Fisika ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

Giza begiaren deskribapena

Begia dioptrio esferiko eta lente batez eratutako sistema optikoa da. Irudi errealak eta alderantzikatuak osatzen ditu. Begia 2,5 cm inguruko diametroa duen esfera da, esklerotika izeneko mintzaz inguratua. Aurrealdean kornea gardena dago.

Argiaren sarrera irisak (diafragmak) erregulatzen du; honek irekidura zirkular bat du: begininia. Irisaren atzean lente konbergente bikonbexu bat dago, kristalinoa, eta konbergentzia aldakorra dauka muskulu ziliarrei esker.

Kornearen eta kristalinoaren artean likido bat dago (humore urtsua) eta kristalinoaren atzean, begi-globoa betetzen, beste likido bat (humore beirakara). Bi humoreen errefrakzio-indizeak ia berdinak dira.

Argi-izpiek kornea, kristalinoa eta bi humoreak zeharkatu...

Gasen Legeak

Boyle-Mariotteren Legea

Gas batek tenperatura konstantean aldaketak jasaten dituenean, konstante mantentzen da eragiten duen presioaren eta hartzen duen bolumenaren arteko biderkadura.

• Bolumenak gora egitean, presioak behera egiten du, eta alderantziz.
• Presioaren eta bolumenaren arteko biderkadurak konstanteak dira.
• Presioaren eta bolumenaren arteko erlazioaren grafikoa hiperbola da.
• Hau da: p eta V alderantziz proportzionalak dira.

Gay-Lussacen Legea

Gas batek bolumen konstantean aldaketak jasaten dituenean, konstante mantentzen da eragiten duen presioaren eta tenperatura absolutuaren arteko zatidura.

• Zenbat eta handiagoa presioa, orduan eta handiagoa tenperatura, eta alderantziz.
• Presioaren eta tenperatura absolutuaren arteko zatidura

a) Newtonen grabitazio unibertsalaren legea

Unibertsoko gorputz guztiek elkar erakartzen dute.

Haien arteko indarra zuzenki proportzionala da gorputzen masen biderkadurarekiko eta alderantziz proportzionala gorputzen zentroen arteko distantziaren karratuarekiko:

F = G · (M · m) / d²

• M, m: gorputzen masa (kg)
• d: distantzia zentroen artean (m)
• F: indarra (N)
• G: 6,67 · 10^-11 N·m²/kg²

Indar honen ezaugarriak:

• Erakargarria: Beti da erakargarria.
• Norabidea: Zentroak elkartzen dituen zuzenarena da.
• Akzio-erreakzioa: Ez da indar bakarra, bi baizik; bikoteka agertzen dira.
• Urrutiko indarra: Ez da beharrezkoa gorputzek elkar ukitzea, ezta haien artean materiarik egotea ere.
• Ahula: Oso ahula da, masa bat oso handia izan ezean (adibidez, planetak).

b) Eremu grabitatorioa

Espazioko...

Fenomeno elektrikoak: Elektrostatika

Elektrizitatearen jatorria Tales Miletokoaren aurkikuntzan dago. Bi gorputzak elkarren kontra igurztean, lehen ez zuten beste propietate bat hartzen dute: karga elektrikoa. Propietate hori bi indar motaren bidez adierazten da; hots, erakarpen- eta aldarapen-indarren bidez.

Nola elektrizatzen dira materialak?

Gorputzak elkarrekin igurzten direnean, karga-trukaketa gertatzen da. Normalean, batetik bestera mugitzen diren kargak negatiboak izaten dira. Baina gorputz guztiek ez dute berdin jokatzen: badaude karga negatiboak emateko joera duten materialak (positiboki kargatuak geratzen direlarik), eta karga negatiboak hartzeko joera duten materialak (negatiboki kargatuak geratzen direlarik).

Ondoko zerrendan material...

Energia Motak eta Faktore Eragileak

Energia ez dago faktore bakar baten mende: batzuetan, abiadura izaten da energian eragina duen faktorea; beste zenbaitetan, berriz, altuera, substantzia mota edo gorputzaren tenperatura. Energiaren izaera askotariko hori adierazteko, hainbat energia mota daudela esaten da.

Energia Mekanikoa: Zinetikoa eta Potentziala

Energia mekanikoa osatzen duten energia motak hauek dira:

• Energia zinetikoa: Abiadurari esker gorputzak duen energia da.
• Energia potentzial grabitatorioa: Altuera dela eta gorputzak duen energia da. Lurraren eta gorputzaren arteko elkarreragina da energia mota horren funtsezko zergatia.
• Energia potentzial elastikoa: Gorputz elastikoek duten energia da. Gorputza oreka-posiziotik (egonaldi-posiziotik)

Elektroskopioa

Gorputz bat elektrikoki kargatuta dagoen ala ez detektatzeko erabiltzen den tresna da. Elektroskopioa metalezko bi xafla oso mehez osatuta dago, beirazko ontzi baten barruan, metalezko euskarri batetik zintzilik.

