Industria Kimikoko Konposatu Nagusiak: Ekoizpena eta Erabilerak

Konposatu Organiko Bitartekoak eta Polimeroak

Fosgenoa (COCl2)

Ekoizpena: Karbono monoxidoa (CO) eta kloroa (Cl₂) karbono aktiboaren bidez erreakzionaraziz lortzen da (COCl₂ gatibu).

Erabilerak: Tolueno diisozianatoa (TDI), metilen difenil diisozianatoa (MDI) eta diisozianato polimeroak, bai eta polikarbonatozko erretxinak ere.

Anhidrido Azetikoa

Ekoizpena: Azetaldehidoa gehi azido perazetikoa; azido azetikoa berotuz (Δ) ketenoa sortu eta azido azetikoarekin erreakzionaraziz; edo metal azetatoa gehi CO.

Erabilerak: Zelulosa azetatoaren ekoizpenean.

Alfa Olefina Linealak (LAO)

Ekoizpena: Etilenoaren oligomerizazioa Ziegler-Natta katalizatzailearekin; C₉⁼ eta C₁₂⁼ n-parafinen krakatze (cracking) eta deshidrogenazio bidez.

Erabilerak: Dentsitate baxuko polietileno linealaren (LLDPE) polietilenozko kopolimeroak, alkohol detergenteak, lubrifikatzaile-gehigarriak eta oxo alkohol plastifikatzaileak.

Kaprolaktama

Ekoizpena: Ziklohexanoaren edo fenolaren oxidazioa, ziklohexanona/ziklohexanol nahastea eratuz; oxima sortu eta transposizio azidoa eginez.

Erabilerak: Nylon 6 zuntzak, erretxinak eta filmak ekoizteko.

Azido Akrilikoa

Ekoizpena: Propilenoaren oxidazioa akroleinara eta ondoren oxidazio gehigarria; akrilonitrilaren hidrolisi bidez ere lor daiteke.

Erabilerak: Polimero superxurgatzaileak, detergenteak, ur-tratamendua eta -dispertsioak, gainazal-estaldurak, itsasgarriak eta zigilatzaileak, ehundu gabeko zuntzak, eta plastikoen eraldaketa zein estaldurak.

Hexametilendiamina (HMDA)

Ekoizpena: Akrilonitrilaren elektrodimerizazioa eta adiponitrilaren hidrogenazioa; HCN eta butadienoaren erreakzioa.

Erabilerak: Nylon 6,6 ekoizpena.

n-Butil Alkohola

Ekoizpena: Karbohidratoen hartzidura bidez, edo propilenoa eta sintesi-gasa (CO, H₂) erabiliz.

Erabilerak: Butil akrilatoa eta metakrilatoa, eter glikolikoak, disolbatzaileak, butil azetatoa eta plastifikatzaileak.

Anilina

Ekoizpena: Nitrobentzenoaren erredukzioa; fenolaren eta amoniakoaren arteko erreakzioa.

Erabilerak: MDI (ekoizpenaren % 68-100), kautxua, herbizidak, tinteak, pigmentuak eta zuntzak.

Metil Metakrilatoa (MMA)

Ekoizpena: Azetona-zianohidrina prozesuaren bidez.

Erabilerak: Polimetil metakrilatozko (PMMA) laminak, gainazalak, erretxinak eta hautsak, inpaktu bidezko moldaketak eta emultsio polimerikoak.

Metilen Difenil Diisozianatoa (MDI)

Ekoizpena: Anilinaren kondentsazioa formaldehidoaren bidez.

Erabilerak: Poliuretano-aparrak, erreakzio-injekzio bidezko moldaketak (RIM) eta elastomero moldatuak.

Anhidrido Ftalikoa

Ekoizpena: o-Xilenoaren oxidazioaren bidez.

Erabilerak: Plastifikatzaileak, poliester-erretxina asegabeak eta erretxina alkidikoak.

Butil Akrilatoa

Ekoizpena: Propilenoaren oxidazioa airez eta azido akrilikoaren esterifikazioa; edo Reppe prozesua (alkohol butilikoa + azetilenoa + CO + azidoa).

Erabilerak: Gainazal-estaldurak, ehunak, zuntzak, leungarriak, papera eta larrua tratatzeko.

Tolueno Diisozianatoa (TDI)

Ekoizpena: Toluenoaren nitrazioa, dinitro konposatuen erredukzioa eta 2,4-diamina lortzea.

