1. Atala: Zelularen Egitura eta Funtzioak

1. Nukleoaren ezaugarriei buruz:

   b) Erribosomen mihiztapena hasten da.

2. Lipidoen metabolismoan parte hartzen duen organulua:

   b) Erretikulu endoplasmatiko leuna.

3. Margulisen hipotesiaren oinarri gisa proposatutako bi teoria hauen hurrengoa zen:

   a) Mutualismoa.

4. Entzimen aktibitatean bereziki nabaria den organulua:

   d) Peroxisoma.

5. Teoria endosinbiotikoaren aldeko frogak dira:

   a) Tamaina, material genetikoa eta erribosomen presentzia.

6. Gaineztadura nuklearra (K):

   a) Nukleasak kanpo mantentzen ditu.

7. Mitokondrioen tolesturei deritze:

   b) Gandorrak.

8. Desmosomak:

   d) Aurreko denak okerrak dira.

9. Mintz plasmatikoaren egiturari dagokiola, zein da osatuena:

   c) Lipido-geruza bikoitza, proteinak eta karbohidratoak.

10. Mintz plasmatikoa (da):

    c)

1. Bioelementuak

Bioelementuak izaki bizidunak osatzen dituzten elementu kimikoak dira. Elementu horiek konbinatzean biomolekulak sortzen dira. Bioelementuak hiru multzotan sailkatzen dira: lehen mailakoak, bigarren mailakoak eta oligoelementuak.

1.1. Lehen mailako bioelementuak

Karbonoa (C), hidrogenoa (H), oxigenoa (O), nitrogenoa (N), fosforoa (P) eta sufrea (S) dira. Izaki bizidunen masaren zatirik handiena osatzen dute, eta biomolekula organiko nagusien egituran parte hartzen dute.

Karbonoa (C): lau lotura kobalente sor ditzake; kate luzeak, adarkatuak eta eraztunak eratzeko gai da. Horregatik, molekula organikoen oinarrizko elementua da.

Hidrogenoa (H) eta oxigenoa (O): uretan eta molekula organiko askotan agertzen dira.

Nitrogenoa (N): aminoazidoetan...

Osidoak

Monosakaridoek edo haien deribatuek lotura O-glukosidikoen bidez bat egitean eratzen dira.

Lotura O-glikosidikoak

Lehen monosakaridoko karbono anomerikoko hidroxilo taldeak eta bigarren monosakaridoko hidroxilo talde batek erreakzionatzen dutenean eratzen dira. Ur-molekula bat askatzen da, eta bi monosakaridoak oxigeno-zubi baten bitartez lotuta geratzen dira.

Lotura glukosidiko monokarbonilikoa

Bigarren monosakaridoko hidroxilo taldea karbono ez-anomeriko bati lotuta dagoenean gertatzen da. Lotura karbono anomeriko baten eta karbono ez-anomeriko baten hidroxilo taldeen artean finkatzen da; laktosan, adibidez. Karbono anomeriko bat libre geratzen denez, eratzen den disakaridoak ahalmen erreduzitzailea du, karbonilo talde bat aske duelako....

1.4. Molekulen arteko indarrak

Van der Waals-en indarrak

Sakabanatze-indarrak: dipolo iraunkorrik gabeko molekulen artean sortzen diren une batean dipolo induzituak.

Dipolo-dipolo indarrak: dipolo iraunkorren karga partzialen arteko erakarpen elektrostatikoak.

Hidrogeno-zubiak: erakarpen dipolo-dipolo berezia eta sendoa; H atomo baten eta oso atomo elektronegatibo eta txikien (O, N, F) artean gertatzen da.

2. Biomolekulak

2.1. Ezaugarri orokorrak

Bioelementuak izaki bizidunetan dauden elementu kimikoak dira. Ezagutzen diren elementu kimiko guztietatik, gutxi gorabehera 70 daude izaki bizidunetan, baina 25 inguru baino ez dira izaki bizidun guztietan aurkitzen. Bioelementu horiek elkartuta izaki bizidunen molekulak sortzen dira, hau da, biomolekulak....

Birusen ziklo litikoa

Gene biralak transkribatu eta mRNA sintetizatu. Gene biralak RNA polimerasa biralaren bidez transkribatzen dira.

mRNA itzuli eta proteinak sintetizatu. Zelula-makineria erabiltzen da proteina biral egiturazkoak nahiz ez-egiturazkoak itzultzeko.

Genoma erreplikatu. Erreplikatzeko mekanismoa birus motaren araberakoa da, Baltimoreren sailkapenean azaltzen den bezala.

Birioiak muntatu. Egiturazko proteinak azido nukleikoaren kopiekin batera paketatzen dira, eta birioiak eratzen dira.

Birioiak zelulatik irten. Birioiak zelula ostalaritik irteten dira, zelularen lisia (desegitea) eraginez, gemazioz (animalia-birusen kasuan) edo zelulartekoen poroetan zehar (landare-birusen kasuan).

Ziklo lisogenikoa

Ziklo lisogenikoan, zelula infektatua...

