DBH mailako Beste atzerriko hizkuntzak ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Trobadoretako poesia: jatorria eta ezaugarriak

Egia-gezurra ariketa honetan, dokumentuak poesia trobadoreskaren jatorria, ezaugarriak, generoak eta amor cortés kontzeptua azaltzen ditu. Erantzun zuzenak eta arrazoiak zerrenda honetan jarri dira.

1. Jatorria eta testuingurua

1. Egia: La poesia trobadoresca aparegué a finals del segle XI.

2. Egia: La poesia trobadoresca nasqué a Occitània.

3. Gezurra: La poesia trobadoresca no fou la primera manifestació culta en una llengua romànica.

4. Gezurra: La poesia provençal fou la més important d’Europa des del segle XI al XIII.

5. Gezurra: Occitània es troba al nord d’Itàlia.

6. Gezurra: El provençal serà la llengua que farà servir la poesia culta en els territoris de parla catalana a partir del segle XIII.

2.

Canigó (1885)

Les seves dues composicions més conegudes són dos extensos poemes: L'Atlàntida (1877) i Canigó (1885). En tots dos, la natura té un gran protagonisme i se centren en dos paisatges fabulosos, rics en llegendes i esdeveniments. Una altra característica comuna és la grandesa dels sentiments i l'acumulació de fets narratius.

Un poema èpic patriòtic

És un poema èpic de caràcter patriòtic, ambientat a la Catalunya medieval, on es descriuen els orígens de la Catalunya cristiana i les lluites contra els sarraïns. S'estructura en dues parts:

• Dotze cants: situats al voltant de l'any 1000, narren les aventures de Guifré el Pilós, Tallaferro, i del seu fill Gentil. Aquest abandona la lluita contra els sarraïns perquè s'enamora

Euskal Gramatika: Modu, Helburu eta Kausa Perpausak

Euskal gramatikan, modu perpausak ekintza nola gertatzen den adierazten duten menderakuntza perpausak dira. Adibidez: -(e)n bezala, -(e)n moduan, -(e)n legez/eran/gisan.

Helburu perpausak

Helburu perpausak, berriz, ekintzaren asmoa edo xedea azaltzen dute. Adibideak: -(e)n, -t(z)era, -t(z)eko, -t(z)eko asmotan, -t(z)ekoetan, -t(z)eagatik, -t(z)earren.

1. Afaltzekotan
2. Ateratzearren
3. Gogaitzeko
4. Erostera

Hitz-mailegu motak

Kalkoak

Hizkuntz baten esamoldeak ordezteko, beste hizkuntza batetik hartutako hitzak (erderakadak). Adibidez: faltan bota.

Hitz arrotzak

Erromantzetatik hartutako atzizkiak

Adibidez: buruta_zio.

Hitz osoak

Edozein hizkuntzatik hartutako hitzak. Adibidez: informatika.

Kultura-erroak

Latinetik eta...

Indikatiboa

Oraina

NOR (Absolutiboa)

NOR-NORK (Absolutiboa-Ergatiboa)

Lehena

NOR (Absolutiboa)

NOR-NORK (Absolutiboa-Ergatiboa)

Baldintza

NOR

Etxahun: Ziri-bertsoen eta olerkien maisua

Iritzi kritikoa: Etxahun eskola gutxikoa genuen arren, haren ziri-bertsoetan eta olerki hunkigarrietan badira eskolatuenak bezain onak, gihartsuak, burutsuak eta irudimenez jantziak.

Satirikoak edo ziri-bertsoak, bereziki, goraipatzekoak dira:

• Oi, laborari gaixua! bertso-saila.
• Barkoxeko erretorari, aberatsen alde zegoelako bota zizkionak.
• Maria Solt eta Kastero, atso eta agure zaharren arteko maitasun-harremanak direla eta egin zituenak, etab.

Olerki autobiografikoak indar eta sentimenduz beteak dira. Normala da norberak bizi izana grina bereziz adieraztea. Laburbilduz, Etxahun, euskal olerkiaren baratzean, erromantikotasunez nagusitzen zaigun poeta da.

Iparragirre: Bizitza gorabeheratsua eta kantagintza

Urretxun...

1. Esamoldeak eta baliokideak

• Ate jokatu aritu zen goiz osoan = maneiatu
• Jo dezagun: oilo batek astean zehar sei arrautza erruten dituela = demagun
• Han dartza aldera jo zuten = abiatu ziren
• Kaletik berandu etortzen bada, gurasoek jo egiten diote = jipoitu
• Bihotzekoak jota hil da = infartua
• Ekialdeko haizeak gogor jotzen du leku honetan = astindu
• Bigarren solairutik eroritako loreontziak buruan jo du gizargoa = kolpada
• Mirariren osobak bost instrumentu jotzen ditu = menderatu

2. Hitz‑paralelismoak eta azalpenak

• Itsasontziaren atzealdea = popa
• Begiaren erdiko beltzunea, biribila = ninia
• Goiera handia duena = garaia
• Aurpegitik ate ematen duen musu = muina
• Gai bat, arlo bat… landu, aztertu = jarraitu
• Historia barruko unea edo aldia = garaia
• Animalien hezur

1. Noiz eta Non Argitaratu Zen Lehen Liburua Euskaraz?

Lehen liburua Erdi Aroan argitaratu zen, 1545ean, Linguae Vasconum Primitiae izenburuarekin. Bernard Etxepare da bere idazlea. Ezaugarriak kontuan izanda, hitz neurtuz idatzita dago, eta ahozko literaturatik idatzitakora pasatzen da. Euskara literatura egiten da.

2. Errenazimenduko Literaturaren Ezaugarri Nagusiak

Ezaugarri nagusiena XVII. mendeko literaturan gai erlijiosoa da, eta bere helburua didaktikoa da. Idazle garrantzitsuenetarikoa Axular da, Gero obrarekin. Hitz lauz idatzitako lehen liburua izanda.

3. Zein Da Keoklasisizmoaren Ezaugarri Nagusiena?

Beraien helburua didaktikoa da, zerbait irakatsi nahi dute. Bizenta Mogel Ipuin Onak liburua idatzi zuen, eta izan zen lehen emakumea euskaraz...

NOR-NORI Kasua (hura / haiek)

2. Aukeratu egokiena

NORI - NOR (zer)

• Niri ama hurbildu: zait / zitzaidan
• Guri nebaren kromoak galdu: zaizkigu / zitzaizkigun
• Marta eta Enekori boligrafo gorria apurtu: zaie / zitzaien
• Zuei giltzak erori: zaizkizue / zitzaizkizuen
• Herriko lagunei txakurra eskapatu: zaie / zitzaien
• Zuri amamak egiten dituen gailetak gustatzen: