Joxean Artze Agirre

Joxean Artze Agirre,[1] zenbaitetan JosAnton edo Joxe Anton izenekin edo Hartzut eta Hartzabal ezizenekin ere ageri dena (Usurbil, Gipuzkoa, 1939ko apirilaren 6a), euskal idazlea eta txalapartaria da, Artze anaietako bat.

Bizitza

Batxilerra amaitu ondoren, Ingalaterrara joan zen, eta zenbait urtez Euskal Herritik kanpo bizi izan zen. Harakin moduan lan egin ondoren, 1966an Euskal Kantagintza Berria mugimenduaren baitan Ez Dok Amairu taldearen sortzaileetako bat izan zen, Mikel Laboa, Xabier Lete, Benito Lertxundi, Lourdes Iriondorekin batera. Bere anaia Jesus Marirekin txalaparta jo zuen. 1969an, Ez Dok Amairu taldeko hainbat kiderekin Baga, Biga, Higa ikuskaria prestatu zuen. Horrez gain, ikus-entzunezko ekitaldiak ere prestatu...

Ibai Erregimena

Ibai baten emariak urtaroen arabera duen aldaketa da. Prezipitazioen banaketaren eta elur-prezipitazioen garrantziaren araberakoa da. Horren arabera, ibaiak honela sailkatzen dira:

• Elur erregimenekoak
• Euri erregimenekoak
• Erregimen mistokoak

Emaria

Segundo batean ibaiaren puntu jakin batetik igarotzen den ur kantitatea da. m³/s-tan (metro kubiko segundoko) neurtzen da.

Emari absolutua: ibai batek urtebetean daraman uraren bolumen osoa da.

Emari erlatiboa: urteko batez besteko emariaren eta arroaren azaleraren arteko lotura da. Emariak aldaketak izaten ditu ibaiaren ibilbidean eta denboran zehar.

Isurialde Hidrografikoa

Urak itsaso berera bidaltzen dituzten arro hidrografikoen multzoa da. Iberiar penintsulan disimetria handia dago isurialde...

Industria Iraultza: Definizioa eta Oinarriak

Industria Iraultza nekazaritza nagusi zen gizarte batetik industria nagusituko zen gizarte baterako aldaketa prozesua izan zen. Honako hauek izan zituen oinarrizko ardatz:

• Energia iturri berriak erabiltzen hasi ziren.
• Eskulangileen lantegietako eskuzko lana fabriketako makina bidezko lanak ordeztu zuen.
• Langile klasea garatu zen.
• Ondasunen ekoizpena indartu zen.
• Garraioen garapenari esker merkataritza harremanak mundu osora zabaldu ziren.

Lehen Industria Iraultza (1750-1850)

1750-1850 bitartean gertatu zen. Industria Iraultzaren hasierako arrazoiak nekazaritzan eta biztanlerian gertatu ziren aldaketek sortutako behar ekonomiko berriak izan ziren. Aldaketa horiek Britainia Handian gertatu ziren nagusiki,...

Bizitzak Zentzua Du: Bi Ikuspegi Nagusi

Bizitzaren zentzuari buruzko ikuspegiak bi multzo nagusitan bana daitezke: bizitzari zentzu transzendentea ematen diotenak eta zentzu imanentea ematen diotenak.

1. Bizitzaren Zentzu Transzendentea

Ikuspegi honen arabera, erlijioek existentzia modu transzendentean ulertzen dute. Jainkoa da guztiaren sortzailea, eta izaki orok harenganako joera du. Erabateko zoriontasuna Jainkoarekin bat egitean datza.

Mounier-en ikuspegia

Mounier filosofoarentzat, bizitzari zentzua ematea besteekin bat eginda lortzen da. Norberak bere bizitzaren protagonismoa hartu behar du, gizartearen erronka berriei borrokaz erantzunez.

Viktor Frankl eta Logoterapia

Viktor Frankl-ek hutsune existentziala deskribatu zuen, sarritan aspertasun-...

Energiaren Kontzeptua eta Unitateak

Energia magnitude fisikoa da, gorputzetan aldaketak eragiteko ahalmenarekin lotuta dagoena.

Energiaren Unitate Nagusiak

• J (joulea)
• cal (kaloria)
• kW (kilowatt)

Energiaren Jatorria eta Garrantzia

Eguzkia: Energiaren Iturri Nagusia

Erabiltzen den ia energia guztia Eguzkitik dator. Hauek dira Eguzkiaren eraginaren ondorioz gertatzen diren fenomeno nagusiak:

• Ura Lurrean dagoela Eguzkiari esker; hau da, ur-zikloa.
• Landareek fotosintesia egiten dutela eta materia organikoa sortzen dela.

Energiaren Erabilera Izaki Bizidunetan

Izaki bizidunok energia erabiltzen dugu goizean altxatzeko, pentsatzeko, mugitzeko, hitz egiteko eta beste hainbat jarduera egiteko.

Energiaren Ezaugarri Nagusiak

Hauek dira energiaren ezaugarri garrantzitsuenak:...

