Plastika eta arte hezkuntza ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

Euskal Gramatika eta Hizkuntza Ezaugarriak

Galdetzen

Galdetzen: 1. Aditzean ezkerreko atal gisa: etxea eta izensteak era indartuan. 2. Aditz-ekintza gisa: trinkoa eta elkartua. 3. Aditzean baietz edo ezetz gisa: ez eta bai (trinkoa, elkartua).

Deklinabide Auziak

Deklinabide auziak: Diptongoz amaitutakoak (au, ei, ai): bokalez amaitutakoak bezala. Salbuespena gau hitza, lekuzko singularreko kasuetan -e- lotura-bokala behar du. Sila bakarreko hitzek, zertaz kasuan, -e-.

Izen Bereziak

Izen bereziak: Mugagabean deklinatu, ez dute artikulurik behar. A hotsez amaitzen diren herri eta herrialde batzuek arazoa dute lekuzko kasuetan:

• Batzuek a berezkoa eta gorde behar dute (Naf, Don, Gip, Zub, Getaria, Errenteria, Ondarroa, Pasaia, Zumaia...).
• Beste batzuek

Planoen arteko loturak eta trantsizioak

Planoak teknika ezberdinez batu daitezke:

• Mozketa: B planoak A planoari jarraitzen dio.
• Kateatuta: A gradualki desagertzen da eta B agertzen da.
• Elkartuta: A desagertuz doa pantaila beltza utziz. B beltzetik ateratzen da.
• Gortintxoaren bidez: B ekartzen duen nolabaiteko efektu baten bidez desagertzen da A.

Efektu digitalak

Efektu digitalak: Informatikari esker aurrerapen handiak egin dira:

1. Pertsonaiariekin batera elkarrekin aritzen diren atzealde eta mundu birtualak sortzea. Horretarako aktoreek chroma key izeneko teknikaren bidez filmatzen dute.
2. Errealitatea ikusleak konturatu gabe manipulatzea: koloreak manipulatu, eszenatokian ez zeuden elementuak erantsi...
3. Pertsonaia birtualak sortzea: gero eta ohikoagoa da.

Zine mutuaren lehen urratsak

1895ean, Lumiere anaiek lantegietik ateratzen diren langileen filma egin zuten, eta Edisonek kinetoskopioa patentatu zuen, kamerak eta lan-tresnak sortuz. Zinema herriz herri eramaten zen bere ikuskizunen bidez.

Zinematografiaren sorrera

Amerikarrek zineman ikuskizun-gaitasun berria ikusi zuten lehenengoz. Europarrek, ordea, antzerkiaren luzapen gisa erabili zuten zinematografoa. Ingalaterran, dokumentalen alde egin zen.

Zine mutuaren garaia

Lehenengo zine-aretoak eraiki ziren, telesailak eta luzemetrajeak lantzen hasi ziren, eta filmaketan argi artifiziala erabiltzen hasi ziren.

Lehen Mundu Gerrak Europako zinemaren gainbehera ekarri zuen. Bitartean, zine amerikarra aurrera egiten ari zen, eta Hollywood sortu zen.

Gerra

1936ko gerra zibila Euskadin

1936an, Euskal gizartean barne-kontraesan handien ondorioz, Euskal Herriko historian tragedia handien eragin duen gatazka armatua sortu zen. Bigarren Errepublikak Euskal gizartea berriztatzeko eta erreformak egiteko egindako prozesua eten egin zen, euren pribilegio-egoera arriskuan ikusi zuten klase eta talde sozialen erreakzio bortitzaren ondorioz.

Gerraren garrantzia historikoa

Gerrak garrantzi historiko handia izan zuen. Alde batetik, autoritarismo faxista eta demokrazia arteko gatazkaren adierazpena izan zen. Nazioartean dimentsio garrantzitsua izan zuen.

Bestalde, gerra sektorerik atzerakoienak eta erreakzionarioenak irabaztearen ondorioz, diktadura militarra ezarri zen 40 urtez.

Altxamendua eta gerraren fasea

Altxamendu...

Itzulpena: Hizkuntzen arteko zubia

Itzultzea hizkuntza batean esanda edo idatzita dagoena beste hizkuntza batera pasatzeari dagokio. Itzultzaileak jatorrizko hizkuntzako modura ahalik eta zehatzen egokitu behar du, ahaztu gabe testua ulergarri eta naturala geratu behar dela. Itzulpenak oso garrantzitsuak dira hainbat arlotan: zientzietan, merkataritzan, literaturan eta abarretan. Literatura-testuak itzultzeko, itzultzaileak ahalegin handia egin behar du jatorrizko testuan sortzen diren hizkuntza-efektuen antzekoak lortzeko.

Euskal itzulpenaren mugarriak

Lehen euskal itzulpena "Iesus Christ Gure Iaunaren Testamentu Berria" izan zen; Joana Albretekoa Nafarroako erreginak agindu zion Leizarragari. Gaur egun, programa informatikoek automatikoki egiten...

