Plastika eta arte hezkuntza ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

XENPELAR:  Juan Frantzisko Petriarena Rekondo, 1835ean jaio zen Errenterian, Gipuzkoan, Bertsolaritza tradizionalaren figura garrantzitsuenetakoa izan zen eta bere bertsoek Euskal Herrian eragin handia izan zuten. Ez dago Xenpelarren itxuraren argazkirik Xenpelar Oiartzungo alaba batekin ezkondu zen, Maria Josefa Retegirekin, 1859ko abenduaren 22an, hogeita lau urte osatu gabe. 3alaba izan zituzten. Esaten da Xenpelar ez zekiela idazten baina bai irakurtzen, orduan bere bertsoak papereratzeko norbaiten laguntza izan behar zuen. 

Errenteriko Fabrika Aundian lan egiten zuen, bere arrebarekin, arratsaldetan berriz, Xenpelar  bere lagunekin sagardotegi batera joaten zen, aulki baten igotzen zuten eta bertan bertso kantari egoten zen.  Emaztea...

Hiztegi txikia: hitz-parak eta itzulpenak

Ondorengo zerrenda originaleko edukia mantendu da; formatu, ortografia eta puntuazio zuzenketak egin dira, eta elementuak irakurtzeko errazago egituratu ditugu.

Hitz-parak (itxuraz jasoak, zuzentzen lagundu direnak)

• absurdu: zentsugabea
• adokin: harritxikizkogaltzada
• aitatu: aipatu
• ale: unitate
• antxeta: kaioa
• antzu: idorra
• apailatzaile: prestatzailea
• apeta: guraria
• arraiadun: marraduna
• arrats: iluntzea
• arrotz: ezezaguna
• asaldatu: larritu
• atarramendu: ondorioa
• ater tu: euriaegitengelditu
• auzi: asuntoa
• aztarren: aztarna
• bebarru: entreplanta
• bederen: behintzat
• berme: garantia
• berritsu: hizketanamaigabearitzendena
• bertute: ontasuna
• berun: plomoa
• bilkura: batzarra
• burnizko: burdinazko
• burutu: gauzatu
• corpus: multzoa
• danbateko: kolpezaratatsua
• debozio:

Bertsolaritzaren bilakaera historikoa

Bertsolaritza: Hizkuntza lehenengo mintzatua izan zen; idatzizko hizkuntza askoz geroago sortu zen. Herri guztiek dute ahozko literatura, herri kanta, bertso, ipuin, esaera eta abarrek osatzen dutena. Bertsolaritza XIX. mendetik aurrera garatu zen Euskal Herrian. Lehenengo bertsolari ezaguna Fernando Amezketarra izan zen, Bilintx, Iparragirre eta Etxahun adar-jotzaile ospetsuekin batera. Jose Maria Iparragirrerena da Gernikako Arbola ospetsua.

1876-1935: Abertzaletasuna eta kulturaren defentsa

Tarte horretan ere zabala da bertsolari taldea. Garai horretan, bertsolariak egoera berrietara moldatu behar izan zuen, eta Euskal Herriko kulturaren bilakaeran protagonismoa hartzen hasi ziren. Euskararen defentsa eta...

Euskarazko Sinonimoen Zerrenda

Jarraian, euskarazko hitz eta haien sinonimoen zerrenda aurkituko duzu, alfabetikoki ordenatuta eta zuzenduta:

• Egiaztatu: ziurtatu, frogatu
• Eginahaletan: ahaleginetan, saioetan
• Egokitu: aurkitu, gertatu, suertatu
• Egoskorra: burugogorra, kaskagogorra, setatia, setatsua
• Egotzi: aurpegiratu, bota, leporatu
• Egundokoak: ikaragarriak, itzelak, izugarriak
• Ekiditu: saihestu, galarazi
• Elkorrean: lehorrean, idorrean, antzuan, agorrean
• Eltzea: lapikoa, pertza, tupina, marmita
• Emeki: poliki, astiro
• Emendakinik: zuzenketarik, aldaketarik
• Erabakia: ebatzia
• Eragotzi: oztopatu, galarazi
• Eralgitzen: gastatzen, xahutzen
• Erantzukizuna: ardura
• Erbesteko: atzerriko, kanpoko, deserriko
• Erdeinatu: arbuiatu, mesprezatu, gutxietsi
• Erdeinua: destaina, mesprezua
• Erdiesteko:

Txirrita: Bertsolari Pikaroren Irudia

Gaiak eta Pentsamoldea

Gai sozialak lantzen zituen bertsoetan, garai hartako herri-klaseen pentsamolde eta sentimenduen berri ematen da. Jendeak Txirritaren kontrako bertso-paperak jartzeko eskatzera joaten zen. Bertso-sorta horietako gai nagusiak, besteak beste, desamodio kontuak eta mota guztietako arrazoiengatik sortutako ezinikusiek ziren.

Txirrita Euskal Iruditerian

Hargin mutil bertsolari, mutilzahar, parrandazale eta pikaroaren prototipoa bihurtu da Txirrita euskal iruditerian.

Alfabetizazioa eta Bertsoen Diktaketa

Eskolarik gabea zen; inprentako hizkiak irakurtzeko gai bazen ere, ez zekien idazten, eta bertsoak ilobari diktatzen zizkion.

Txapelketetako Omenaldia

Maialen Lujanbioren aitona Txirrita Handia...

Hiri egitura: Espanian t Euskadiko hiri egituran, Europako hiri zaharrak direnez, hurrengo zatiak bereiztu: alde zahar, zabalgunea ta periferia-- Hiriaren kanpo itxura, kokapenak ta egoerak baldintzatu ta horregatik bere planoak ezberdinak izan ahal: irregular, erradiozentriko, lineal-- Hiriaren morfologian bilbea, ezberdina: irekia, itxia, eraikin kolektiboak..  1)Alde zahar: Industria aurreko hiria: Ezaugarriak: Harresiak zuten-- Plano mota ezberdinak: erradiozentriko, irregular, kuadrikulatu-- Bilbe itxia-- Lurzoruaren erabilerak askotarikok-- Gizarte maila ezberdinak elkarrekin bizi-- Batzuk erromatarrekin sortu-- Erdi aroan kristauek eta musulmanek eraikinak sortu-- XVIII. Plaza nagusiak egiten, lorategiak, eraikin monumentalak..-- XIX....

Stendhal

Nicolai Gogol

Errealismoaren Ikuspuntutik