Marx, Nietzsche eta Posmodernitatea: Filosofia Garaikidearen Oinarriak

Marx eta Frankfurteko Eskola

Marx: XIX. mendeko pentsalari garrantzitsua zen, eta bere ideiak mailaz mailako teoria bihurtzen jarraitu zuen, eta praktikan politikan aplikatzen saiatu zen. XX. mendean Marxismoa kapitalismoaren kritika zorrotza izan zen, oso beharrezkoa zena, izan ere, langile klaseak bizitza miserian eta esplotazioan biziak zituen.

Ekonomialari horrek azterketa eta kritika egin zituen, eta filosofia berriak aztertzeko bideak ireki zituen (kultura, ideologia). 1927an Frankfurteko Eskola sortu zen, Marxen pentsamendua XX. mendeko aztertu eta garaiko arazoei aplikatzeko. Eskolako zuzendaria Horkheimer izan zen, arazo sozialak aztertuz.

Garai hartako gertaerak

Gertaera garrantzitsu hauek izan ziren: 1929ko Krakak eman zuen Wall Streeten, eta 1933an Hitler boterera iritsi zen hauteskundeen bidez. Politika ezkertiarren krisia nabarmena izan zen.

Ikerketa-gai nagusiak

• Ezkerreko krisia
• Arrazoiaren instrumentalizazioa
• Proiektu ilustratuaren porrota

Hannah Arendt-ek iraultza eta indarkeriaren gaia aztertu zuen. Ekintza politiko guztiak indarkeriatik urrun egon behar direla defendatu zuen.

Marxismo praktikoa langileentzako hobekuntzak lortzeko langile mugimenduetan izan zen, SESB, Kuba eta Txinak komunismoa praktikara eraman zutelarik. Komunismoaren bilakaera eta zailtasunak aztertzea komeni da. Errusia estalinista gizarte totalitario bihurtu zen. SESB 1991n desegin zen, eta Kuban "Periodo Berezia" izenekoa hasi zen.

Nietzsche eta Existentzialismoa

Nietzsche: XX. mendean filosofia posible den eta filosofiaren zentzua zein den planteatzen zen. Kezka horien inguruan korronte filosofiko desberdinak sortu ziren. Batzuetan Nietzschek, XIX. mendeko pentsalari alemaniarrak, eragina izan zuen, adibidez bitalismoan eta existentzialismoan.

Haren eragina ulertzeko, Posmodernitatea aipatu behar da. Nietzschek jarrera bitalista erakutsi zuen, bizitzaren nahia defendatuz. XX. mendeko existentzialistek ere bizitzan zentzua bilatu zuten (Camus eta Sartre).

Existentzialismoa eta Nietzsche-ren pentsamenduekin XX. mendeko bitalismoa lotu daiteke, eta hori Ortega y Gasset-en arrazoi-bitalismoan gertatzen da.

Intuizioa eta kontzeptua

Nietzschek intuizioaren eta kontzeptuaren arteko bereizketaz hausnartu zuen, eta intuizioak garrantzi handia duela azpimarratu zuen. Ortega y Gasset-ek esan zuen intuizioak soilik errealitatea bere mugimenduan hautematen duela. Intuizioak soilik ezagutza metafisikoarekin lotu daitezke bizi-bultzadan.

Posmodernitatea

Ortega y Gasset hil ondoren, Posmodernitatea garatu zen. Posmodernitatea Aro Modernoatik aldendu zen. Aro Modernoak Ilustrazioan proiektuarekiko optimismoa zuen, baina XX. mendean desagertzen joan zen mundu gerren ondorioz.

Posmodernitatean, Ilustrazioak sustatutako ametsak desagertzen joan ziren, eta Jainkoaren heriotza bezalako aldarrikapenek Aro Modernoaren oinarriak ahultzen joan ziren. Foucault eta Vattimo aipagarriak dira. Foucault-ek sexualitatea, boterea eta politika aztertu zituen. Vattimo-k errealitatearen unibertsaltasuna eta ezagutza zalantzan jarri zituen.

Ondorioa

Labur esanda, Nietzscheren hausnarketak eragin handia izan zuen XX. mendean, Posmodernitatean eta Ortega y Gasset-en arrazoi-bitalismoan.