XENPELAR:  Juan Frantzisko Petriarena Rekondo, 1835ean jaio zen Errenterian, Gipuzkoan, Bertsolaritza tradizionalaren figura garrantzitsuenetakoa izan zen eta bere bertsoek Euskal Herrian eragin handia izan zuten. Ez dago Xenpelarren itxuraren argazkirik Xenpelar Oiartzungo alaba batekin ezkondu zen, Maria Josefa Retegirekin, 1859ko abenduaren 22an, hogeita lau urte osatu gabe. 3alaba izan zituzten. Esaten da Xenpelar ez zekiela idazten baina bai irakurtzen, orduan bere bertsoak papereratzeko norbaiten laguntza izan behar zuen. 

Errenteriko Fabrika Aundian lan egiten zuen, bere arrebarekin, arratsaldetan berriz, Xenpelar  bere lagunekin sagardotegi batera joaten zen, aulki baten igotzen zuten eta bertan bertso kantari egoten zen.  Emaztea...

Hiztegi txikia: hitz-parak eta itzulpenak

Ondorengo zerrenda originaleko edukia mantendu da; formatu, ortografia eta puntuazio zuzenketak egin dira, eta elementuak irakurtzeko errazago egituratu ditugu.

Hitz-parak (itxuraz jasoak, zuzentzen lagundu direnak)

• absurdu: zentsugabea
• adokin: harritxikizkogaltzada
• aitatu: aipatu
• ale: unitate
• antxeta: kaioa
• antzu: idorra
• apailatzaile: prestatzailea
• apeta: guraria
• arraiadun: marraduna
• arrats: iluntzea
• arrotz: ezezaguna
• asaldatu: larritu
• atarramendu: ondorioa
• ater tu: euriaegitengelditu
• auzi: asuntoa
• aztarren: aztarna
• bebarru: entreplanta
• bederen: behintzat
• berme: garantia
• berritsu: hizketanamaigabearitzendena
• bertute: ontasuna
• berun: plomoa
• bilkura: batzarra
• burnizko: burdinazko
• burutu: gauzatu
• corpus: multzoa
• danbateko: kolpezaratatsua
• debozio:

Bertsolaritzaren bilakaera historikoa

Bertsolaritza: Hizkuntza lehenengo mintzatua izan zen; idatzizko hizkuntza askoz geroago sortu zen. Herri guztiek dute ahozko literatura, herri kanta, bertso, ipuin, esaera eta abarrek osatzen dutena. Bertsolaritza XIX. mendetik aurrera garatu zen Euskal Herrian. Lehenengo bertsolari ezaguna Fernando Amezketarra izan zen, Bilintx, Iparragirre eta Etxahun adar-jotzaile ospetsuekin batera. Jose Maria Iparragirrerena da Gernikako Arbola ospetsua.

1876-1935: Abertzaletasuna eta kulturaren defentsa

Tarte horretan ere zabala da bertsolari taldea. Garai horretan, bertsolariak egoera berrietara moldatu behar izan zuen, eta Euskal Herriko kulturaren bilakaeran protagonismoa hartzen hasi ziren. Euskararen defentsa eta...

Euskarazko Sinonimoen Zerrenda

Jarraian, euskarazko hitz eta haien sinonimoen zerrenda aurkituko duzu, alfabetikoki ordenatuta eta zuzenduta:

• Egiaztatu: ziurtatu, frogatu
• Eginahaletan: ahaleginetan, saioetan
• Egokitu: aurkitu, gertatu, suertatu
• Egoskorra: burugogorra, kaskagogorra, setatia, setatsua
• Egotzi: aurpegiratu, bota, leporatu
• Egundokoak: ikaragarriak, itzelak, izugarriak
• Ekiditu: saihestu, galarazi
• Elkorrean: lehorrean, idorrean, antzuan, agorrean
• Eltzea: lapikoa, pertza, tupina, marmita
• Emeki: poliki, astiro
• Emendakinik: zuzenketarik, aldaketarik
• Erabakia: ebatzia
• Eragotzi: oztopatu, galarazi
• Eralgitzen: gastatzen, xahutzen
• Erantzukizuna: ardura
• Erbesteko: atzerriko, kanpoko, deserriko
• Erdeinatu: arbuiatu, mesprezatu, gutxietsi
• Erdeinua: destaina, mesprezua
• Erdiesteko:

Txirrita: Bertsolari Pikaroren Irudia

Gaiak eta Pentsamoldea

Gai sozialak lantzen zituen bertsoetan, garai hartako herri-klaseen pentsamolde eta sentimenduen berri ematen da. Jendeak Txirritaren kontrako bertso-paperak jartzeko eskatzera joaten zen. Bertso-sorta horietako gai nagusiak, besteak beste, desamodio kontuak eta mota guztietako arrazoiengatik sortutako ezinikusiek ziren.

Txirrita Euskal Iruditerian

Hargin mutil bertsolari, mutilzahar, parrandazale eta pikaroaren prototipoa bihurtu da Txirrita euskal iruditerian.

Alfabetizazioa eta Bertsoen Diktaketa

Eskolarik gabea zen; inprentako hizkiak irakurtzeko gai bazen ere, ez zekien idazten, eta bertsoak ilobari diktatzen zizkion.

Txapelketetako Omenaldia

Maialen Lujanbioren aitona Txirrita Handia...