Agoteak: Baztertuen Historia eta Jatorri Teoriak

Zergatik Baztertuak? Arrazoi Teoriak

Ez dago agoteak zergatik baztertuak izan zirenaren arrazoi onik; misterio bat da, baina teoria asko daude:

• Praktika erlijioso paganoak egiten zituztela uste zuten.
• Jatorriz bekatua zutela, herentziaz zetorkien odol txarra eta gaiztoa.
• Leprari lotutako gaixotasunak edukitzea.

Non Bizi Ziren Agoteak?

Agoteak Nafarroako Baztan eta Erronkaribar ibarretako eremu urrunetan, Iparraldean eta Aragoiko zenbait herritan bizi ziren.

Agoteen Jatorriari Buruzko Hiru Teoria

Agoteen jatorriari buruzko hiru teoria nagusi daude:

1. Zelta paganoen ondorengoak zirela.
2. Beste batzuek jatorri gotikoa zutela uste zuten, haien armada bateko exiliatuak zirela, eta horrek biztanleriaren onartze txarra

1. Erromatar Inperioaren Zatiketa

Inperioaren mugetatik kanpoko herriak

• Erromatar zibilizazioa Mediterraneo itsasoaren inguruan hedatu zen. Itsaso horretatik urrutiagoko lurretan, oso bestelako herriak ezarri ziren; erromatarrek barbaro deitu zieten herri horiei, hau da, atzerritar, «zakar», «hezigabe» edo «basati».
• Germaniar herriak, hala nola alanoak, sueboak, bandaloak, frankoak eta ostrogodoak, Europa iparraldekoak eta ekialdekoak ziren jatorriz. Erromaren distirak erakarrita, eta lur emankorragoen eta klima atseginagoaren bila, hegoalderantz mugitu ziren herri horiek. Abeltzaintza zuten bizibide nagusia, baina basoak ere ustiatzen zituzten eta nekazaritza ibiltaria ere egiten zuten.
• Beste herri batzuk, hunoak adibidez, Asiako estepa

Testu Historikoen Bilduma

9. Federico Echevarriaren hitzaldia librekanbismoari eta protekzionismoari buruz (1893-12-09)

Ez, hemen gertatzen den gauza bakarra zera da, Espainiaren eta Alemaniaren arteko itun tamalgarriaren ondorioz, proiektua atzera botako dela, eta deseginik geldituko dela egungo aduana-zergen araubidea ezartzeko egindako lan handia. Eta jokabide horrek zoritxar handia ekarriko dio herrialdeari, dudarik gabe; ez bakarrik aurrekari zorigaiztoko bat ezarriko duelako, etorkizuneko edozein industria-ekimen hondatuko lukeena, baizik eta, orobat, zauri hilgarria eragingo liekeelako lantegiei; bai egungo muga-zergen araubidearen babesean altxatu direnei, halakoak baitira gehien-gehienak, baita lehendik altxatuak zirenetan egin diren...

Puntu Hila: Definizioa eta Kalkulua

Puntu Hila enpresen diru-sarrerak kostu totalekin berdintzeko ekoitzi eta saldu behar diren unitate kopurua da, hau da, etekinak lortzen hasteko saldu beharreko gutxieneko kopurua.

Puntu Hila kalkulatzeko formula nagusia:

Q* = KF / (P - KAu)

Mozkina (M) kalkulatzeko formulak:

M = SG - KG

M = (p · q) - (KF + KA)

Puntu Hileko diru-sarrerak:

P · q* = KF + (KAu · q*)

X mozkin bat lortzeko saldu beharreko produktu kopurua:

Q = (KF + M) / (P - KAu)

Terminoen definizioak:

• SG: Salmenta Gordina (Q · P)
• KG: Kostu Gordina (KF + KA)
• KA: Kostu Aldakorra (KAu · Q)
• KF: Kostu Finkoa (Kostu Totala - Kostu Aldakorra)
• P: Prezioa (Urteko Salmenta (SG) / Saldutako Unitatea (QS))
• KAu: Kostu Aldakor Unitarioa (KA / Saldutako Unitatea (QS))

Espainiako Erregimen Demografikoak

Espainiako biztanleriak hiru etapa demografiko bizi ditu: zaharra, trantsiziozkoa eta modernoa. Aldaketak Europako beste herrialde batzuetan baino beranduago hasi ziren.

Erregimen Demografiko Zaharra: XX. Mendearen Hasiera Arte

Erregimen demografiko zaharrak XX. mendearen hasiera arte iraun zuen Espainian; haren ezaugarri nagusiak jaiotza- eta heriotza-tasa altuak eta hazkunde natural txikia izan ziren.

• Jaiotza-tasa batez ere bi arrazoigatik zen altua: Nekazaritza-ekonomia eta -gizarte baten nagusitasunagatik eta jaiotzak kontrolatzeko sistema eraginkorrik ez egoteagatik.
• Heriotza-tasa orokorra altua eta gorabeheratsua zen, bizi-maila apala zelako eta medikuntza- eta osasun-baldintzak kaskarrak zirelako. Elikadura-