DBH mailako Beste atzerriko hizkuntzak ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Uraren kutsadura: kausak eta ondorioak

1. Kutsatzaile biologikoak

• Materia organikoa: deskonposizio prozesuetan parte hartzen du, eta horregatik disolbatutako oxigenoa eta espezie aerobioen kopurua murrizten ditu.
• Mikroorganismoak: gaixotasunak sortzen edo transmititzen dituzte, balio mugak gainditzen badituzte.

Kutsaduraren ondorioak

1.1. Ibaien eta aintziren kutsadura. Eutrofizazioa

Ibaiek gatzak, materia organikoa eta esekitako solidoak arrastatzen dituzte. Giza jarduerek gehitzen duten kutsadura ez da ur-masen autodepurazio ahalmenak onartzeko gai.

Ondorioak:

• Uraren mugak.
• Ur-fauna eta flora aldatzea (espezieak desagertzea edo batzuen gehiegizko hazkundea).
• Itxura eta usain desatseginak.

Eutrofizazioa

• Algak neurrigabe hazten dira P eta N gehiegizko

Humanismoa

Humanismoa XIV. mendean Italian sortu zen mugimendu intelektuala da, antropozentrismoa onartzen duena, greko-erromatar tradizio klasikoa berreskuratuz. Giza-izaera da gauza guztien neurria. Tradizio klasikoaren berreskurapenak filologia diziplina akademiko gisa berreskuratzea ekarri zuen, eta latinaren eta grekoaren aldeko interesa handitu zen.

Humanismoa Katalunyan

Humanismoa Katalunyan
1315ean, Jaume II.ak Titus Livio-ren lan bat lortu zuen Italian. Gertakari hau Humanismoaren sarrera katalan letretan kontsideratzen da.

Bernat Metge

Bizitza

Bernat Metge XIV. mendeko Bartzelonan bizi izan zen. Kantzelaritzako funtzionarioa izan zen. Joan I.aren agintaldian erregearen idazkari nagusi izatera iritsi zen. Joan I.aren heriotzan parte hartzeagatik,...

Santiago Rusiñol

Modernisme

Santiago Rusiñol va ser un artista polifacètic, que destacà sobretot com a dramaturg i pintor.

Vida

Fill d'una família de fabricants tèxtils, aviat va mostrar la seva inclinació per la pintura. Amic i col·laborador de Ramon Casas, va viure llargues temporades a París amb ell i amb altres artistes. Ell mateix es considerava un pintor que de tant en tant escrivia. Organitzador de les Festes Modernistes celebrades a Sitges i participant assidu de les tertúlies artístiques de la cerveseria Quatre Gats.

Obra

Seguidor del corrent simbolista i molt influït per Maeterlinck, va publicar Anant pel món, el 1896, i un altre de poemes en prosa, "Oracions", el 1897.

Avantguardako mugimenduak

El cubisme

Cubismoa 1907an sortu zen Pablo Picasso eta Braque-ren eskutik. Ez da ikusmenaren errealitatea margotu behar, kontzepzioaren errealitatea baizik. Ikusleak mentalki eraiki behar du objektua. Teknikak: collagearen eta kaligramaren erabilera.

El futurisme

1909an, Filippo Tommaso Marinettik futurismoa argitaratu zuen, eta bertan atzarraren gainetik adimenaren garaipena proklamatu zuen. Sintaxiaren suntsiketa defendatu zuen. Arriskua, audazia, kirola, heroismoa, indar fisikoa eta verbala, gerra, abiadura eta makina goraipatu zituen, eta sentimentalismoa, arte tradizionala, akademizismoa eta museoak eta liburutegiak baztertu zituen, artearen hilerriak zirelakoan.

Futuristentzat dena mundu modernoa eta aldakorra islatu...

Kataluniako Literatura Garaikidea

Frankismoaren eragina eta 1970eko hamarkadako narratiba

1. Gaia: Frankismoaren erregimenak (1939-1975) eragin negatiboak izan ditu hizkuntzan eta literaturan. Errepresioak, zentsurak eta debekuak genero literarioei eragin diete, batez ere narratibari. Idazleak erbesteratuak, isilduak edo gaztelaniara kondenatuak izan ziren.

Narratibak argitaratzeko baimena zuen argitaletxe bat behar zuen; 1960ko hamarkadan lortu zuten hori, eta orduan katalanezko argitalpenen aldeko apustu ekonomikoa egin zuten. Joera literarioak sortu zituzten:

• Narratiba psikologikoa: Esperientzia pertsonalen teknika (Mercè Rodoreda).
• Obra errealistak: Errealitatearen testigantzak (Enric Valor, Manuel de Pedrolo).
• Narratiba fantastikoa: Mundu irudimentsuak.

Què és el Modernisme?

El Modernisme és un moviment cultural que es produeix a Europa a finals del segle XIX i principis del XX (1892-1911).

