DBH mailako apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

Lehen Sektorearen Ezaugarri Orokorrak

Europar Batasuneko lurren % 77 baino zertxobait gehiago landa-lurra da. Lur horien % 47 nekazaritzako jardueretarako erabiltzen da, eta gainerako % 30a basoa da. Landa-eremu horretan bizi da EBko biztanleen % 56, baina EBko biztanleria okupatuaren % 5ek bakarrik lan egiten du lehen sektorean.

Lehen sektoreak garrantzia galdu du Europar Batasuneko ekonomian. Haren ekoizpenaren balioa ez da iristen BPGd-aren % 3ra, nahiz eta kopuru hori % 6koa izan aintzat hartzen badugu nekazaritzako elikagaien industriaren ekoizpena ere, lehen sektorea hornitzaile duena.

Nekazaritza eta Abeltzaintza: Ekoizpena eta Ustiategiak

Nekazaritzako ekoizpena askotarikoa da: zerealak (batez ere, garia, espelta eta artoa), bazka, hazi...

Pertsiarren Manifestua: Sailkapena

• Oinarrizko iturri historikoa da. Edukiaren arabera politikoa da, eta formaren arabera gutun bidezkoa.
• Egileak taldekoak dira: Cadizko Gorteetako diputatu absolutistek idatzi zuten.
• Hasieran testu pribatua zen, Fernando VII.ari bidalia, baina gero publiko egin zen herriak irakur zezan. Nazio mailakoa zen.
• Helburua Antzinako Erregimena berrezartzea eta Cadizko Gorteetako legedia indargabetzea zen.
• 1814ko apirilaren 12an idatzi zen Madrilen. Frantziarrak Espainiatik bota zituztenean, Gorteak Madrilera mugitu ziren eta Fernando VII.a Espainiako tronura itzuli zen. Bere erregealdiak (1814-1833) hiru etapa izan zituen: Seiurteko absolutista, Hirurteko Liberala eta Hamarkada Absolutista.

Analisia

Ideia nagusia Konstituzioaren...

Errenazimentua

Noiz sortu zen?

• XV. mendean.

Non? Zein lekutan bereziki?

• Italian, Florentzian.

Zergatik? Azaldu.

• Ordura arte nobleak boterean zeuden eta nekazari asko aberastu ziren, boterea lortu nahi zutelarik. Nobleak ez zirenez, ezin zuten lortu, eta horrek eraldaketa bat eragin zuen.

Zein ikuspegi edo Korronte filosofiko berri dakar Errenazimentuak? Azaldu.

• Humanismoa dakar. Jainkoak zuen garrantzia aldatu eta gizakia jarri nahi izan zuten erdigunean.

Zein garaitako baloreak berreskuratu nahi zituzten?

• Erromatarren eta Grezian baloreak.

Garai horretako artista eta literato batzuen izenak.

• Dante, Leonardo Da Vinci, Petrarca, Botticelli, Boccaccio, Mikel Anjelo.

Italiako familia batek babesa eman zien, zeinek?

• Medici familiak.

Euskal Herriaren banaketaren

Aktualismoa eta Uniformismoa

Aktualismoa: Lurra moldatu duten prozesuak gaur egun ere berdinak dira: higadura, bolkanismoa eta tolestura bidezko erliebe-eraketa. Charles Lyellek esan zuen bezala: "Oraina da iraganaren gakoa".

Uniformismoa: Prozesu geologiko batzuk motelak dira, eta pixkanaka jarduten dute denbora-tarte luzeetan. Garai hartan, ideia hau katastrofisten aurkakoa zen, azken hauek mendikateen sorrera aparteko gertakizun eta astinaldi handien ondorioz sortzen zirela uste baitzuten. Prozesu geologikoen abiaduraren adibideak:

1. Prozesu batzuk oso motelak dira eta milioika urte behar dituzte, mendi baten eraketak eta higadurak bezala.
2. Beste batzuk milaka urte behar dituzte, lurzoruaren eraketak bezala.
3. Aldaketa batzuk katastrofikoak dira:

Euskarria eta Teknika

Mihise gaineko tamaina txikiko oleoa.

Pintzelkada luzea da, urdurria, askea eta norabide ezberdinetakoa.

Gaia

Alegoria da, etsipenaren, larritasunaren eta bakardade gorenaren sinboloa.

