen dena. Giza entzumenaren hautemate-tartea 20 Hz eta 20.000 Hz artekoa da.

• Uhin infrasonikoek maiztasun-tarte entzungarritik beherako maiztasuna dute.
• Uhin ultrasonikoek, aldiz, maiztasun-tarte entzungarritik gorakoa dute.

Soinu-uhinen eraketa mekanismoa

Soinu-uhinak bi magnitudeen bidez deskriba daitezke:

1. Desplazamendu-anplitudea (S_max): inguruneko bolumen-elementu txiki batek

Uhinen Islapena eta Errefrakzioa

Ingurune batean hedatzen ari den uhina beste ingurune baten gainazalera iristen denean bi fenomeno gertatzen dira:

1. Islapena: Fenomeno honetan, uhina bi inguruneren arteko banaketa-gainazalera iristean, lehenengo ingurunera itzultzen da, uhin-higiduraren energiaren parte bat eramanez eta hedapen-norabidea aldatuz.
2. Errefrakzioa: Fenomeno honetan, uhina bi inguruneren arteko banaketa-azalerara iristean, bigarren ingurunean sartu eta bertan hedatzen da, uhin-higiduraren energiaren parte bat eramanez eta hedapen-norabidea aldatuz.

Argiaren Abiadura eta Errefrakzio Indizea

Argiaren kasuan, abiadura handiagoa da hutsean ingurune materialetan baino. Maiztasuna berdina da hutsean eta ingurune materialetan, baina uhin-luzera...

Indukzio Elektromagnetikoa eta Korronte Alternoa

Indukzio elektromagnetikoa fluxu magnetikoaren aldaketak sortzen duen korronte elektrikoa da.

Lenzen Legea: Korrontearen Noranzkoaren Zehaztapena

Lenzen legea korronte induzituaren noranzkoa determinatzeko araua da. Induzitutako korrontearen noranzkoa korronte hori sorrarazten duen kausaren aurka egiten duena da.

Iman baten ipar poloa espira batera hurbiltzean, fluxu magnetikoa handitu egiten da. Lenzen legearen arabera, korronte induzituaren noranzkoa fluxu magnetiko horri aurka egiteko moduan sortzen da. Korronte induzituak sortutako eremu magnetikoak fluxu magnetikoa gutxitzen du. Imana urruntzean, korrontearen noranzkoa alderantzikatzen da.

Faradayren Legea: Indar Elektroeragile Induzitua (IEE)

Argiaren Koloreen Eragina

Argi urdinaz argiztatzean.

• Argi gorriaz argiztatzerakoan, ez zen ezer igorriko; Energia igortzeko, energia hori erauzketa lana (W₀) baino handiagoa da. Kontuan hartzen badugu W₀= hfᵣ dela, eta argi berdearen maiztasuna argi urdinarena baino txikiagoa dela, jakina da argi gorriaren maiztasuna urdinarena eta berdearena baino txikiagoa dela. Beraz, berdearekin ez bada ezer argiztatzen, gorriarekin ere ez da argiztatuko. Izan ere, igorritako energia ez da erauzketa lana baino handiagoa.
• Argi ultramoreaz argiztatzerakoan, foto-elektroiak igorriko dira. Energia igortzeko, energia hori erauzketa lana (W₀) baino handiagoa da. Kontuan hartzen badugu W₀= hfᵣ dela, eta argi urdinarenaren maiztasunarekin igortzen bada,

Begiaren akats arruntenak

Begiaren akats arruntenak:

Miopia

Miopia: urruneko puntua infinitoan egon beharrean hurbilago dago, distantzia mugatu batean. Urruneko puntuaren atzetik dauden objektuak ez ditugu ondo enfokatuta ikusiko; kornean kurbadura handiagoa dagoelako edo begia borobila izan beharrean luzeegia delako. Lente dibergente bat erabiliz konpontzen da.

Hipermetropia

Hipermetropia: hurbileko puntua egon behar den distantziatik urrunago dagoenean. Hurbileko puntuan baino hurbilago dauden objektuak ez ditugu ondo ikusiko. Kornea lauegia delako; lente konbergente bat erabiliz konpontzen da.

