DBH mailako Beste atzerriko hizkuntzak ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Orixe: Euskal Idazle Oparoa

Nikolas Ormaetxea "Orixe" Gipuzkoako Orexan jaio zen. Jesuita ikasketak egiten igaro zuen denbora zenbait kolegiotan. Ikasketa guztiak amaitu arren, ordena barruan izan zituen arazo batzuengatik, ez zen apaiztu. Bilbon aritu zen lanean, sortu berria zen Euskaltzaindian eta Euzkadi egunkarian.

Espainiako Gerra hasi zenean, atxilotu eta Iruñean eduki zuten preso hilabete batzuetan; gero Iparraldera ihes egin zuen. Ameriketan zehar ibili ondoren, 1961ean Donostian hil zen. Bizitza guztian ia etengabe idatzi zuen Orixek:

• Prosa: Santa Cruz apaiza eta Jainkoen billa.
• Poesia: Barne-muinetan liburutxo mistikoa eta Euskaldunak poema epiko erraldoia.

Pertsona eta idazle eztabaidatua izan da Orixe euskaldunen artean. Askok euskarak...

Euskara Diktadurapean (1939-1975)

Frankismoak, gerra bukatuta, debekatu zuen euskara. Euskararen izaera publikoa ukatu egin zuen. Ez eskolan, ez prentsan, ez literaturan, ez herriko plazan... inon ere ez zuen tokirik euskarak. Herritarrek gaztelaniaz hitz egiteko agindua zuten gerra osteko lehen urteetan. Aspaldiko teoria bat zegoen horren azpian: nazio bat, hizkuntza bat.

Isiltasuna Hautsiz: Euskararen Berpizkundea

Gerragatik erbestera joan behar izan zuten euskaldunek, Euskal Herritik urrun, eutsi zioten euskararen gerrari lehenbizi. Amerikara jo zuten euskaldun askok. Argitaletxeak eta aldizkariak sortu zituzten euskaldun haiek. Euzko Gogoa izan zen aldizkari esanguratsuenetako bat, Guatemalan argitaratutakoa.

60ko hamarkadan, diktadurak pixka...

Balada Zaharrak

Narrazio kantu laburrak dira, ahoz transmitituak, gertakariak kontatzeko helburuarekin.

• Kokapena: Zuberoa, Bizkaia eta Nafarroa.
• Gaia: Ezinezko maitasunak, heriotza bortitza, hilketa, etab.
• Doinua eta Estiloa: Estilo zuzena, efektu oldakor dramatikoa. Pertsonaiak ez dira deskribatzen. Izaera lirikoa du.
• Baliabideak:
  • Paralelismoa: Egitura sintaktiko bat errepikatzen da baliabide espresibo gisa, informazio zehatza emanez.
  • Errima: Amaierako hots berdintasuna da, entzuleari atseginagoa egiteko.

Maite Kantuak

Izaera tristea dute. Helburu nagusia pertsonei maitasunaren arriskuez ohartaraztea da.

• Kokapena: Ipar Euskal Herrian.
• Gaia: Maitasuna edo amodioa.
• Sinboloak:
  • Izarrak: Hotz urruna.
  • Loreak: Maiteminduta egotea sinbolizatzeko.
  • Txoriak (Xoriak)

Sarrera

Dokumentu honek euskal aditz trinkoen baldintza eta ahalera formen osagaiak eta adibideak biltzen ditu, NOR-NORI-NORK, NOR, NOR-NORI eta NOR-NORK kasuak aztertuz. Taula hauek aditz-formak eraikitzeko oinarrizko elementuak eta haien konbinazioak erakusten dituzte.

1. Aditz Trinkoak: Osagai Nagusiak

Ondorengo taulak euskal aditz trinkoen baldintza eta ahalera formak osatzeko erabiltzen diren aurrizki, erro eta atzizki nagusiak erakusten ditu. Hauek dira aditz-formak eraikitzeko oinarrizko elementuak.

