DBH mailako apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

Iberiar Penintsulako Kristau Erresumak (VIII-X. mendeak)

Jatorria

VIII. mendean, musulmanak Levanteko kostaldean eta Guadalquivir eta Ebroko haranetan ezarri ziren. Kristauek, berriz, iparraldeko lurraldeetan (Kantauriar mendikatean eta Pirinioetan) sortu zituzten lehen erresistentzia-guneak.

Kristauek beren posizioak babesteko borroka egin zuten lehendabizi, eta gero, mendebaldeko eremuan hedapen-fase bati ekin zioten.

Asturiasko Erresuma

Asturiasko Erresuma 722. urtean sortu zen. Galizia eta Kantabriara hedatu zen, eta Oviedo izan zuen hiriburu. X. mendearen amaieran, Leongo Erresuma izena hartu zuen, eta Leon bihurtu zen hiriburu.

Gaztela

Hasieran, Asturleondar Erresumaren mendeko konderria zen. Fernan Gonzalez kondeak independentzia lortu zuen,...

Emakumezkoen ugaltze-aparatuaren atalak

• Obulutegiak: Arbendola baten forma eta tamaina dute. Lotailu baten bidez umetokiari lotuta daude. Haietan obuluak heltzen dira.
• Falopioren tronpak: Obulutegi bakoitza umetokiarekin lotzen duten hodiak dira. Barrualdea zilioz estalita dute, obulua bultzatzeko.
• Umetokia: Organo hutsa da, eta barrualdea odol-hodi ugariko epitelio batez, endometrioaz, estalita dago. Epitelio horretan ezartzen da obulu ernaldua. Umetoki-lepoa deritzon estugune bat du, baginarekin lotua.
• Bagina: Pareta gihartsuko hodia da, eta umetokia kanpoaldearekin lotzen du. Haren beheko muturra irekigune baginalaren bitartez zabaltzen da kanpoaldera.
• Klitoria: Nerbio bukaera ugari dituen organoa da; horregatik da hain sentibera. Ezpain txikiek

Bariadoreak eta Maiztasun Kontrola

Bariadoreek hiru faseko korrontea jaso eta AC-tik DC-ra pasatzen dute; ondoren, korronte zuzenetik beste korronte alterna trifasiko bat sortzen dute, guk nahi dugun maiztasunarekin (F). Argia une batez joaten denean, sistemak elikatzen jarraitzen du. Bariadorearekin motorraren abiaraztea erregulatzen dugu, eta maiztasuna jaistean motorra balaztatzen dugu.

V/F Kontrola eta Parearen Kudeaketa

Bariadoreek maiztasun txikietan V/F kontrola eginez, arazoak izaten dituzte motorraren pare-kontrolarekin. Motor bati jasaten duen maiztasuna baino altuagoa eskatzen diogunean, motorraren parea jaitsi egiten da, motorra gehiegi berotzen delako.

Balaztatze Sistema eta DC Injekzioa

V/F kontrolak maiztasuna 1-3 Hz-era jaistean,...

Espainiako trenbide-sarearen azterketa

Aurrean daukagun mapa Espainiako trenbide-sareari dagokio, XIX. eta XX. mendeen artean erabiliena izan zena. Bertan, Espainiako trenbide-sare ezberdinak adierazten dira: abiadura handiko trena (1992an sortua), bide estuko sarea eta sare konbentzionala. Gaur egun, sarea sustatzeko ahalegin handiak egiten ari dira. Horretaz gain, trenbide autonomikoak ikus ditzakegu. Beraz, esan beharra dago sare anitza dela; abiadura ezberdinei begira, XIX. mendeko lineak abiadura handiko lineekin batera egoten dira, eta horrek eragina du bidaiari kopuruan.

Kudeaketa eta erakundeak

Trenbide-sarearen gaineko eskumenak, gehienbat, estatuarenak dira:

• Adif: Azpiegituren jabea da (trenbidea mantendu, ustiatu eta eraikitzeaz arduratzen

Energia: oinarrizko definizioa

Energia, magnitude fisiko bat, gorputzek beren burua zein beste gorputzak¹ eraldatzeko duten ahalmena da.

Energia mekanikoa

Energia mekanikoa gorputzek beren higiduragatik edo posizioagatik duten energia osatzen du.

Energia zinetikoa

Energia zinetikoa higiduran egoteagatik gorputzek duten energia da.

Energia potentzial grabitatorioa

Energia potentzial grabitatorioa lurrazaletik gora egoteagatik gorputzek duten energia da.

Energia potentzial elastikoa

Energia potentzial elastikoa deformazioaren eraginez gorputz elastikoek duten energia da.

Energia termikoa

Energia termikoa tenperatura desberdineko gorputzen artean transmititzen den energia da; tenperatura eta egoeraren aldaketak eta dilatazioak eragin ditzake.

Era berean,...

Gremioak: Erdi Aroko Lanbide Antolaketa

Erdi Aroan, hirien eta artisautzaren berriro agertzearekin batera, lanbide berean aritzen zirenen lana arautzen hasi zen.

