Plaka tektonika: Wilson zikloa eta prozesu geologikoak

Laburpena

Dokumentu honek plaka tektonikaren oinarrizko prozesuak azaltzen ditu: konbekzio-korronteak, Wilson zikloa, failak eta tolesdurak. Subdukzio-eremuen eta talka motak ere aztertzen ditu, adibide zehatzekin. Irakurleak litosferaren eraketa eta suntsiketa, eta deformazio tektonikoen mekanismoak ulertuko ditu.

Funtsezko puntuak

Konbekzio-korronteak astenosferako materialaren mugimenduak dira: beroa gora doa, hoztu eta berriro behera.
Wilson zikloan litosfera etengabe sortzen da eta subdukzio-eremuetan suntsitzen da.
Failak arroken hausturak dira; faila normala eta alderantzizko faila dira bi mota nagusiak.
Tolesdurak tenperatura eta presioaren ondorioz sortzen dira, arrokek portaera plastikoa dutenean.
Andetar motako subdukzioan plaka ozeanikoa kontinentalaren azpitik sartzen da eta magma sortzen da (Andeak).
Kontinentala + kontinentala talkan mendikateak sortzen dira, Himalaya eta Pirinioak kasu.
Gradiente geotermikoa sakonerarekin tenperaturak igotzea da; hasieran 100 metroko 3 ºC.

Frogatu zeure burua

Konbekzio-korronteak

Konbekzio-korronteak daude plakak mugitzen direlako. Sakonera handitzean tenperatura oso altua denez, astenosferako materialak gorantz doaz. Gora heltzean, hoztu egiten dira gradiente geotermikoa txikiagoa delako. Behin hoztuta, material hori beherantz doa berriro. Horrela, puntu batzuetan materiala igo egiten da eta beste batzuetan jaitsi.

Wilson zikloa

Litosfera etengabe eratzen da eta, aldi berean, suntsitu egiten da subdukzio-eremuetan. Ziklo honi Wilson zikloa deritzogu.

Deformazio tektonikoak: Failak eta tolesdurak

Failak

Estratuen eta arroken hausturak dira; askotan, tolestura baten amaiera izaten dira. Hausturaren ondoren, bi bloke geratzen dira eta bata bestearekiko desplazatzen da. Bi faila mota nagusi daude:

Faila normala
Alderantzizko faila

Tolesdurak

Tenperatura eta presioari esker sortzen diren estratuen eta arroken deformazioak dira. Arroka horiek portaera plastikoa izan behar dute horrelako eraldaketak jasan ahal izateko.

Zamalkadurak

Faila batean, bloke bat bestearen gainean kokatzen denean gertatzen da. Alderantzizko failetan gertatzen dira, konpresio-indarrek etengabe eragiten dutenean. Hau gertatzean, estratuen errepikapena agertzen da.

Subdukzio-eremuak eta talka motak

Andetar motako subdukzio-eremua (ozeanikoa + kontinentala)

Plaka ozeanikoa kontinentalaren azpitik sartzen da, dentsitate handiagoa duelako. Plaka sartzean eta marruskadurari esker, materiala urtu egiten da, magma sortuz eta fenomeno bolkanikoak eratuz. Adibidez: Andeak.

Uharte-arku motako subdukzio-eremua (ozeanikoa + ozeanikoa)

Plaka bat bestearen azpitik hondoratzen da. Marruskadurari esker materiala urtu eta magma sortzen da, uharte bolkanikoak eratuz. Talka hauetan 11.000 metrorainoko sakonera duten fosa ozeanikoak sortzen dira. Adibidez: Japonia, Filipinak eta Indonesia.

Kontinentala + kontinentala talka

Plaka ozeanikoa kontinentalaren azpitik hondoratzen denean, prozesu horrek luze joz gero, bi plaka kontinentalek talka egingo dute azkenean. Kontinenteen ertzak zimurtu egiten dira eta mendikate zabalak sortzen dira. Adibidez: Himalaya mendikatea eta Pirinioak.

Gradiente geotermikoa

Sakonerarekin gertatzen den tenperaturaren igoera da. Hasieran, 100 metroko 3 ºC igotzen da tenperatura, baina sakonera jakin batetik aurrera, igoera hori moteldu egiten da.

Ohiko galderak

Zer da Wilson zikloa?

Litosfera etengabe eratzen eta suntsitzen den prozesu osoa da. Subdukzio-eremuetan litosfera suntsitzen da, eta beste tokietan berri sortzen da.

Zein dira faila mota nagusiak?

Faila normala eta alderantzizko faila. Alderantzizko failak konpresio-indarrek eragiten dituzte.

Zergatik sartzen da plaka ozeanikoa kontinentalaren azpitik?

Dentsitate handiagoa duelako. Horregatik, subdukzio-eremuan plaka ozeanikoa hondoratzen da.