Euskalki Literarioak

Zer dira euskalki literarioak? Euskalki literarioak literatura idatzia eman duten euskalkiak dira. Nola edo halako literatura euskalki askotan idatzi denez, guk hemen Luis Luziano Bonaparte printzearen sailkapena hartuko dugu aintzat, euskal dialektologian itzal handia izan baitzuen. Bonapartek lau euskalki literario bereizi zituen:

• lapurtera
• zuberera
• bizkaiera
• gipuzkera

AXULAR

Pedro Agerre Azpilikueta Urdazubin jaio zen 1556. urtean eta Saran hil, 1644an. Salamancako Unibertsitatean goi-mailako prestakuntza izan eta apaiztu ondoren, Sarako erretore izendatu zuten. XVII. mendearen hasieran, Saran sorturiko Sarako Eskolako kide izan zen eta, literatura-bilera horietan, Axular omen zen guztien buru edo gidari. Han idatzi zuen Guero,

XVIII. mendeak Ilustrazioa izeneko pentsamendu-korrontea ekarri zuen, eta hori ona izan zen kulturarentzat, pentsalari ilustratuek kultura indartu nahi baitzuten. Baina horrekin batera, Espainiaren eta Frantziaren arteko gerra gertatu zen. XIX. mendea hasi zenean, berriro lehiatu ziren Espainia eta Frantzia. Gerra hartan, epaile eta elizgizon asko komentuetatik bota, jazartu edo erbesteratu zituzten. Urte haietan ere euskarazko idazleak egon ziren, eta Juan Antonio Mogel da aipagarriena.

Juan Antonio Mogel

Juan Antonio Mogel Urkiza Eibarren (Gipuzkoa) jaio zen 1745ean. Apaiza izan zen hil zen arte, eta hasieran gipuzkeraz idatzi arren, bizkaieraz idazten zuen.

Mogelen Harremanak eta Ideiak

Manuel Larramendi ezagunenaren jarraitzailea izan zen....

GAIA: Gerra Zibilaren Ondorioak Euskal Literaturan

Nolako ondorioak ekarri zizkion gerrak euskal literaturgintzari?

Ondorio oso gogorrak ekarri zizkion. Aurreko urteetan nabarmendutako idazle batzuk gerra garaian hil ziren; zenbaitek presondegian egon behar izan zuten; beste batzuek, berriz, atzerrirako bideari heldu zioten.

Gerra-denborako penak eta nekeak sufritu zituzten autoreen artean, Aitzol eta Lauaxeta dira ezagunenak, fusilatu egin baitzituzten. Agintari berrien erruz, XX. mendean bultzatutako hainbat lan eta egitasmo ezerezean geratu ziren.

Zeintzuk dira atzerriko literaturaren idazlerik esanguratsuenak?

Hiru idazle eta haien obrak aipatzearren:

• Telesforo Monzon: Urrundik (1945)
• Jokin Zaitegi: Goldaketan (1946)
• Jon Andoni Irazusta: Joañixio

Marinel bulartsua: Harvey Cheyne(hamar urtetako aberats,gezurti eta mainontzia da) bere aitak londreserainoko bidaia egiten du berarekin itsasontziz, indian lehenengo urteak eta 1871 ingalaterrara, 1882 indiara kazetari gisa.

Robinson Crusoe:Esklabo modura tratatzen dute pirata batzuk, kapitain portugaldar baten laguntzarekin ihes egin brasilera, afrikara bueltatu nahi eta bidean itsasontzia hondoratu, irla batetan bakarrik

Gulliverren bidaiak: 1726 urtean,jonathan swift, 4 zati ditu liburuak, gulliver sendagilea da, bere bizitza kontatzen du, gizartearen kontra dago.

Ivanhoe:Walter scott, zaldun trebetsua ricardo erregea salbatu nahian, juan anaiak ez du ordaindu nahi bere anaia askatzeko.

Azken mohikanoa: gertaera historikoa, 1826 urtean, gerra...