Presbizia

Presbizia: hipermetropia bezalakoa da; hurbileko puntua egon behar den distantziatik urrunago dago. Hurbileko puntutik hurbilago dauden objektuak...

1. Lan Mekanikoa eta Energia Unitateak

Gorputz bati eragiten dion indarrak eginiko lan mekanikoa (W) indarraren (F) eta indarraren norabide eta noranzko berean gertatzen den gorputzaren desplazamenduaren (x) arteko biderkadura da.

Formula: W = F · x

1.1. Energia (E)

Energia (E) sistema batek lana egiteko duen ahalmena da.

2. Potentzia eta Unitateak

Potentzia (P) denbora-unitate bakoitzean eginiko lana da.

Formula: P = W/t

2.1. Kilowatt-ordua (kWh)

Kilowatt-ordua (kWh) ez da potentzia-unitatea. Kilowatt-ordua kilowatt bateko potentziako makina batek ordubetean egiten duen lana da.

3. Energiaren Kontserbazioaren Printzipioa

Energia ez da ez sortzen ez desegiten, transformatu besterik ez da egiten.

3.1. Energiaren Degradazioa

Energia degradatu egiten da....

1.Substantzia puruak  eta Nahasteak

Substantzia purua: konposizioa aldatzen ez duen materia da. Substantzia puruak ezin dira prozesu substantzia  sinpleagotan deskonposatu.Motatako substantzia puruak daude:

·         Konposatuak:prozesu kimiko baten bidez elementu sinpleagotan deskonposa daitezkeen substantzia puruak dira.(ura adibidez)

·         Elementuak:edozen prozedura  erabilita ere, substantzia sinpleagotan ezin deskonposa daitezkeen substantzia puruak dira.(burdina adibidez)

Nahasteak zenbait substantzia puru konbinatuz sortutako materia da.Substantzia horiek prozedura fisikoen bidez banan daitezke. Bi nahaste daute:

·         Nahaste heterogenoa: osagai ikusi egiten dira.

·         Nahaste homogéneo...

HZU: S= So+VT

V=kte

a=0

Ekuazioa: s=at+b

HZUA: S=So+VoT+½ aT²

V=Vo+aT

a=kte

V²=Vo²+2 aS

Ekuazioa: s=aT²+bT+C

Grabitate-Hig. zuzena:

y=yo+VoT-½ gT²

V=Vo-gT

Grabitate-Hig. parabolikoa:

r=ro+VoT+½ aT²

v=vo+aT

a=kte

Hig. zirkularra

desplazamendu lineala (?S (m) )=

desplazamendu angeluarra (?fi (rad) x R    ?S=?fiR)

abiadura lineala (V (m/s) )=

abiadura angeluarra (W x R  V=W x R)

V=?S/?T (m/s)=

Osagai tangentziala (a_t=dv/dt)

W=?fi/?T (rad/s)=

Osagai normala (a_n=Vfi/R) (sentripetua)

Hig. periodikoa

T=periodoa(bira bat deskribatzeko denbora)   f=frekuentzia

f/1=1/T

W=2? x f

W=2?/T

1. GALDERA

• Higidura harmoniko sinplea.

Partikula batek Higidura Harmoniko Sinplea izatea dimentsio bakarrean desplazatzen dela esan nahi du.

• Definitu: anplitudea, elongazioa, maiztasuna eta periodoa.

Anplitudea: elongazioaren balio maximoa da. (A)

Elongazioa: aldiune bakoitzean partikula higikorraren eta zentroaren arteko distantzia. (x)

Maiztasuna: segundu batean buruturiko oszilazio-kopurua. (f)

Periodoa: partikulak oszilazio osoa burutzeko behar duen denbora. (T)

• Idatzi higiduraren ekuazioa.

• Eta atera bertatik abiaduraren eta azelerazioaren ekuazioak.

Abiaduraren ekuazioa -->

Azelerazioaren ekuazioa -->

2. GALDERA

• Uhin-higiduraren energia eta intentsitatea.

  • Uhin harmonikoak transmitituriko energia uhinaren anplitudearen karratuaren eta maiztasunaren