DBH mailako apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

Hinduismoa

Sarrera

• Duela 4000–3500 urte
• Mota asko daude
• 700.000.000 jarraitzaile
• Ez dago fundatzailerik
• Izena Indus ibaia(tik) dator
• India, Sri Lanka, Nepal, Bangladesh eta Maurizioan egon ohi da
• Meru mendia
• Ganges ibaia sakratua
• Benares ibaia (Benares/Varanasi loturarekin)
• Vedismoa (antzinakoa) eta forma modernoak daude
• Ez dago agintari edo arau bakar bat; tradizioa da lege
• Testu vedikoak
• Denbora ziklikoa
• Panteista eta politeista

Hinduismoaren jainkoak

• Jainkoak:
  • Elementuen eta indar jainkotu(en) emaitza.
  • Ongiaren eta gaizkiaren ekarlea.
  • Kastak, familia… bakoitzak bere jainkoa, kultura eta jaiak ditu.

Visnu

• Babeslea eta munduaren oreka eusten duena.
• Gezi eta arkuak dituen gerlariaren ezaugarriak.
• Emaztea: Lakshmi, babeslea.
• Munduaren oreka eusten duen jainko babestlea.

Haurtzaroa: Nazioarteko Erakundeak eta Lege Ikuspuntua

Haurren Eskubideak

Haurra pertsona da, eta, beraz, Giza Eskubideen Deklarazioaren araberako eskubideak eta betebeharrak ditu.

II. Mundu Gerraren ondorioz eta Nazio Batuen Erakundearen garapenari eta UNICEFen sorkuntzari (1946) esker idatzi zen. 1959an, Nazio Batuetako Batzar Nagusiak deklarazioa hobetu eta berretsi egin zuen.

Haurren Eskubideen Deklarazioaren helburu nagusia haurren ongizatea lortzea da, eta aurrekoaren edukia garatu egin zuen, honako 10 printzipio hauek ezarriz:

• Berdintasuna
• Haurraren interes nagusia
• Identitatea eta herritartasuna
• Osasuna eta gizarte-segurantza
• Ezinduei edo desgaituei tratamendu berezia ematea
• Familia-eremua garatzea
• Hezkuntza
• Lehentasuna hondamendia izanez gero
• Esplotazioa

Kontzeptu Historiko eta Filosofikoak

• Teozentrismo: Unibertsoko gune nagusitzat edo garrantzi handieneko elementutzat Jainkoa hartzen duen doktrina filosofikoa da.
• Ilustrazioa: XVII. mendeko mugimendu filosofiko eta kulturala, bere uste osoa giza arrazoimenean eta aurrerapenean jarri zuena.
• Mesta: XII. mendean sortutako Gaztelako erakundea, abelbideetako azienda babesteko eta transumantzia antolatzeko helburua zuena.
• Erregeorde: Erresumaren lurralde batean erregearen ordezkaria zen agintaria.
• Komunitate: XVI. mendean sortu zen mugimendua, Gorteen funtzioa sustatu eta erregearen agintea murriztu nahi zuena. Gizarteko jende mota askok osatu zuen.

Erlijioa eta Administrazioa

• Protestantismoa: XVI. mende amaieran Martin Lutherrek egindako berrikuntzen haritik

Elementu Kimikoen Taldeak

H-LI-NA-RB-CS-FR: Metal alkalinoak.

BE-MG-CA-SR-BA-RA: Metal lurralkalinoak.

HE-NE-AR-KR-XE-RN: Gas nobleak (geldoak).

F-CL-BR-I-AT: Halogenoak.

O-S-SE-TE-PO-UUH: Anfigenoak.

Kontzeptu Kimiko Garrantzitsuak

• Orbital atomikoa: Elektroiak egon daitezkeen probabilitate handiko espazio-eremua (%90etik gorako probabilitatea).
• Konfigurazio elektronikoa: Atomo batean elektroiak nukleoaren inguruan nola kokatzen diren deskribatzen duen modua.
• Balentzia-elektroiak: Atomoen jokabide kimikoa baldintzatzen duten elektroiak, normalean azken energia-mailan kokatzen direnak.

Propietate Kimikoak eta Loturak

• Propietate Periodikoa: Elementu kimikoen ezaugarriak, sistema periodikoan duten kokapenaren arabera aztertzen direnak.
• Lotura Ionikoa: Zeinu

Erromantizismoa

Zer da?

XVIII-XIX. mendeko literatura eta arte mugimendua da, Ilustrazioaren aurka sortua. Arrazoiaren ordez, honako hauek dira garrantzitsuak:

• Sentimenduak
• Intuizioa
• Subjektibotasuna

Ezaugarriak

1. Subjektibismoa: Poetak bere sentimenduak adierazten ditu (maitasuna, tristura, bakardadea, heriotza). “Ni-a” da gai nagusia.
2. Natura: Paisaiak poetaren emozioak islatzen ditu.
3. Askatasuna: Arauak eta molde klasikoak apurtzen dituzte.
4. Iraganaren idealizazioa: Tradizioak, kondairak eta Erdi Aroa goraipatzen dituzte.
5. Fantasia eta misterioa: Ametsak eta naturaz gaindiko elementuak gustuko dituzte.

