DBH mailako Biologia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

non gertazen da gas trukea?albeolotan gertatzen da.gernu aparatuaren atalak.giltzurrunak.bizkarrezurraren bi aldeetan daude,bi organo dira,babarrun itxurakoak.-azala.kanpoaldeko xatia.-muina.piramide formakoa.-odol hodiak.alde ahurretik giltzurrunera sartu eta handik irteten dira.germu maskuria.ureterratik datorren gernua biltzen du.ureterrak.giltzurrun bakoitzean fabrikatutako gernua garraiatzen duten bi hodi mehe dira.hernubidea.gernua gernumaskuritik kanpora garraiatzen duen hodia da.giltzurrunen bi funtzioak.odoleko hondakinak garbitzen laguntzen dute(iraizketa)eta odoleko ir eta gatz kantitateak kontrolatzen dituzte.homeostasia.izaki bizidun guztiok barne inguruneko ezaugarrien oreka lortzeko beharrezkoa dugun mekanismo multzoari homeostasi...

datazio erlatiboa: matrialarn adina kalkulatzko, arn posizioa eta bst matrial batzuena konxatzn dira. datazio absolutua: matrialarn adina zaztko, matriala osatzn dutnlmntuak aztrtzn dira. isotopo erradiaktiboak , erabiltzn da. mtodo absolutu bat:lmntu askok isotopo erradiaktiborn bat dut , eta arn brzko dsintgrazioa eragitn du. dsintgratzn dnan, enrgia asko askatzn da erradiazio gisa, eta sarritan protoirn bat galtzn du; ots , bstlmntu kimiko bat biurtzn da. Fosilizazio prozesuaren baldintzak: - organismoaren hondakinek azkar lurperatuta gelditu behar dute sedimentu geruza batean. Lehenik atal bigunak deskomposatzen dira. - Sedimentu-geruza uretan blai egon behar du , eta ur horretan disolbatutako mineralak haspetzeko modua izan behar dute...

Digestio sistema:bi funtzio ditu, elikagaiak digeritzea eta nutrienteak eta ura xurgatzea.Organoak eta atalak:digestio-hodiak eta guruin erantsiek osatzen dute.Digestio hodia:10 edo 12 metroko luzera bi muturretan irekia haien parte dira ahoa,faringea,hestegorria, urdaila, heste meharra,hestelodia eta uzkia.GuruinErantsiak:digestio hodian daude, listu guruinak area eta gibela.Digestioa: maskatzea elikagaiak hortz haginen bitartez xheaxtea eta birrintzea da; Listuatzea elikagai horien zatiak listuarekin nahastea da. Mingainaren mugimenduek listuztatzen laguntzen dute. prozezu horien emaitzaelikadura-boloa da, Irensketa elikadura-boloa ahotik urdailera pasatzea da, ondoren boloak hesegorriaren eta urdailaren muskulu bat zeharkatu behar du, muskulu

...

AZAL OZEANIKOKO ERLIEBE BEREIZGARRIAK

Lautada abisalak:Oso ordoki zabalak dira, eta itsaspean daude, 4.500metroko sakoneran.Dortsal ozeanikoa:Ilaran dauden pitzadura sumendiak dira;hau da pitzaduretan zehar laba isurtzen duten sumendiak.Milaka kilometroko luzerako mendikateak osatzen dituzte.Lautada abisaletik 2.500 metroko garaiera izan ohi dute.Sumendi bakartuak:Jarduera bolkaniko puntual baten ondorioz sortzen dira.Uretatik kanpora ateratzen direnean, sumendi uharteak sortzen dituzte.Fosa ozeanikoa:Ildo luzangak dira,eta sakonera handia izaten dute.Jarduera sismiko handiko eremuak dira.Uharte arkuak: Mendikate bolkanikoak dira, itsasotik azaleratzen dira eta uhartediak osatzen dituzte.

AZAL KONTINENTALEKO ERLIEBE BEREIZGARRIAK

Goi-lautadak:

...

uharren modelatze lana: karkabak(lurrean sortzen diren ildo sakonak), sakanak(v itxurako haran sakonak), euri bideak(oso ubide zabalak)     haizea:agente nagusia da basamortu beroetan.  deflazioa(haizeak material txikienak eramaten ditu eta bertan uzten ditu material handienak,reg-ak sortuz),haizearen urradura(haizeak area darama eta harrien gainazala lixatzen du)     garraio eta sedimentazio eolikoa:haizeak material xeheen bolumen handia garraiatzen du eta harea eta hauts metaketa bereziak sortzen dira: loess metaketak(hautsaren metaketak dira,oso eremu zabalak estaltzen dituzte), dunak(harea metaketak dira eta hainbat forma izan ditzakete)     itsasoa: higadura iraunkorra egiten dute olatuek, bi higadura prozesu: labarraren atzerapena(...

Lamarckismoa

*Organismoek konplexutasunerako joera dute. Organismoek forma soiletatik forma konplexuetara eboluzionatzen dute.

