Beste ikastaroak mailako apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

Immunitate Mota eta Txertoak

1. Immunitate Naturala

Sortzetik: jaiotzetik dagoen immunitatea da, agente arrotzei aurre egiten diena.

Hartua: zenbait patogeno jakinekin kontaktuan jartzean lortzen dena.

1.1. Natural Aktiboa

Gaixotasuna pasatzean gertatzen da. Birusa edo bakteria baten antigenoekin kontaktuan jartzean, organismoak immunitatea lortzen du. Mikrobioak bigarren infekzioa garatzean, organismoak lehen defentsa organikoak (antigorputzak eta linfozitoak) erantzun azkarra ematen du patogenoaren aurka.

1.2. Natural Pasiboa

Organismoak behar dituen antigorputzak kanpotik jasotzen dira, ez dira ekoizten. Amarengandik datoz: haurdunaldian ama-antigorputzak zeharkatu egiten dute plazenta eta umea infekzioetatik babesten du. Edoskitzaroan, esnearen...

Trantsizio demokratikoa (1975-1982)

Trantsizio demokratikoa 1975ean hasi zen, Franco hil zenean, eta 1982 arte iraun zuen. Garai honetan, frankismoaren aurkako alderdiek (PSOE barne) boterera iritsi arte jardun zuten.

Franco hil ondoren: hiru aukera

Franco hil ondoren hiru aukera zeuden:

• Erregimenaren jarraipena (inmobilismoa).
• Erregimena erreformatzea.
• Erabateko haustura.

Franco hil eta bi egunera, Juan Carlos I.a erregea izendatu zuten eta Arias Navarro gobernu-buru.

Arias Navarro-k eta bere gobernuak inmobilismoarekin lotu ziren, eta horrek erreforma bidea itxi zuen.

Gatazka soziala eta protesta

Testuinguru horretan, lan-gatazkak, greba eta manifestazioak ugaritu ziren, askatasun eta demokrazia eskatzeko, baita amnistia orokorra ere. Gobernua eta...

Atomoen Orbitalak eta Propietate Periodikoak

Orbita atomo baten nukleoaren inguruko ibilbide zirkular guztiz definitua da, non elektroiak nukleoaren inguruan mugitzen diren ibilbide zehatz bati jarraituz. Bohr-en eredu klasikoaren arabera, elektroiek ibilbide finkoak jarraitzen dituzte.

Orbitala

Orbitala, aldiz, nukleoaren inguruko espazioko eskualdea da, non elektroi bat aurkitzeko probabilitate handia dagoen. Mekanika kuantikoaren ikuspegitik, orbitala ez da ibilbide zehatz bat, probabilitate-banaketa bat baizik.

Zenbaki kuantikoak

Elektroi bakoitza lau zenbaki kuantikoz deskribatzen da:

• n (zenbaki kuantiko nagusia): energia-mailaren eta elektroitik nukleorako batez besteko distantziaren berri ematen du.
• l (zenbaki kuantiko azimutala): orbitalaren

Miles Gloriosus: Plauto eta bere antzezlan ezagunena

Miles gloriosus Plauto (k.a. 254-k.a. 184) idazle erromatarraren antzezlan ezagunena da. Bere jatorria edozein delarik, ospe handia eskuratu zuen idatzi zituen komedia palliataren bitartez (istorioa, lekua eta janzkera greziarrak). Horien artean ezagunak dira Miles gloriosus, Asinaria eta Mostellaria, besteak beste.

Antzezlanaren egitura eta argumentua

Miles gloriosus antzezlana Efeson kokatzen da, eta bost ekitalditan banatuta dago. Obraren protagonista Pirgopolinices dugu. Honek Atenasen Filokomasia bahitzen du eta Efesora eramaten du. Filokomasia Pleusikles atenastarrarekin maiteminduta dago, eta honen esklaboa bere bahiketaz jabetzean Efesora abiatzen da. Nolanahi ere, pirata batzuek bidean...

Konposatu Organiko Bitartekoak eta Polimeroak

Fosgenoa (COCl2)

Ekoizpena: Karbono monoxidoa (CO) eta kloroa (Cl₂) karbono aktiboaren bidez erreakzionaraziz lortzen da (COCl₂ gatibu).

Erabilerak: Tolueno diisozianatoa (TDI), metilen difenil diisozianatoa (MDI) eta diisozianato polimeroak, bai eta polikarbonatozko erretxinak ere.

Anhidrido Azetikoa

Ekoizpena: Azetaldehidoa gehi azido perazetikoa; azido azetikoa berotuz (Δ) ketenoa sortu eta azido azetikoarekin erreakzionaraziz; edo metal azetatoa gehi CO.

Erabilerak: Zelulosa azetatoaren ekoizpenean.

Alfa Olefina Linealak (LAO)

Ekoizpena: Etilenoaren oligomerizazioa Ziegler-Natta katalizatzailearekin; C₉⁼ eta C₁₂⁼ n-parafinen krakatze (cracking) eta deshidrogenazio bidez.