Va adoptar diferents noms segons el lloc on es produïa:

• Modernisme (Catalunya)
• Art Nouveau (França)
• Modern Style (Anglaterra)

Què pretén?

• Transformar la literatura catalana en una cultura moderna i nacional.
• Obrir la cultura catalana als nous corrents europeus del moment.
• Convertir la llengua en un vehicle eficaç d'expressió.

Qui ho duu a terme?

Un grup de joves intel·lectuals procedents de la burgesia industrial i comercial.

Com es difon?

• Diaris i revistes: difonen les idees del moviment i les obres dels autors europeus (L'Avenç, Joventut, Catalònia).
• Festes modernistes de Sitges:
  • Es realitzen activitats

Poesiaren sailkapena

Gaiaren arabera

• Poesia epikoa:Heroi baten balentrien narrazioa bertsotan.
• Poesia lirikoa:Egilearen sentimenduen, pentsamenduen eta emozioen adierazpena, hainbat gairi buruzkoa.
• Poesia satirikoa:Batzuen jokabidearen kritika sarkastikoa.

Adierazpen-formaren arabera

• Poesia bertsotan:Tradizionala da eta metrika erabiltzen du; sarritan, abestu eta musikaz lagunduta egoten da.
• Poesia bisuala:Testua eta irudia uztartzen dituen gaur egungo forma.
• Poesia prosean:Prosa erabiltzen du plantejamendu poetiko batekin.

Eremu literarioaren arabera

• Herri-konposizioak:Anonimoak dira, aldaketa ugari izan dituzte eta ahoz aho transmititu dira. Adibidez: abestia.
• Konposizio landuak:Egile ezaguna dute, historikoki eboluzionatzen duten gai- eta konposizio-

Antoni Canals

Dominicà, narració. Frare valencià del qual no es conserven sermons, només traduccions amb finalitat per al seu apostolat (com De providentia de Sèneca, humanisme i prosa: Raonament fet entre Scipió e Aníbal). Compatibilitza religió i humanisme. Destaca pel seu amor als llibres i l'elegància de l'estil: humanista, amb idees clàssiques grecollatines. Fou deixeble de Sant Vicent Ferrer.

Sant Vicent Ferrer

Moralització de la conducta, llenguatge col·loquial, dominicà. Intel·lectual venerat com a sant que predicà la moral i la visió cristiana, així com la reforma dels costums i la corrupció. Els seus sermons (reflex fidel de l'ambient de la societat) ens han arribat gràcies als reportadors.

• Estil i llengua: Llenguatge

Euskarako Deklinabidea

Causa: Mugagabea | Mugatu SG | Muhatu PL

NOR: - | -A | -AK

NORK: EK | AK | EK

NORI: RI | ARI | EI

NOREN: REN | AREN | EN

NOREKIN: REKIN | AREKIN | REKIN

NORENTZAT: RENTZAT | ARENTZAT | ENTZAT

NON: TAN | EAN | ETAN

NONDIK: ETATIK | ETIK | ETATIK

ZERTAZ: EZ | AZ | EZ

NORAINO: ETARAINO | ETAINO | ETARAINO

NORANTZ: ETARANTZ | ERANTAZ | ETARANTZ

NONGO: ETAKO | EKO | ETAKO

NORAKO: ETARAKO | ERAKO | ETARAKO

NORA: ETARA | ERA | ETARA

NORENGANA: RENGAN | ARENGAN | ENGAN

NORENGANDIK: RENGANDIK | ARENGANDIK | ENGANDIK

NORENGANA: RENGANA | ARENGANA | ENGANA

NORENGANO: RENGAINO | ARENGANO | ENGAINO

NORENGANTZ: RENGARANTZ | ARENGARANTZ | ERENGARANTZ

NORENGANAKO: RENGANAKO | ARENGARAKO | ERENGARAKO

ARENGANDIK: RENGANDIK | ARENGANDIK | ERENGANDIK

Aditzak:

Giza Biologia eta Immunologia

Odola eta Zelulak

Zelulak: Eritrozitoak (hematieak) + zenbakia, garraioa oxigeno/dioxidoa. GB Defentu orokorra. 2 mota:

• Granulozitoak: Eosinofiloak (defentsa parasitoen aurka), Basofiloak (erantzun hanturazkoa), Neutrofiloak (fagozitoak).
• Agranulozitoak: Linfozitoak (erantzun immune espezifikoa), Monozitoak (tamaina handikoak, fagozitoak, makrofago bihurtzen dira).

Plaketak: Tapoi hemostatikoa. Koagulazioa: fibrinogenoa-fibrina.

Sistema Immunitarioa

Sistema immunologikoa zelula, organo eta ehunez osatuta dago defentsa antolatzeko. Defentsa motak:

• Kanpoko defentsa: Patogenoen sarrera ekidin (azala, mukosak).
• Barneko defentsa: Patogenoak ezabatu:
  • Inespezifikoa: Berdin dio zein patogeno den. Hantura (basofiloak), zelula defentsa