Geneak, Genoma eta Mutazioak: Oinarrizko Biologia Genetikoa

Karaktere Genetikoak eta Genearen Kontzeptua

Izaki bizidun bakoitzak zenbait ezaugarri bereizgarri (anatomikoak, fisiologikoak eta jokabidekoak) ditu. Ezaugarri bereizgarri horiek karaktereak dira. Karaktere asko gurasoengandik heredatzen dira. Giroak ere eragin nabarmena du zenbait karakteretan, eta elikadurak ere eragin handia du.

Egituraren aldetik, karaktere jakin bati dagokion informazio genetikoa duen DNA zati bat da gene bat.

Beadle-ren eta Tatum-en esperimentua

Esperimentuak egin zituzten geneek zer funtzio duten jakiteko. Hasieran, Gene bat entzima bat hipotesia aurkeztu zuten. Hipotesi horri esker, Nobel Saria irabazi zuten.

Teoriaren arabera, gene bakoitzak entzima bat sintetizatzeko informazioa dauka, eta entzima horrek karaktere bat zehazten du. Hipotesia proteina guztietara heda zitekeela frogatu zen, eta berriro formulatu zuten hipotesia: Gene bat proteina bat.

Gaur egun, funtzioaren ikuspegitik, gene bat proteina bat sintetizatzeko informazioa garraiatzen duen DNA zatia da, eta proteina hori beharrezkoa da banako batean karaktere jakin bat adierazteko.

Genomaren Egitura eta Antolaketa

Organismo baten gene multzo osoari esaten zaio genoma.

Kromosometan dagoen DNA guztiak ez ditu proteinak kodetzen. DNAren zati handienean, beste gene batzuen jarduera erregulatzeaz arduratzen diren geneak daude, baina beste zati batzuek zer funtzio duten ez dakigu oraindik.

Prokariotoen eta Eukariotoen arteko aldeak

Izugarrizko aldea dago prokariotoen eta eukariotoen genomen artean:

• Prokariotoak: Genoma kromosoma biribil batez osatuta dago. Zenbait bakteriok plasmidoak dituzte, DNA molekula biribilak.
• Eukariotoak: Genoma gehiena kromatinan dago, zelularen nukleoan. DNAren beste zati bat zelularen kloroplastoetan eta mitokondrioetan dago.

Mutazioak: Material Genetikoaren Aldaketak

Zenbaitetan material genetikoa aldatu egin daiteke. Aldaketa horiek mutazioak dira.

Organismo baten DNAn ausaz gertatzen diren aldaketak dira mutazioak. Mutazioek aldakortasun genetikoa eragiten dute, baita espezieen eboluzioan ere.

Mutazio gehienak ausaz gertatzen dira, arrazoi naturalak tarteko; berezko mutazioak dira. Beste batzuk artifizialki eragin daitezke, agente fisikoak eta kimikoak erabiliz. Horiei agente mutagenikoak deitzen zaie.

Mutazioen sailkapena

1. Banakoarengan duten efektuaren arabera

• Kaltegarriak: Banakoaren biziraupena eragozten duten mutazioak dira. Oinarrizko egiturei kalte egiten badiete, banakoa hil egin daiteke.
• Onuragarriak: Banakoei bizirauteko aukera gehiago eman eta populazioaren aldakortasun genetikoa eragiten dute.
• Neutroak: Inolako eraginik ez dutenak (ez positiborik ez negatiborik).

2. Kaltetutako zelula motaren arabera

• Somatikoak: Zelula somatikoei kalte egiten dieten mutazioak dira. Lesio edo gaixotasun larriak eragin ditzakete. Zelula somatikoetan gertatzen direnez, mutazioak ez dira heredatzen.
• Germinalak: Gametoei eragiten dieten mutazioak dira. Ez dira banakoan adierazten, baina etorkizuneko belaunaldiek hereda ditzakete.

3. Kaltetutako material genetikoaren hedapenaren arabera

• Genikoak: Gene jakin baten nukleotido sekuentzian aldaketak eragiten dituzten mutazioak.
• Genomikoak: Espezie baten kromosoma kopurua aldatzea eragiten duten mutazioak.
• Kromosomikoak: Kromosomen barne-egituran aldaketak eragiten dituzten mutazioak.