Menderakuntzazko perpausak, ipuin modernoa eta eleberri modernoaren ezaugarriak

Laburpena

Dokumentuak euskarazko menderakuntzazko perpausen mota nagusiak aurkezten ditu: konpletiboak, galdera zeharkakoak, erlatiboak, moduzkoak, konparazioak, helburuzkoak, kausazkoak, baldintzazkoak eta kontsesiboak. Gainera, ipuin modernoaren eta eleberriaren ezaugarriak eta euskal eleberri modernoaren ezaugarri nagusiak laburbiltzen ditu, lexikoaren zenbait adierazpenekin batera.

Funtsezko puntuak

Menderakuntzazko perpaus konpletiboak -(e)la, -(e)nik, -t(z)ea, -t(z)eak, -t(z)eari bezalako atzizkiekin eratzen dira.
Galdera zeharkakoak -(e)n, n ala ez bidez adierazten dira.
Helburuzko perpausak -t(z)eko, -t(z)eagatik, -t(z)earren eta -t(z)era atzizkiekin eratzen dira.
Ipuin modernoak ideia nagusi baten inguruan eratuta daude, egitura sinpleekin eta elkarrizketa laburrekin.
Eleberria prosan idatzitako fikziozko narrazio luzea da, eta mota ugari ditu: pertsonaizakoa, historikoa eta poliziakoa.
Euskal eleberri modernoan pertsonaia gatazkatsuak agertzen dira lehen aldiz, eta Europako literaturatik idazkera teknikak hartzen dira.

Frogatu zeure burua

Menderakuntzazko perpausak

Konpletiboak: (e)la, (e)nik, t(z)ea, t(z)eak, t(z)eari... Zehar galdera: (e)n, n ala ez. Erlatibozkoa: (e)n, tako(dako), (r)iko. Moduzkoa: (e)n bezala, (e)n moduan, (e)n legez,... Konparazioa: (e)n bezain, baino...ago, adina, bezain, bezainbeste, baino gehiago, baino gutxiago. Helburuzkoa: t(z)eko, t(z)ekotan, t(z)eagatik, t(z)earren, t(z)era. Kausazkoa: (e)lako, ...eta, bait..., (e)la eta, zeren...bait, (e)nez gero, (e)la kausa, (e)la medio, t(z)eagatik, t(z)earren. Baldintzazkoa: (baldin)ba, (e)z gero, t(z)ekotan. Kontsesiboa: (e)n arren, nahiz eta...(e)n, ba...ere, arren, ta ere, agatik.

Gaurko Ipuinak

Ahozko literaturan du jatorria, Ipuin idatzia ahozko ipuinen ereduetatik urrundu joan da, Ipuin literario modernoak gure garaiko kezkak eta bizikeriak islatzen ditu, Gaur egun molde askotako ipuinak daude hizkuntzari eta teknikari dagokionez. Ipuina: Ideia nagusi baten inguruan eratuta dago, Ideia ipuinaren ardatza da idazleak komunikatu nahi duena, Ipuin idazleak ipuina kontatzeko behar dituen elementuak bakarrik erabiltzen ditu kontakizunari indarra, bizitasuna etab emateko, Argudioak korapilo handirik gabekoak izaten dira, Egitura sinpleak, Elkarrizketa laburrak, Pertsonaiak eta deskripzioak gutxi.

Lexikoa

Orojakile dena dakiena, Sasijakintsu jakintzu itzurak egiten dituena, Burutsu pertsona zentsuduna, Jakintsu jakintza gaiez edo gai jakin bati buruz asko dakiena, Ezjakin zerbaiti buruz ezer gutxi dakiena, Aditu zerbaiti buruz asko dakiena.

Eleberria

Nobela Prosan idatzitako fikziozko narrazio luzea. Eleberri motak: pertsonaizakoa pertsonaien aldarte, girna eta gatazka psikologikoen deskripzioek hartzen dutenarrazioan, Historikoa iraganeko garai bateko pertsonaia eta gertaera historikoak agertzen zaizkigu fikziozkoekin nahasirik, Polizia gehienetan hilketa bat izaten du abiapuntu eta argudioa intriga baten inguruan harilkatzen da.

Euskal eleberri modernoaren ezaugarriak

Pertsonaia gatazkatsuak agertzen dira lehenengoz euskara narrazioetan, Europar literaturatik idazkera teknikak erabiltzen dira, Istorioak giro hiritarretan, Euskara batua sortu zenetik euskara eredu hori nagusituko da. Datak: Durango(n), 1995eko martxoaren 7a(n), 1995/03/07, 1995-03-27, 1995/III/07, 1995-III-27, 1993-11-23ko...

Ohiko galderak

Zer da eleberria?

Eleberria prosan idatzitako fikziozko narrazio luzea da. Pertsonaizakoa, historikoa eta poliziakoa izan daiteke, besteak beste.

Zein dira ipuin modernoaren ezaugarri nagusiak?

Ipuin modernoak ideia nagusi baten inguruan eratuta daude eta ipuina kontatzeko behar diren elementuak bakarrik erabiltzen dituzte. Egitura sinpleak, elkarrizketa laburrak eta pertsonaia eta deskripzio gutxi izaten dituzte.