Erabilerak: Dentsitate baxuko...

Frankismoa

Frankismoa: Frankisten gerra irabazi zuenetik 1975ean hil arte Francisco Franco-ren diktadura ezarri zen. Iturri ideologiko batzuk sintetizatuz, Estatu frankistaren ezaugarriak hauek izan ziren:

• Faxismotik heredatutako ezaugarriak: totalitarismoa eta antiliberalismoa (alderdi bakarra, konstituzio eza, sindikatu askatasunik ez).
• Kaudalismoa: Franco-ren botere pertsonala guztiz nagusi zen.
• Antikomunismoa.

Nazionalkatolizismoa

Estatu konfesional katolikoa ezarri zen eta Eliza erregimenaren zutabe bihurtu zen. Erregimenak erlijioa justifikatu eta babestu zuen, eta truke gisa hezkuntzaren eta moralaren gaineko kontrola lortu zuen.

Estatuaren izaera batua eta zentralista

Autonomia erkidegoak deuseztatu ziren, Katalunia, Euskadi eta Galizia barne....

Marx eta Frankfurteko Eskola

Marx: XIX. mendeko pentsalari garrantzitsua zen, eta bere ideiak mailaz mailako teoria bihurtzen jarraitu zuen, eta praktikan politikan aplikatzen saiatu zen. XX. mendean Marxismoa kapitalismoaren kritika zorrotza izan zen, oso beharrezkoa zena, izan ere, langile klaseak bizitza miserian eta esplotazioan biziak zituen.

Ekonomialari horrek azterketa eta kritika egin zituen, eta filosofia berriak aztertzeko bideak ireki zituen (kultura, ideologia). 1927an Frankfurteko Eskola sortu zen, Marxen pentsamendua XX. mendeko aztertu eta garaiko arazoei aplikatzeko. Eskolako zuzendaria Horkheimer izan zen, arazo sozialak aztertuz.

Garai hartako gertaerak

Gertaera garrantzitsu hauek izan ziren: 1929ko Krakak eman zuen Wall Streeten,...

PCR, CRISPR eta Bioteknologia: Oinarriak eta Aplikazioak

PCR (Polimerasa Kate-Erreakzioa)

PCR termozikladore batean egiten den teknika da. Prozesua hiru urratsetan banatzen da:

1. Desnaturalizazioa: tenperatura 95 °C-ra igotzen da, DNA bi kateetan banatzeko.
2. Lerrokatzea: tenperatura jaitsi egiten da, hasiera-oligonukleotidoak (primers) DNAren kate bakoitzari lotzeko.
3. Elongazioa: tenperatura berriro igotzen da, polimerasak DNA berria sintetiza dezan.

Zikloak errepikatzean, DNA zati jakin baten anplifikazio esponentziala gertatzen da.

Emaitzen interpretazioa

Elektroforesiaren bidez, anplifikatutako DNA zatia tindaketa fluoreszenteaz ikusten da.

• Emaitza negatiboa: anplifikatutako DNA zatia ez da detektatzen. Horrek esan nahi du patogenoaren DNA ez dagoela

Informazio genetikoaren fluxua (dogma molekularra)

Informazio genetikoaren fluxua DNAtik hasten da. Zelula batek bere DNA bikoiztu behar du, zelula-zatiketan kopia bat jaso dezan. DNA nukleoan dago eta proteinen sintesia zitoplasman ematen da. Tarteko molekula bat behar da: RNAm (RNA mezularia) DNAtik informazioa hartu eta ribosomara eramaten duena. Transkripzioa RNAm sortzeko prozesua da, eta RNA transferitzailea eta ribosomak lagunduta, RNAm-ak duen informazioa aminoazidoen sekuentzia bihurtzen da, hau da, itzulpena.

Hasieran informazio genetikoak noranzko bakarra zuela uste zen. Hala ere, erretrobirusak (HIESA birusa adibidez) aurkitzean dogma aldatu zen. Birus hauek alderantzizko transkriptasa entzima dute, eta horri esker RNA birikoaren...

Metafisika eta Ezagutza

Metafisika. Kanten, irakurketa objektu ikerketa. Ezagutza lortzeko baldintzak zein dira (barne, esperientzia gabe, kanpo)? Bi judizio mota daude: analitikoak (arrazoimen bidez informazio berria ematen ez dutenak, aprioriak) eta sintetikoak (informazio berria ematen dutenak).

Zientzia judizioak ezagutzeko, behar dira metafisikaren zientzia jakitea. Arrazoimen hutsaren kritikaren lanen hiru atal:

1. Estetika transzendentala

Sentsibilitatearen baldintza translakoak eta a priori judizio sintetikoak (matematikoak, geometrikoak) aztertzen ditu: nola inor eta nola inoren barruan.

2. Analitika transzendentala

Adimenaren baldintza transzendentalak eta kategoriak. Hauek a priori judizio sintetikoak ematen dituzte fisikan: nola inor?...