Atomoen Orbitalak eta Propietate Periodikoak: Gida Osoa

Atomoen Orbitalak eta Propietate Periodikoak

Orbita atomo baten nukleoaren inguruko ibilbide zirkular guztiz definitua da, non elektroiak nukleoaren inguruan mugitzen diren ibilbide zehatz bati jarraituz. Bohr-en eredu klasikoaren arabera, elektroiek ibilbide finkoak jarraitzen dituzte.

Orbitala

Orbitala, aldiz, nukleoaren inguruko espazioko eskualdea da, non elektroi bat aurkitzeko probabilitate handia dagoen. Mekanika kuantikoaren ikuspegitik, orbitala ez da ibilbide zehatz bat, probabilitate-banaketa bat baizik.

Zenbaki kuantikoak

Elektroi bakoitza lau zenbaki kuantikoz deskribatzen da:

• n (zenbaki kuantiko nagusia): energia-mailaren eta elektroitik nukleorako batez besteko distantziaren berri ematen du.
• l (zenbaki kuantiko azimutala): orbitalaren forma definitzen du.
• m (zenbaki kuantiko magnetikoa): orbitalaren orientazio espaziala adierazten du.
• s (spin zenbaki kuantikoa): elektroiaren biraketa-noranzkoa adierazten du.

Konfigurazio elektronikoa

Atomo baten elektroiak orbitalen energia txikienetik handienera banatzen dira: 1s² 2s² 2p⁶ 3s² 3p⁶ 4s² 3d¹⁰ 4p⁶ 5s² 4d¹⁰ 5p⁶.

Oinarrizko printzipioak

• Aufbau printzipioa: elektroiak energia txikieneko orbitalak betetzen dituzte lehenik, eta ondoren energia handiagokoetan sartzen dira.
• Pauli printzipioa: bi elektroiek ez dute lau zenbaki kuantiko berdinik izan behar. Orbital batek gehienez 2 elektroi izan ditzake, spin kontrakoekin.
• Hund erregela: energia bera duten orbitaletan, elektroiak banaka sartzen dira lehenik, spin berdinarekin, eta ondoren bikoteak osatzen dira.

Anomalia elektronikoak

Orbital beteak edo erdi beteak dituzten konfigurazioak egonkorragoak dira besteak baino. Horregatik, elektroi bat s orbitaletik d orbitalera salto egiten du batzuetan (adibidez, kromoan eta kobrean), konfigurazio egonkorragoa lortzeko.

Karga nuklear efektiboa

Azken mailako elektroiek, beste elektroien pantailaketa dela eta, nukleoaren protoien kargaren erakarpen indar intentsitate txikiagoa jasotzen dute. Karga hori karga nuklear efektiboa deitzen da, eta Z* bezala adierazten da.

Propietate periodikoak

Erradio atomikoa

Talde batean zehar, maila edo geruza kopurua handitzen denez, karga nuklear efektiboa berdin mantentzen da eta erradio atomikoa handitzen da. Periodo batean zehar, karga nuklear efektiboa handitzen da eta maila kopurua berdina da, beraz nukleoaren erakarpena handitzen da eta erradio atomikoa txikitzen da.

Ionizazio energia

Ionizazio energia atomo neutro gaseoso bati azken elektroia kentzeko eman behar zaion energia da. Talde batean zehar erradioa handitzen denez, elektroiaren erakarpena ahulagoa da eta ionizazio energia txikitzen da. Periodo batean zehar, erradioa txikitzen denez eta Z* handitzen denez, ionizazio energia handitzen da.

Afinitate elektronikoa

Afinitate elektronikoa atomo neutro gaseoso batek elektroi bat hartzean askatzen den energia da. Erradioa txikiagoa bada, elektroia errazago hartzen du eta afinitate elektronikoa handiagoa da. Periodo batean zehar afinitate elektronikoa handitzen da; talde batean zehar, berriz, txikitzen da.

Elektronegatibitatea

Elektronegatibitatea atomo batek beste atomo batekin osatzen duen loturan elektroiak erakartzeko duen joera neurtzen du. Periodo batean zehar handitzen da, eta talde batean zehar txikitzen da.

Metalak eta ez-metalak

Metalek elektronegatibitate baxua dute eta elektroiak galtzeko joera dute. Ez-metalek, berriz, elektronegatibitate handia dute eta elektroiak irabazteko joera dute. Taula periodikoan, ez-metalak goiko eskuinaldean daude, eta metalak ezkerraldean.