Espainiako trantsizio demokratikoa: 1975-1982 aldiko garapena eta gakoak
Trantsizio demokratikoa (1975-1982)
Trantsizio demokratikoa 1975ean hasi zen, Franco hil zenean, eta 1982 arte iraun zuen. Garai honetan, frankismoaren aurkako alderdiek (PSOE barne) boterera iritsi arte jardun zuten.
Franco hil ondoren: hiru aukera
Franco hil ondoren hiru aukera zeuden:
- Erregimenaren jarraipena (inmobilismoa).
- Erregimena erreformatzea.
- Erabateko haustura.
Franco hil eta bi egunera, Juan Carlos I.a erregea izendatu zuten eta Arias Navarro gobernu-buru.
Arias Navarro-k eta bere gobernuak inmobilismoarekin lotu ziren, eta horrek erreforma bidea itxi zuen.
Gatazka soziala eta protesta
Testuinguru horretan, lan-gatazkak, greba eta manifestazioak ugaritu ziren, askatasun eta demokrazia eskatzeko, baita amnistia orokorra ere. Gobernua eta enpresaburuak zapalketaz erantzun zieten gogorki.
Oposizioaren batasuna
Egoera horren aurrean, oposizioa batu zen, aukera demokratikoaren alde. PCE eta PSOE batu ziren Demokraziarako Koordinakundea osatzeko. Platajuntak haustura demokratikoa proposatzen zuen.
Adolfo Suárez gobernu-buru
Gobernua ezgaitasunagatik ikusita, erregeak eta laguntzaileek Arias Navarro dimisioa eskatu zuten. Gorteko presidenteak, Fernando de Mariñak, proposatuta, Adolfo Suárez izendatu zuten gobernu-buru.
Suárezek trantsizioa gidatu zuen: frankismoa geldiarazi eta indar demokratikoekin harremanak hasi zituen, besteak beste, alderdi politikoekin eta sindikatuekin.
Erreforma Politikoaren Legea
Suárezek Erreforma Politikoaren Legea proposatu zuen. Legeak erregimen frankistaren arau-markoa aldatzea ekarri zuen, eta honako hauek aitortu zituen: funtsezko eskubideak, herri-subiranotasun berrezartzea, konstituzio bat prestatzea eta hauteskunde demokratikoak abian jartzea.
Gorte frankistek onartu behar zuten legea, eta hori ez zen erraza izan. Fernando de Mariñak (PCE legezkanpokoa izaten jarraituko zuela esanez) Gorteak konbentzitu zituen. Gorte frankistek legea onartu zuten, eta erreferendum bidez onetsi zen.
Oposizioaren erantzuna
Oposizioak Suárezen erreformaren bidea onartu zuen. Bi urrats eman ziren:
- Askatasunak baztertzea (alderdi politikoen legalizazioa, PCE barne).
- Hauteskunde deialdia egitea. Adolfo Suárezen UCD irabazle atera zen, eta PSOE bigarren indarra izan zen.
Lehenengo Konstituzioa egitea izan zen hurrengo urratsa.
Sendotzea (1977-1982)
Trantsizio-garaiko lehen hauteskunde demokratikoak 1977an egin ziren. Adolfo Suárezek sortutako UCD koalizioa garaile atera zen, eta gobernuan jarraitu zuen 1982 arte.
Hainbat neurri
- Aurreautonomia.
- 1977ko Amnistia Legea.
- Moncloako Itunak: ekonomia, industria eta bizitza publikoa arautzeko.
Konstituzioaren egiteko erronka
Gorteen erronka nagusia konstituzio demokratikoa egitea zen. 7 kidez osatutako batzorde batek idatzi zuen testua, akordio bidez.
Testua 1978ko abenduaren 6an erreferendum bidez onartu zen.
Konstituzioaren izaera
Konstituzioak izaera aurrerakoia eta anbiguoa eman zion estatuari. Oinarriak honako hauek ziren:
- Zuzenbide estatu soziala eta demokratikoa.
- Herri-subiranotasuna.
- Parlamentarismoa eta botere banaketa.
- Batasun nazionala eta autonomia eskubideak.
- Eskubide eta askatasun zabalak.
- Estatu konfesionalik ez eta merkatu askatasuna.
Konstituzioa onartu ostean, Gorteek desegin eta hauteskunde orokorrak deitu zituzten 1979an. UCD irabazi zuen, baina Suárezek arazoei aurre egin behar izan zien: terrorismoa, tentsio sozialak, autonomia-prozesuko tirabirak eta UCDren barne-ahultasuna.
Suárezen dimisioa eta kolpe saiakera
Hurrengo hauteskundeetan Suárezek gobernua mantendu zuen, baina hiri handietan PSOEk garaipen-atea ireki zuen. PSOEk zentsura-mozioa aurkeztu zuen.
1981ean Suárez dimisioa eman zuen, eta armadan haserrea sortu zen. Leopoldo Calvo-Sotelo presidente berria izendatu zuten. Inbestidura-ekitaldian, Tejero koronelak Guardia Zibilarekin Kongresura sartu zen indarrez, eta Valentzian gerra-egoera ezarri zen. Madrilen armada jeneralak batu ziren.
Kolpe saiakera porrot egin zuen, eta trantsizioa eusten jarraitu zen gobernu-aldaketa legalen bidez. Ondoren, errege eta monarkia indartu ziren. LOAPA legea onartu zen autonomien botereak mugatzeko, baina Calvo-Sotelok legeari eustea erabaki zuen, barruko desadostasunen artean. UCDren hondamendia etorri zen: Suárez alderdia utzi eta CDS sortu zuen.
Hauteskundeak deitu ziren eta PSOE irabazi zuen, trantsizioa amaituz.