Erabilerak: Poliuretano-apar malguak, estaldurak, elastomeroak eta apar zurrunak.

1,4-Butanodiola

Ekoizpena: Butinodiolaren hidrogenazioaren bidez.

Erabilerak: Poliester-frakzioak, industria-disolbatzaileak eta tetrahidrofuranoa (THF).

Anhidrido Maleikoa

Ekoizpena: n-Butanoaren oxidazioa lurrun-fasean.

Erabilerak: Poliester-erretxinak, lubrifikatzaile-olioen gehigarriak, kopolimeroak, anhidrido alkenilsukzinikoa, azido malikoa, azido fumarikoa eta agrokimikoak.

Disolbatzaileak, Alkoholak eta Eratorriak

Isopropil Alkohola

Ekoizpena: Propilenoaren esterifikazioa azido sulfurikoarekin eta ondorengo hidrolisia.

Erabilerak: Disolbatzaile orokorrak, prozesuetako disolbatzaileak, etxeko eta zaintza pertsonaleko produktuak, produktu farmazeutikoak eta azetona sintesia.

Etanola

Ekoizpena: Hartzidura biologikoa, edo etilenoaren hidratazio katalitikoa azido fosforikoarekin diatomita gainean.

Erabilerak: Bio-gasohola, disolbatzailea, edari alkoholdunak eta bitartekari kimikoa.

Metileno Kloruroa

Ekoizpena: Metanola gehi HCl azido katalitiko bidez, edo metanolaren klorazio zuzena.

Erabilerak: Metil klorosilanoak silikonetarako, metilzelulosa, agrokimika, amina kuaternarioak eta kautxu butilikoa.

Azetona Zianohidrina

Ekoizpena: HCN eta azetonaren erreakzio zuzena.

Erabilerak: Metil metakrilatoaren (MMA) ekoizpenerako bitartekaria.

Ziklohexanola eta Ziklohexanona

Ekoizpena: Ziklohexanoaren oxidazioa airez; fenolaren hidrogenazioa tenperatura eta presio altuetan.

Erabilerak: Olio-nahastea ("mix oil") kaprolaktama eta Nylon 6 lortzeko (-ol), eta azido adipikoa Nylon 6,6 lortzeko (-ona).

Propilen Glikola

Ekoizpena: Propileno oxidoaren hidratazioaren bidez.

Erabilerak: Poliester-erretxina asegabeak, garbitzaileak eta detergenteak, produktu farmakologiko eta kosmetikoak, izotz-kontrakoak, maskoten elikagaiak, fluido funtzionalak, estaldurak, pinturak eta tabakoaren hezegarriak.

Dietilen Glikola

Ekoizpena: Etilen glikolaren ekoizpenean lortutako etileno oxidoaren azpiproduktua.

Erabilerak: Poliester-erretxina asegabeak, poliolak, izotz-kontrako likidoak, tri- eta tetraetilen glikolak, disolbatzaileak, morfolina eta gas naturalaren deshidratazioa.

2-Etilhexanola

Ekoizpena: Butiraldehidoaren aldol-kondentsazioa eta erredukzioa; edo propilenoa sintesi-gasarekin erabiliz.

Erabilerak: Plastifikatzaileak, bai eta 2-etilhexil akrilatoa eta nitratoa ekoizteko.

Azetaldehidoa

Ekoizpena: Etilenoaren oxidazioa Cu(II) eta Pd(II) Wacker katalizatzaileekin; etanolaren oxidazio edo deshidrogenazioa lurrun-fasean; edo butanoaren oxidazioa lurrun-fasean.

Erabilerak: Azido eta anhidrido azetikoa, piridina, pentaeritritola, azido perazetikoa eta 1,2-butilenglikola.

Metil Etil Zetona (MEK)

Ekoizpena: sec-Butilaren deshidrogenazioa; azido azetikoaren sintesian n-butanoaren oxidazioaren azpiproduktua.

Erabilerak: Estalduretarako disolbatzailea, itsasgarriak, zinta magnetikoak, lubrifikatzaile-olioen desparafinatzea eta inprenta-tinteak.

Kloroformoa

Ekoizpena: Metanoaren, klorometanoaren eta metileno kloruroaren klorazio mailakatua.

Erabilerak: HCFC-22 ekoizpena, hozgarriak eta polimero fluoratuak.