Euskal Erromantizismoa

Ezaugarriak:

• Mundu tradizionalaren idealizazioa.
• Erlijioaren presentzia.
• Foruen galeraren mina.
• Euskal nortasunaren defentsa.
• Baserria

Gobernu-sistemak Erroman

Historian zehar, Erromak hiru gobernu-sistema ezagutu zituen:

• Monarkia (K.a. 753-509): Rex-ak, hau da, erregeak, botere politikoa, judiziala eta erlijiosoa biltzen zituen. Agure aberatsek osatutako senatuak aholku ematen zion. Hona hemen zazpi erromatar erregeen zerrenda, kronologikoki ordenatuta: Romulo, Numa Pompilio, Tulio Hostilio, Anko Martzio, Tarkinio Prisko, Servio Tulio eta Tarkinio Superboa.
• Errepublika (K.a. 509-27): Senatua eta comitia (hiritarren batzarra) ziren hiritarren ordezkariak. Errege baten ordez, bi kontsul egon ziren.
• Inperioa (K.a. 27 - K.o. 476): Princeps edo printzea zen gai zibiletan pertsona garrantzitsuena, eta imperator edo enperadorea zen botere militar gorena zuena.

Errepublikaren garaiko

Landareen erreinua organismo bizien talde garrantzitsua da. Hona hemen haien ezaugarri nagusiak:

• Zelulaniztunak dira.
• Landare-zelula eukariotoak dituzte.
• Autotrofoak dira (beren elikagaia sortzen dute).
• Fotosintesia egiten dute.
• Substratuan finkatuta daude.
• Argirantz orientatu daitezke (fototropismoa).

Ezaugarri Zehatzagoak

Zelula Egitura

Landare-zelulak, animalia-zelulekin alderatuta, hainbat ezaugarri berezi dituzte:

• Zelula-pareta dute, zelulari egitura ematen diona.
• Kloroplastoak dituzte fotosintesia egiteko.
• Ur-bakuola handi bat izaten dute.

Nutrizioa eta Mugikortasuna

Landareak autotrofoak direnez, energia lortzeko modu espezifikoa dute:

Fotosintesiaren Garrantzia

Fotosintesia prozesu kimiko nagusia da, non argi-energia eraldatzen den energia kimiko bihurtzeko...

Ekonomia Sektoreak

Lehen Sektorea

Kolonbia, Egipto, Kongo, Tanzania

Bigarren Sektorea

Brasil, Mongolia, Iran

Hirugarren Sektorea

AEB, Argentina, Espainia, Alemania, Italia, India, Japonia

Artzaintza eta Deslokalizazioa

Artzaintza Transhumantea

Aralarko eta Aizkorriko (Gipuzkoa) artzainak eta artaldeak. Ardi latxen taldeak zaintzen dituzte, Idiazabal jatorri-izendapeneko gazta ospetsuak egiteko. Batez beste 350 buru izaten dituzte. Neguan larreak alokatu behar izaten dituzte.

Transhumantzia Mistoa

Baserritarrek 100 burutik beherako artalde txiki bat izaten dute.

Transterterminantea

Artaldeak herriko larreetan bazkatzen dira.

Deslokalizazioa

Industriaren deslokalizazioaren bitartez, industria bat herrialde batetik bestera eramaten da, kostuak minimizatzeko...

Jainkoaren ideia: bizitzaren antinomia ala osagarria?

Jainkoaren ideia historian zehar modu askotan ulertu da, eta eztabaida ugari eragin ditu. Tesiak, «Jainkoaren ideia bizitzaren antinomia gisa asmatu da», galdera sakonak azaleratzen ditu: Jainkoaren kontzeptua bizitzaren osagarria al da, ala kontraesan bat sortzen du? Testuinguru honetan, funtsezkoa da aldeko eta kontrako argudioak aztertzea.

Jainkoa bizitzaren kontraesan gisa

Jainkoaren ideia bizitzaren antinomia gisa ulertzea, askotan, erlijioan oinarritzen da. Erlijioek, batzuetan, bizitzaren sen naturalak arau moralen bidez mugatu dituzte. Friedrich Nietzschek, adibidez, Jainkoaren ideia bizitzaren aurkako kontraesan gisa deskribatzen du, fedea bizitzako plazeren ukapena legitimatzen...

1. Biziaren jatorria

Berezko sorreraren arazoa

Antzinaroan ideietako baten arabera, izaki bizidunak berez sortzen ziren materia bizigabetik. Louis Pasteur frantziar kimikariak bere esperimentuen bidez egiaztatu zuen izaki bizidun guztiak ez direla berez sortzen, baizik eta denak datozela aurreko beste izaki bizidun batetik.

Biziaren jatorriari buruzko teoria modernoak

Lurra orain dela 4.500 milioi urte sortu zen. Teoria nagusiak hauek dira:

• Panspermia: Bizia espazioan sortu zen eta meteoritoek garraiatuta etorri zen Lurrera. Gaur egun ez dago Lurretik kanpo bizia dagoela egiaztatzen duen frogarik.
• Abiogenesia edo sintesi prebiotikoa: Molekula ez-organikoetatik molekula organiko bakunak sortzea, molekula konplexuak garatzea eta lehen zelulak agertzea;