Deskribapena

• Ezkerralderantz luzatzen den sakonera handiko zubia agertzen zaigu, lerro zuzen, diagonal eta dibergenteak itxuratuz.
• Garrasia botatzen duen giza irudi sinplifikatuta eta deformatuta, luzatuta, uhineztatuta, isolatuta dago.
• Urrunago beste bi giza irudi daude, txikiak eta ilunak, eta haien itzal gorri eta luzeek bakardadearen sentsazioa areagotzen dute.
• Eskuinean eta erdialdean itsasoaren lerro uhineztatuak agertzen dira, urdin, berde eta beltzak, zerumugan zeruko kolore hori eta gorrixkekin elkarlotuta.
• Formak sinplifikatuta eta deformatuta

Testuinguru filosofikoa

Ortegak iturri desberdinak erabili zituen bere sistema filosofikoa osatzeko:

Neokantiarrekiko harremanak: Objektibismoa

Alemanian neokantismoa ezagutu zuen eta honek Kant-en ezagutza teoriara itzularazi zion (Kant: ezagutza eta etikaren autore garrantzitsua). Kanten ezagutza teoriaren arabera, gizakiak ezagutza lortu dezake, eta mota askotarikoak izan daitezke, zientifikoa adibidez.

Hainbat ezagutza objektiboak dira eta ezagutza guztietan beti daude bi osagai:

• Objektua (ezagutza gaia)
• Subjektua (ezagutuko duena)

Biak beharrezkoak izango dira. Objektuak a priori formak jarraitzen ditu (espazioa eta denbora).

Wilhelm Diltheyren historizismoa

Diltheyren aburuz, egoera bat azaltzeko pertsonaren historia eta gizartearen historia azaldu...

Napoleonen protagonismoa eta boterea

Kanpainak eta karguak

• Bigarren koalizioari aurre egin zuen eta Italiara eginiko kanpainetan garaipenak lortu zituen.
• Bere burua bizirako kontsul izendatu zuen.

Erreformak

• Legeak modernizatu zituen (Kode Napoleondarra eta abar).
• Ekonomia erreformatu zuen.
• Hezkuntza publikoa sustatu zuen.

Europa

• Britainia Handia, Austria eta Errusia 3. koalizioa osatu zuten.
• Errepublika inperio bihurtu zen, egoera sendotzeko.
• 4. koalizioa garaitu eta Tilsiteko bakea sinatu zuen.

Kanpo politika: bi ardatz

1. Britainia isolatzea.
2. Blokeo kontinentala ezartzea, Britainiarekin merkataritza murrizteko.

Kritikak Peru Abarka euskal obra goren gisa hartzen du. Zergatik? Ondoren aipatuko ditugun ezaugarri hauek argigarri izan daitezke:

• Obra kultura-maila arruntetik goragoko hartzaileari dago zuzenduta. XVII. mendean Axularrek idatzitako harako "Ez dut liburutxo hau letratu handientzat egiten, eta ez soil, deus ez dakitenentzat ere" esaldia ekartzen du gogora Mogelen jomugak.

• Obra euskal mundu jatorraren erakusleiho izaki, irakurlearentzat oso begiko egiten da.

• Elkarrizketarien ugariak, bestelakoan luzea ez den obra arindu egiten du, eta hartzaileari hurbildu.

• Elkarrizketak, gainera, estilistikako elementu eta obraren oinarri bihurtu ditu autoreak.

• Ekintza- eta denbora-adierazpen laburra, gorago aipatu bezala, elkarrizketen aberastasunarekin ordezkatzen

Sistema Endokrinoa

Barne organoen funtzionamenduaz eta orekaz arduratzen da. Gorputz barnean jariatzen diren substantzia kimikoei eragiten die.

Guruinak

Substantzia kimikoak sortu eta jariatzen dituzten organoak dira.

• Exokrinoak: Hodien bidez kanporatu edo jariatu sortutako substantziak.
• Endokrinoak: Sortutako substantzia kimikoak zuzenean odolera jariatu.

Sabana

Australia iparraldean, Hego Amerikan, Afrika tropikalean eta Asian aurki daitezke sabanak. Adibide esanguratsuenen artean Serengetikoa dago, Tanzanian (Afrika) kokatua.

Biozenosia

Bizitza izateko baldintza egokiak dituen eremu mugatu batean (biotopoa) elkarrekin bizi diren landareen eta animalien komunitatea da. Biozenosiaren eta biotopoaren baturak ekosistema sortzen du. Biozenosia bi adarretan...

Desjabetzearen Lehengoratze Eskubidea

Desjabetze ahalmena baldintza baten menpe dago: ondarea, eskubidea edo interesa kentzeari bide ematen dioten arrazoiak gertatzea. Arrazoi edo helburu horiek iraun beharra dute denboran zehar; izan ere, desjabetzea gauzatu orduko desagertzen badira, desjabetuak lehengoratze eskubidea izango du, eta kendu zaizkion ondasunak itzul dakizkiola eskatzeko aukera izango du.

Zer da lehengoratzea?

Lehengoratzea desjabetuak zein bere kausadunek duten eskubidea da. Eskubide honen bidez, desjabetutako ondasuna berreskuratu daiteke, baldin eta ondasuna ez bada destinatu desjabetzea oinarritu zuten helburuetarako.

Lehengoratzea gertatzen den kasuak

Honako hiru egoera hauetan gertatu ohi da lehengoratzea:

• Obra gauzatu ez denean