Glizerola

Ekoizpena: Epiklorhidrinaren hidrolisia; xaboiaren eta biodiselaren fabrikazioaren azpiproduktua.

Erabilerak: Higiene-produktuak, elikagaiak eta edariak, tabakoa, poliuretanozko polieter-poliolak eta erretxina alkidikoak.

Petrolio-kimika, Surfaktanteak eta Baliabide Naturalak

Pinu-olioa (Taloila)

Ekoizpena: Paper-pulparen Kraft prozesuko frakzio alkalinoa gehi azido sulfurikoa tratatuz, olio gordina deshidratatuz, distilazio-lehortzea eginez eta zatikatuz.

Osagaiak eta Erabilerak: Azido oleikoa, linoleikoa eta abietikoa. Kolofonia, gantz-azidoak, brea eta distilatuak lortzeko erabiltzen da.

o-Xilenoa

Ekoizpena: Petrolioaren erreformatze katalitikoa (Pt/Al₂O₃), toluenoaren desproportzionatzea edo toluenoaren transalkilazioa trimetilbentzenoarekin.

Erabilerak: Anhidrido ftalikoaren sintesia.

Alkilbentzeno Lineala (LAB)

Ekoizpena: n-Parafinen deshidrogenazioa olefinetara eta bentzenoarekin erreakzionaraztea HF katalizatzailearekin; edo parafinen klorazioa eta Friedel-Crafts alkilazioa bentzenoarekin (AlCl₃).

Erabilerak: LAS detergente biodegradagarriak, detergente likido leunak, industria-garbitzaileak eta etxeko garbitzaileak.

Etanolaminak

Ekoizpena: Etileno oxidoaren erreakzioa amoniako soberakinarekin.

Erabilerak: Surfaktanteak, etilendiamina, gasen tratamendu eta garbiketa, herbizidak, metalen garbiketa eta ehungintza.

n-Parafinak (C10-C14)

Ekoizpena: Petrolioaren frakzio kerosina zeoliten bidez bereiztea kate linealeko hidrokarburoak lortzeko.

Erabilerak: Alkilbentzeno linealeko detergenteak, lubrifikatzaileak eta parafina kloratuak.

Nonenoa

Ekoizpena: Propilenoaren trimerizazioa (adarkatua, ez-biodegradagarria); n-parafinen krakatzea eta deshidrogenazioa (lineala).

Erabilerak: Nonilfenola, nonil etoxilato surfaktante ez-ionikoak eta isodezil alkohol ester plastifikatzaileak.

Isobutanoa

Ekoizpena: Petrolioaren C₄ frakzioa erauziz eta distilatuz.

Erabilerak: Isobutilenorako deshidrogenazioa (MTBE sortzeko) eta hidroperoxidorako oxidazioa (tert-butil alkohola sortzeko).

1-Butenoa

Ekoizpena: Nafta krakatzearen C₄ frakziotik (isobutilenoa azido sulfurikoz kenduz eta butano eta butadienotik distilatuz); etilenoaren Ziegler oligomerizazioz alfa olefina luzeagoekin batera.

Erabilerak: LLDPE eta HDPE polietilenoak, polibuteno-1, pentanala eta butileno oxidoa.

Konposatu Ez-organikoak eta Mineralak

Kaltzio Kloruroa (CaCl2)

Ekoizpena: Gatzagetako gatzunetik: % 14 NaCl lurrundu, % 3 MgCl₂ kare hilarekin hauspeatu, eta % 9 CaCl₂ berreskuratu.

Erabilerak: Errepideetako eta galtzada-hautsaren kontrola eta lurraren egonkortzea, petrolio- eta gas-putzuak, eta hormigoiaren azeleratzailea.

Azido Zianhidrikoa (HCN)

Ekoizpena: Metanoaren, amoniakoaren eta airearen erreakzioa tenperatura altuan Pt/Pt-Rh katalizatzailearekin; edo akrilonitrilaren amoxidazioaren azpiproduktu gisa.

Erabilerak: Adiponitriloa, metil metakrilatoa, urre-meatzaritzako sodio zianuroa, metionina eta agente kelatzaileak.

Boratoak eta Azido Borikoa

Ekoizpena: Boro mineralen gatzunetatik; borato metalikoak azido sendoekin tratatuz (Na₂B₄O₇·5H₂O, anhidroa eta 10H₂O; azido borikoa H₃BO₃ eta HBO₂).