Digestio-aparatuaren gaixotasunak eta urdaileko liseriketa

Hestegorriko patologiak

Esofagitisa

Hestegorriko mukosaren hantura. Akutua edo kronikoa izan daiteke.

Kausak: alkohola, refluxu gastroesofagikoa…

Hestegorriko tumoreak

Gehienak txarrak dira eta ez dute pronostiko ona. Alkohola eta tabakoarekin lotuta daude.

Sintoma nagusia: disfagia (irensteko zailtasuna).

Hestegorriko barizeak

Hestegorriko benen dilatazioa. Normalean hestegorriaren behealdean agertzen dira.

Kausa: benaportaren hipertentsioa.

Urdaileko patologiak

Gastritisa

Urdaila barnealdetik estaltzen duen mukosaren hantura. Akutua edo kronikoa izan daiteke.

Lotutako faktoreak: farmakoak, alkoholaren gehiegizko kontsumoa, estresa, nikotina…

Ultzera gastrikoa

Urdaileko mukosaren lesioa, muskulu-...

1. DNA

DNA banako baten informazio genetiko guztia biltzen duen azido nukleikoa (biomolekula mota bat) da. Izaki bizidunek elkarren artean desberdintzeko balio duten ezaugarriak dituzte. Bi motatakoak dira:

• Ez-heredagarriak: hau da, ez dira gurasoengandik jasotzen eta ez dira ondorengoei transmititzen.
• Heredagarriak: gurasoen bitartez jasotzen direnak eta ondorengoei transmititzen zaizkienak.

Ezaugarri heredagarri guztiek informazio genetikoa osatzen dute.

2. DNA-ren egitura

DNA eukariotoetan nukleoan eta prokariotoetan zitoplasman dago, baina mitokondrioetan eta kloroplastoetan ere egon daiteke. Molekula osoa luzea da eta nukleotido izeneko pieza txikiagoak osatzen dituzte.

Nukleotidoak lau base nitrogenatuz osatuta daude: Timina (T) eta Zitosina

ARGITAKO FASE AZIKLIKOA

Argia fotosistema II-ri erasotzean, P680 klorofila kitzikatu eta 2 e^- askatzen ditu. P680 klorofilak galdutako 2 e^--ak ordezkatzeko, uraren hidrolisia edo fotolisia gertatzen da tilakoideen barneko alderdian, eta 2 p⁺-ak (H⁺) tilakoidearen barnealdean geratzen dira (H₂O > ½O₂ + 2H⁺ + 2e^-).

• P680 klorofilak askatutako e^--ak garraio-kate elektroniko bati ematen zaizkio, eta honek fotosistema I-eko P700 klorofilari transferitzen dizkio. Garraiatze horretan, askatutako energiarekin, beste 2 p⁺ (H⁺) estromatik tilakoidearen barnealdera pasatzen dira (ponpatu) gradientearen aurka.

Fotosistema I-ari argiak ematean, horko P700 klorofilak 2 e^- ematen ditu, eta galdutako e^--ak fotosistema II-tik hartutakoekin ordezkatzen ditu....

Erantzun immunitario ez-espezifikoa

Osagai nagusiak

• Zelulak: Zelula fagozitikoak (neutrofiloak eta makrofagoak) zein eosinofiloak eta basofiloak.
• Molekulak: Zitokinak eta osagarri-sistema.

Hantura-erreakzioa

Mikrobioak zauri batean sartzen direnean, kapilarrak dilatatu egiten dira eta odol-isuria handitzen dute. Odoleko neutrofiloak eta monozitoak kapilarretatik ateratzen dira zaurirantz. Bertan, monozitoak makrofago bihurtzen dira eta mikrobioen fagozitosiaren bidez infekzioari aurre egiten diote. Partikula patogenoak fagozitatu ondoren, neutrofilo asko hil egiten dira eta infekzio-tokian antigeno-zatikiekin elkartzen dira, zornea sortuz.

Hanturaren sintomak

• Bero lokala: Neutrofiloek ekoiztutako zitokinek eragina.
• Gorritasuna: Odol-kapilarren dilatazioaren

DNA erreplikazioa eta entzima nagusiak

DNA girasa DNA topoisomerasa bat da, eta DNA erreplikazioan parte hartzen du, gainbiribiltzeak eragindako tentsio molekularra murrizteko. DNA girasak kate bikoitzeko ebakiak eragiten ditu, eta ondoren DNA ligasak elkartzen ditu. DNAren egoera topologikoaren modulazioan, haren egitura superhelikoidala arautzen du.

Erreplikazioaren osagai nagusiak

• Harizpide gidariaren sintesia: DNA polimerasa III-k DNA sintesia egiten du harizpide gidarian.
• Okazaki zatien sintesia: harizpide atzeratuan, DNA polimerasa III-k fragmentuak sortzen ditu.
• SSB proteinak: DNA kate bakarra egonkortzen dute.
• Helikasa: DNA-ren kate bikoitza deskiribiltzen du.
• RNA haslea: molde katearen zubiak bidez lotzen zaizkio RNA zatiak, DNA polimerasak