Lanbide bereko eskubide eta interesen alde sortutako elkarteak ziren gremioak.

Gremioen Ezaugarriak

• Lan guztiak (artisautza) arautzen zituzten.
• Araudi zehatzak zituzten (langile mota, lan egiteko era).
• Askotan, lanbide berekoak kale berean biltzen ziren (adibidez, zapatariak).
• Hierarkia zorrotza zuten:
  • Maisua
  • Ofiziala
  • Ikaslea
• Erregearekin lotura estua zuten.

Erdi Aroko Ekonomiaren Oinarriak eta Garapena

Erdi Aroa 476. urtetik 1453. urtera iraun zuen, eta aldaketa handiak gertatu ziren ekonomian.

Ekonomia Jarduera Nagusiak

Oinarrizko jarduera ekonomikoak hauek ziren:

• Nekazaritza (oinarri nagusia)
• Basogintza
• Merkataritza
• Abeltzaintza
• Arrantza

Nekazaritzako

Eleberri Historikoa: Ezaugarriak

Gertakari historikoei buruzko kontakizunak dira, eleberri moduan egituratuak eta fikziozko elementu ugari dituztenak. Abiapuntua iraganean benetan gertatutako gertakari historikoak dira, baina haien inguruko ekintza asko asmatuak dira.

Ezaugarri nagusiak:

• Pertsonaiek, lekuek eta gertaerek oinarri historikoa daukate.
• Kontalaria orojakile izan ohi da, hots, den-dena daki.
• Askotan, protagonista heroia edo pertsona jasoa izaten da.
• Oso garrantzitsua da berreraikuntza arkeologikoa.
• Fikziozko gertakariak kontatzen dira.

Sorrera eta Bilakaera

XIX. mendearen hasieran sortu zen literatura-genero hau, Erromantizismoaren garaian. Eleberrigile historikoek aspaldiko garai haietan girotu zuten beren garaiko gizartearen kritika. Sortzailea...

Bizitzaren Jatorriari buruzko Teoriak eta Esperimentuak

Berezko Sorkuntzaren Teoria

Jan B. Van Helmonten esperimentua

Izerdiz blai egindako barruko arropa eta garia mutur zabaleko ontzi batean jartzen baditugu, 21 egunera usaina aldatu egiten da, gariaren azaletik barrura sartzen da eta garia arratoi bihurtzen da.

Berezko Sorkuntzaren Ezeztapena

Francesco Rediren esperimentua

Haragi zati batzuk jarri zituen hiru ontzi berdinetan:

• Lehenengoa zabalik utzi zuen.
• Bigarrengoa gaza batez estali zuen.
• Hirugarrena hermetikoki itxi zuen.

Egun batzuk geroago, konturatu zen lehenengo ontzian harrak agertu zirela, baina beste bietan, nahiz eta haragiak kiratsa izan eta ustelduta egon, ez zela zizarerik agertu. Bigarren ontzian, gainera, euli arrautzak ikusi zituen...

Bat-bateko Bertsolaritzaren Historia

1960 baino lehenagoko dokumenturik ia ez dago; horregatik, aurreko guztia bat-bateko bertsolaritzaren historiaurretzat jo daiteke.

Entzuleria homogeneoko bertsogintza (1960-1979)

• Bizi-iraupeneko aldia (1960-1973)

  Azpillaga, Lazkao Txiki, Xalbador, eta abar.

• Erresistentziazko bertsogintza (1973-1979)

  Lopategik eta Azpillagak ordezkatzen dute, eta eduki politikoa nabarmena da.

Entzuleria anizkuneko bertsogintza (1980-1998)

• Berrikuntza aroa (1980-1990)

  Autonomia Estatuaren ostean, bertso entzuleak estrategia politiko kontrajarrietan banatzen dira, gero eta argiago. Txapelketak dira oraindik ere bertsogintzaren euskarri nagusiak, eta hedabideek ez diote hainbesteko oihartzunik ematen. (Amunizak bertso eskalak sortu zituen

Menderakuntzazko perpausak

Konpletiboak: (e)la, (e)nik, t(z)ea, t(z)eak, t(z)eari... Zehar galdera: (e)n, n ala ez. Erlatibozkoa: (e)n, tako(dako), (r)iko. Moduzkoa: (e)n bezala, (e)n moduan, (e)n legez,... Konparazioa: (e)n bezain, baino...ago, adina, bezain, bezainbeste, baino gehiago, baino gutxiago. Helburuzkoa: t(z)eko, t(z)ekotan, t(z)eagatik, t(z)earren, t(z)era. Kausazkoa: (e)lako, ...eta, bait..., (e)la eta, zeren...bait, (e)nez gero, (e)la kausa, (e)la medio, t(z)eagatik, t(z)earren. Baldintzazkoa: (baldin)ba, (e)z gero, t(z)ekotan. Kontsesiboa: (e)n arren, nahiz eta...(e)n, ba...ere, arren, ta ere, agatik.

Gaurko Ipuinak

Ahozko literaturan du jatorria, Ipuin idatzia ahozko ipuinen ereduetatik urrundu joan da, Ipuin literario modernoak...