Apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

MAIAK

IRUZKINA 6: 1876ko uztailak 21eko legea

KOKAPENA / KLASIFIKAZIOA

«1876ko uztailak 21eko legea» izenburuarekin, lau artikuluren bidez Gorteek hartutako eta Alfonso XII.a erregeak eta Antonio Canovas del Castillo Ministroen Kontseiluko presidenteak izenpetutako erabakiak azaltzen dituen testu bat dugu. Lege hau hirugarren karlistaldia (bigarrena Euskal Herrian) amaitu eta gutxira onartu zen, eta bertan behin betirako deusezten da euskal lurraldeetako foru-erregimena.

ANALISIA

Foruen behin betiko indargabetzearen aurrean gaude. Lege labur bezain argia den honek oraindik ere indarrean zeuden foru-erregimenaren azken apurrak ezabatu zituen.

1. artikuluan, legearen helburu nagusiak adierazten dira: salbuespen militarra eta fiskalaren bukaera. Alegia...

Euskararen Jatorria: Enigma Bat

Euskararen jatorria enigma bat izan da eta da hizkuntzalaritzarentzat. Euskara ez dator latinetik, ezta honen sorburua den indoeuroparretik ere. Bestela esanda, Europako hizkuntzak bi familia nagusitan banatzen dira, baina euskara ez da sartzen bi familia horietan. Gure inguruan ditugun hizkuntzak, aldiz, hizkuntza indoeuroparren barruan kokatzen dira. Izan ere, jatorria Siberian duen hizkuntza indoeuroparretik beste hainbat hizkuntza jaio ziren, Siberiatik Europa barrena hedatu ziren biztanleek hizkuntza desberdinak garatu zituztelako lekuaren arabera.

Euskararen Jatorriari Buruzko Teoriak

• Tubalismoa: Erlijio kristauaren arabera, Jainkoak hizkuntza guztiak sortu zituen Babeleko Dorrean. Hasiera batean bizi ziren

1. Bokal-fenomenoak

1.1. Bokal-alternantziak edo txandakatzeak

Bokalen arteko txandakatzeak euskalki batzuetan gertatzen diren aldaketa fonologikoak dira:

1.1.1. e/a alternantzia

• Berdin > bardin (B)
• Beltz > baltz (B)
• Igerri > igarri (B)
• Piper > pipar (B)
• Elkar > alkar (B, G)
• Izerdi > isardi (B)

1.1.2. o/u alternantzia

• Gizon > gizun (L, BN eta Z)
• Iparraldeko euskalkietan: Ontsa > untsa (L, BN eta Z)
• Izorratu > izurratu (L, BN eta Z)

1.1.3. i/u alternantzia

• Ile > ule (B)
• (H)iri > uri (B)
• Iltze > ultze (B)

1.1.4. e/i alternantzia

• Etxea > itxea (G)
• (Latina) Hechura > itxura (EB)

1.1.5. i/e alternantzia

• Irten > erten (G)
• (Latina) Virtutem > bertute (EB)

1.2. Bokal-asimilazioak

Hiru silabako hitzetan gertatzen diren asimilazioak:...

Inguru Silizeoa: Jatorria eta Ezaugarriak

• Noiz sortu? Kanbriarraurreko aroan eta Aro Primarioan.
• Kokapena: Iberiar penintsularen mendebaldean, Kantauriar mendikatean, Mendikate Zentralean, Toledoko mendietan eta Sierra Morenan.
• Harri nagusia: Granitoa.

Erliebe Granitikoa

Granitoa bi modutan aldatzen da:

1. Uraren eraginez, granitoa kimikoki eta sakon aldatzen da.
2. Arrailduren eta hausturen eraginez aldatu:

• Goi mendian: Ura harrien hausturetatik iragazi, tontor zorrotzak eta harritzak pilatu.
• Garaiak ez diren inguruetan: Formak hausturen kokapenaren araberakoak dira:
  • Arraildurak paraleloak badira: Domo izeneko forma biribilduak dituen paisaia sortu.
  • Perpendikularrak badira: Bolak sortu, bata bestearen gainean pilatzean berrokalak sortu, eta bolak mendien hegaletan

PROTISTEN ERREINUKO MIKROORGANISMOAK

PROTOZOOAK

• Zelulabakar eukariotoak.
• Heterotrofoak.
• Koloregabeak.
• Horma zelularrik gabeak.
• Higikorrak.

Lau talde nagusi daude:

1. Flagelatuak
2. Ziliatuak
3. Errizopodoak
4. Esporozooak

Ziliatuak

• Zilioekin mugitzen dira.
• Bi nukleo dituzte.
• Adibidez: Paramecium.

Flagelatuak

• Batzuk patogenoak dira gizakiarentzat.
• Flagelo bat edo gehiago dituzte.
• Adibidez: Trypanosoma brucei (loaren gaixotasuna).

Errizopodoak

• Pseudopodoekin mugitzen dira.
• Fagozitosi bidez elikatzen dira.
• Batzuk parasitoak dira (Entamoeba histolytica-k amebiasia sortzen du).
• Beste batzuek oskola dute: foraminiferoak eta erradiolarioak.

Esporozooak

• Ez dira higitzen.
• Parasitoak dira.
• Giza parasito ohikoena Plasmodium da (malaria sortzen du).

ALGAK

• Eukariotoak eta autotrofoak.
• Pigmentu desberdinak

Bizitzaren Zentzua: Hiru Ikuspegi Nagusi

1.1. Helburu/Noranzko Gisa

Nora noa?

• Giza ekintzek zentzua dute, guk pertsona moduan helburu bat dugunean, eta ekintza horiek helburu hori lortzeko egokiak direnean. Ez dute zentzurik helburu hori lortzera bideratuta ez dauden ekintzek.
• Zentzuari buruzko galderak hausnartzen du egiten ditugun ekintzak eta daukagun izaera helburu hori lortzera bideratuta dauden ala ez.
• Sustrai erlijiosoa du. Hainbat erlijiok defendatzen dute gertatzen den guztiak azken helburu finko bat duela: Jainkotik hurbil egotea.

Nola erabili dezaket nire bizitzan?

Gure bizitzari zentzua emateko, etorkizunerako plana ezarri behar dugu. Horrek lagunduko gaitu erabakiak hartzen eta bidean agertzen zaizkigun oztopoak gainditzen, gure bizi-...

Enpresa Kontzentrazio Motak

Jarduera ekonomikoak kontrolatzeko eta lehia murrizteko enpresen artean sortzen diren elkarte nagusiak:

• Kartela

  Jarduera-adar berean aritzen diren enpresen elkartea da. Zenbait hitzarmen egiten dituzte ekoizpena eta banaketa kontrolatzeko, prezioak finkatzeko eta irabaziak banatzeko.

• Holdinga

  Enpresa-elkarte honetan, enpresetako batek, akzio gehienen jabe denak, besteak kontrolatzen ditu.

• Trusta

  Salgai baten ekoizpenaren fase guztiak egiteko borondatez elkartzen diren enpresen multzoa da. Merkatua kontrolatzea eta lehia kentzea izaten dute helburu.

Industria Iraultza

Europako ekonomian XVIII. eta XIX. mendeen artean gertatutako aldaketen multzoa (ekonomian, gizartean eta demografian eragin handia izan zuena).

Oinarriak

• Iraultza