Esfera batek aztertu nahi den gorputzaren karga elektrikoak jasotzen ditu. Karga horiek (positiboak edo negatiboak) bi xafletaraino iristen dira euskarritik, eta karga berdinak direnez, xaflak zabaldu egiten dira. Zenbat eta handiagoa izan karga kopurua, orduan eta gehiago zabaltzen dira xaflak.

Coulomben Legea

Elektrizitatez kargaturiko bi gorputzen arteko erakarpen- edo aldarapen-indarra bien kargen biderkadurarekiko zuzenki proportzionala da, eta bien arteko distantziarekiko alderantzizko proportzionala.

F = K·q1·q2D2...

Uhin Egonkorrak Hodietan

Uhin egonkorrak sortzen diren hodien kasuan, bi mota nagusi daude. Adibidez:

• Mutur batetik irekitako hodiak: Hodi hauen kasuan, itxitako muturrean nodoa sortzen da, eta irekian sabela.

Hodiaren L luzeraren eta uhin-luzeraren arteko erlazioa honako hau da:...

Gainezarmen Printzipioa

Uhin interferentzietan gainezarmen printzipioa betetzen da:

Eskualde beretik, une berean, uhin bi edo gehiago igarotzen direnean, inguruneko puntu bakoitzaren benetako elongazioa uhin bakoitzak bere aldetik sortutako elongazioen arteko batura bektoriala da.

Interferentzia Eraikitzailea eta Deuseztatzailea

Gainezarmenaren ondorioz, P puntuan uhin osatzaileen intentsifikazioa, ahultzea edo, zenbait kasutan, erabateko deuseztapena edo anulazioa ere...

Eremu Elektrikoa

Gorputz kargatu batek karga elektrikoa edukitzeagatik bere inguruko espazioan sortzen duen perturbazioari eremu elektrikoa deritzo. Beste karga elektriko bat espazio horretan kokatzean, karga horrek eta eremuak elkarri eragin, eta indar elektrikoa jasaten du.

Intentsitatea

Eremu elektrikoa deskribatzeko, espazioko puntu bakoitzari eremu elektrikoaren intentsitatea esleitu ohi zaio. Espazioko puntu bateko eremu elektrikoaren intentsitatea, E, puntu horretan karga positibo unitatea jarriz gero, azken honek jasango lukeen indarra da. SI sisteman eremu elektrikoaren intentsitatearen unitatea newton zati coulomb (N/C) da.

Q karga puntualak sorturiko eremu elektrikoaren propietateak

Q karga puntualak sorturiko eremu elektrikoak honako...

Irudi fotografikoaren sorrera

Filmaren gainean proiektatzen da objektiboa zeharkatzen duen irudia, baina negatibo bat da sortutako irudia.

Argi-sortak emultsioa ukitzen duen bakoitzean, kristal-sor bihurtzen dira zilarrezko bromuro molekulak filma errebelatu arte. Irudi sorra deritzo horri. Filma inpresionatzen duen argi-sortak hainbat intentsitate du, argazkia atera zaion objektuaren zatien argitasunaren arabera. Esate baterako, aurpegi baten argazkia ateratzen badugu:

• Zati ilunek (ileak edo begiak, adibidez) argitasun txikia dute eta, beraz, eragin txikiagoa dute filmaren emultsioan.
• Atalik argitsuenek (bekokiak, adibidez), aldiz, gehiago estimulatzen dituzte molekula sentikorrak.

Laburbilduz, argitasun handiagoa dagoen tokian, gehiago erreakzionatzen...

Higitzen Ari Den Karga Puntual Baten Gainean

Eremu elektriko batean karga bat kokatuz gero, indar elektriko bat agertzen da partikula kargatu horren gainean. Eremu magnetiko batean, ez da gauza bera gertatzen. Esperimentalki froga daiteke eremu magnetiko baten barruan geldirik dagoen karga bat kokatzen badugu, bere gainean ez dela inongo indarrik azaltzen. Karga higitzen bada, aldiz, kargaren norabidean aldaketa garbi bat azaltzen da; beraz, Newtonen bigarren legean oinarriturik, partikula horren gainean indar batek eragiten duela ondorioztatu behar da.

Indar Magnetikoaren Propietateak

• Abiadura eremuaren paraleloa denean indarra nulua da. Indarra maximoa da abiadura eta eremua perpendikularrak direnean.
• Kargaren balioa (q), abiadura eta eremuaren