Existentzialismoa eta Feminismoaren Bilakaera Historikoa
Existentzialismoa: Askatasunaren eta Existentziaren Filosofia
Existentzialismoa XIX. mendean sortu zen eta XX. mendearen bigarren erdiraino iraun zuen. Filosofo batzuen lanak deskribatzeko erabilitako terminoa da, baina inoiz ez da egon askatasun zabalik definizioaren inguruan. Hitza, historikoki, korronte filosofiko bat izendatzeko erabili da. Jean-Paul Sartre izan zen existentzialismoa beretzat hartu zuen lehen filosofoa.
Existentzialismo motak eta desberdintasunak
Existentzialismoaren barruan desberdintasun sakonak daude:
- Erlijiosoa: Errealitatea erlijioan aurkitzen dutenak (Unamuno, Jaspers).
- Atea: Jainkoak salbatzeko itxaropenik ez dutenak (Sartre, Beauvoir...).
Sartreren ekarpena eta gizakiaren askatasuna
Sartreren ekarpena existentzialismoaren funtsezko ideia da: "Existentzialista guztien funtsezko doktrina da esentzia baino lehen existentzia dagoela". Gizakiak ematen die izaera objektuei eta gizakiari berari. Jainkoa ez dagoela pentsatuz gero, ez dago esentziarik. Sartrek dioenez, gizakia existitu egiten da zerbait izan aurretik. Ez badago gure existentzia zehazten duen Jainkorik, ez dago ezer gizakiaren gainetik. Gizakia askea da bere esentzia propioa garatzeko.
Existentzialismoa askatasunaren filosofia da eta gizakia subjektu gisa ikusten du. Sartreren ustez, ezin dugu uko egin gure askatasunari: "Gizakia aske izatera kondenatuta dago". Gizakia indibidualismotik irteteko gai dela uste du Sartrek; horregatik, existentzialismoa humanismoa dela dio.
Feminismoaren Ideien Garapena
Feminismoa emakumezkoen diskriminazio historikoa abiapuntutzat hartuz pertsonen arteko eskubide-berdintasuna aldarrikatzen duen pentsamendu-korrontea da. Historian zehar eboluzio nabarmena izan du. Gizonen esanak obeditzea izan da, mendeetan zehar, emakumeen betebehar nagusia. Dena dela, emakumeen milaka urteko menderakuntzaren aurkako altxamendu handiena mugimendu feminista izan da.
Mugimenduaren hastapenak eta sufragismoa
Berdintasunari buruzko ideal ilustratuak zabaldu zirenean, emakume batzuek (Olympe de Gouges eta Mary Wollstonecraft) emakumeek ere eskubide osoko hiritar izan behar zutela aldarrikatu zuten. Aldarrikapen horiek mugimendu sufragistan gorpuztu ziren. 1850eko hamarkadatik aurrera, sufragistek eskubide liberalen unibertsalizazioa aldarrikatu zuten. Eskubideen aldeko borroka esklabutzaren abolizioaren aldekoarekin batu zuten Sarah eta Angelina Grimkék eta Lucretia Mottek.
Feminismo sozialista eta Simone de Beauvoir
Feminismo sozialistak ere indarra hartu zuen XX. mende hasieran. Clara Zetkinek sustatuz, martxoaren 8a Emakume Langileen Egun bihurtu zen eta Rosa Luxemburg-ek emakumeen boto-eskubidearen alde egin zuen.
Geroago, Simone de Beauvoir-ek emakumeen mendekotasun-egoera azaltzeko gizartean arakatu zuen. Horrela aztertu zuen zelan moldatu den emakumea. Berak dioenez, gizona izan da emakumea zer den definitu duena. Beauvoir-en arabera: "Ez da emakume jaiotzen, bilakatu egiten da".
Feminismo erradikala eta gaur egungo ikuspegiak
Estatu Batuetan, bestalde, feminismo erradikala sortu zen 60ko eta 70eko hamarkadetan. Kate Millett-ek "patriarkatu" bezalako kontzeptu gako batzuk definitu zituen. "Pertsonala dena politikoa da": feminismo erradikalak arazo sozialtzat hartu zituen ordura arte pribatutzat hartzen ziren kontuak: genero-indarkeria, etxeko lanen banaketa, etab. Feminismo erradikalari esker, "feminismo kulturala" bezalako mugimenduak sortu ziren.
Desberdintasunaren feministek, aldiz, aniztasuna balioesten dute eta natura bezalako baloreak defendatzen dituzte. Amaitzeko, zenbait ikuspuntu sortu dira azken hamarkadetan:
- Queer teoria: Judith Butler.
- Feminismo beltza: Angela Davis.
- Ekofeminismoa: Alicia Puleo.