Erabilerak: Beira-zuntzezko isolamenduak, ehungintzako beira-zuntza, xaboiak, detergenteak eta zuritzaileak, beiragintza, nekazaritza eta sugar-atzeratzaileak.

Sodio Sulfatoa (Na2SO4)

Ekoizpena: Meatzaritza naturaletik, rayoi-biskosaren prozesutik (azido sulfurikoa eta sosa erabiliz zelulosaren degradazioan) edo sodio dikromatoaren ekoizpenaren azpiproduktu modura.

Erabilerak: Detergenteak, ehungintza, Kraft sulfato-pulpa eta beiragintza.

Hidrogeno Peroxidoa (H2O2)

Ekoizpena: Antrakinonaren zikloa: antrakinonaren erredukzioa antrahidrokinonara eta ondoren berrokzidatzea antrakinonara H₂O₂ askatuz.

Erabilerak: Pulpa eta papera zuritzea, ur-tratamendua, sintesi kimikoa eta ehungintza.

Sodio Bikarbonatoa (NaHCO3)

Ekoizpena: Sodio karbonatoa, CO₂ eta ura erreakzionaraziz; nahcolita mineral naturaletik.

Erabilerak: Elikagaigintza, garbiketa-produktuak, farmazia eta zainketa pertsonala, produktu kimikoak, ur-tratamendua eta su-itzalgailuak.

Potasio Sulfatoa (K2SO4)

Ekoizpena: Langbeinita mineralaren (K eta Mg sulfato bikoitza) eta KCl-ren erreakzioa; Mannheim prozesua (KCl + H₂SO₄).

Erabilerak: Nekazaritzako ongarriak eta industria orokorra.

Sufre Dioxidoa (SO2)

Ekoizpena: Sufrea 1000 °C-an erretzea edo sulfuro mineralak kiskaltzea.

Erabilerak: Azido sulfurikoaren sintesia, produktu kimikoak, paper-orea, elikagaigintza eta nekazaritza, ur eta hondakinen tratamendua, metalen fintzea eta petrolioaren birfintzea.

Fosforoa (P)

Ekoizpena: Arroka fosfatikoa kokearekin erreduzitzea, silize urgarria erabiliz labe elektrikoan.

Erabilerak: Azido fosforiko termikoa, fosforo trikloruroa, fosforo pentasulfuroa eta fosforo pentoxidoa.

Potasio Hidroxidoa (KOH)

Ekoizpena: KCl gatzunaren elektrolisi bidez.

Erabilerak: Potasiozko produktu kimikoak, potasio karbonatoa, ongarri likidoak, xaboi bigunak eta potasio fosfatoa.

Sorbitola

Ekoizpena: Glukosaren hidrogenazio katalitikoa presio altuan; manitola lortzen da glukosa-fruktosa azukre alderantzikatutik.

Erabilerak: Hortz-oreak, kosmetika, elikagaiak, azido askorbikoa (C bitamina), surfaktante industrialak eta produktu farmazeutikoak.

Sodio Tripolifosfatoa (STPP)

Ekoizpena: Azido fosforikoa eta sodio karbonatoa berotuz eta deshidratatuz.

Erabilerak eta Ingurumena: Etxeko, industriako eta erakundeetako detergenteak eta elikagai-gehigarriak; uretan eutrofizazio-arriskua dakar.

Bromoa (Br2)

Ekoizpena: NaBr gatzunetan 90 °C-tan Cl₂ bidez oxidatuz, aire-korrontez bananduz, eta azido sulfurikoz distilatuz eta lehortuz.

Erabilerak: Sugar-atzeratzaileak, petrolio-zulaketako fluidoak, agrokimiko bromatuak eta uren tratamendurako biozidatak.

Azido Fluorhidrikoa (HF)

Ekoizpena: Fluor-espatoa (CaF₂) eta oleuma/azido sulfurikoa danbor birakari horizontaletan erreakzionaraziz.

Erabilerak: Hidrokarburo fluoratuak, aluminio-ekoizpena, petrolio-alkilazioaren katalizatzailea, altzairu herdoilgaitzaren desugerketa eta uranioaren aberastea.

Burdin(III) Kloruroa (FeCl3)

Ekoizpena: Altzairuaren desugerketaren eta TiO₂-ren ekoizpenaren azpiproduktu moduan, edo burdina kloroarekin kloratuz.

Erabilerak: Udal-urak, edateko uraren tratamendua eta industria-uren arazketa.