*Organo bat askotan erabiliz gero, garatu egiten da. Inguruneko aldaketen ondorioz, izaki bizidunak ingurunera egokitzen dira, eta hori dela eta zenbiat orgando aldatu egiten dira erabili direlako edo erabiltzen ez delako.

*Ezaugarri eskuratuak heredagarriak dira. Organismo batek ondorengoei diezaieke bizitzan zehar inguruneak eragin dizkion aldaketak.

Darwinismoaren teoría

*Organismoak borrokatu egiten dira bizirik irauteko. Espezie askok ugaltzeko gaitasuna dute. Populazio batean jaiotzen diren banako guztiak ugalduko balira gehienak hadituko litzateke espezieen populazioa, naturas berriz ez da gertatzen.

*Populazio bateko

...

ANIMALIAK:

EZAUGARRI OROKORRAK:

• Metazoo ere izendatuak
• Eukariotoak
• Heterotrofoak
• Zelulaniztunak
• 3 bizi funtzio betetzen dituzte
• Lokomozioa (elikatzeko batez ere)
• Ugalketa sexuala edo asexuala
• Elikagaiak barrunbe batean digeritu eta soberakinak biltegiratzen dituzte

SAILKAPENA:

• Antolakuntza maila
• Gorputz-simetria mota
• Enbrioi-garapenaren ezaugarriak
• 32 filum; 2 azpierreinu (parazooak eta eumetazooak)

PARAZOOAK:

• Zelula-espezializazioa, baina eskasa, ez dute ehunik.
• Simetriarik ez.
• Gainerako animalietan ikusten diren zelula-geruzarik ez dute.
• 2 filum: a) plakozooak (espezie bakarra) eta b) poriferoak:

Poriferoak: Animalia urtarrak dira eta belakiak dira honen artean ezagunenak. Ezin dira mugitu, talde handitan bizi dira eta ura iragaziz elikatzen dira.

EUMETAZOOAK:

...

Oinarrizko Metabolismoa

Geldirik egonda ere energia behar dugu, baita lotan ere. Oinarrizko metabolismoa erabateko atseden egoeran, 12 orduko baraualdia eginda eta hotzari edo beroari aurre egin behar ez dion pertsonaren energia-beharrei esaten zaie. Adina, sexua, altuera eta pisua kontuan hartzen dira.

Elikagaien Etiketak

Elikagaien etiketek informazio garrantzitsua eskaintzen dute:

Derrigorrezko informazioa:

• Balio energetikoa
• Gantzak
• Karbohidratoak
• Proteinak
• Gatza
• Alergenoak

Borondatezko informazioa:

• Portzioa
• Zuntz dietetikoa
• Bitaminak edo mineralak
• Eguneko gomendatutako edo gutxi gorabeherako kantitateak

Dieta Mediterraneoa

Dieta mediterraneoak bizi-kalitate, osasun- eta bizi-itxaropen hobeak eskaintzen ditu. Oinarrizko osagaiak:

• Zerealak
• Fruta eta barazkiak
• Arraina
• Oliba

...

Arnas

·Sudur bideak:-Aire sarrera erraztu

·Faringea:-Arnas bidea

·Laringea:-Arnas bidea

- Arnastutako airearen funtzio nagusiaren hodia

·Trakea:

- Airea birikirantz barneratu egiten duen hodia

 - birikietatik airea kanporatzen duen hodia

·Epiglotisa:

-Laringe eta faringeren arteko muga

 -Elikagaiak, laringe eta trakean sartzen ekiditen du

·Birikia:

- Bronkioloz eta bronkioloz osatutako zakua

 - 2 organo

·Bronkio:

-Bronkiolorantz bideratzen duen zintzur-hesteko airea

·Bronkiolo:

-Bronkioetatik datorren airea => albeolorantz bideratu

·Albeolo: - Pareta meheak dute

- Odolo-hodiz estalita

Lipido Saponifikagarriak: Esteroideak eta Esterolak

Kolesterola

Mintz zelular eukariotiko guztietan fosfolipido eta glukolipido isats hidrofobikoen artean kokatzen da. Egituraketa eta funtzioa.

Behazun Azidoak eta Hormona Esteroideak

Kortisola (Kortikoesteroidea)

Proteinak eta gantzak degradatzen ditu glukosa bilakatuz. Funtzio antiinflamatorioa ere badu.

Aldosterona

Na+ ioien zurgapena eta K+ ioien kanporaketa aktibatzen du nefronetan. Odolaren presio maila mantentzen laguntzen du (GKS fata diabetea).

Sexu Hormonak

• Androgenoak: Testosterona, espermatogenesia, sexu karaktereak (gizonezkoen sexu karaktereak zehaztu).
• Estrogenoak: Estradiola, obogenesia, sexu karaktereak.
• Progesterona: Umetokiaren mukosaren eraketa: endometrioaren eraketa, habiratze prozesurako,

...