Apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

Lore Jokoak eta Euskal Erakundeak

Lore Jokoak txapelketak Anton Abadiak sustatu zituen, Lapurdin hasi eta Hegoaldera zabalduz. Jose Manterolaren ipuin, saiakera labur eta antzerkiek ez zuten maila literario handirik. Lehiaketan saritutako lanik onenak Donostian argitaratu ziren aldizkarietan.

Idazle ugari nabarmendu ziren, besteak beste: I.P. Elizanburu eta H.E. Arrese Beitia.

Eusko Ikaskuntza

Euskaltzaleek sortu zuten. Elkarte honen kezkarik nagusiena irakaskuntza zen. Gerraren ondorioz, Hegoaldean jarraitzailerik gabe geratu zen.

Euskaltzaindia

Euskararen Akademia 1918an eratu zen. Lehen euskaltzainburua Resurrección M. Azkue abadea izan zen. Akademia 28 euskaltzain osok, 20 ohorezkok eta 100etik gora urgazlek osatzen dute. Xederik garrantzitsuenetako...

Klima motak

Klima ozeanikoa

Klima ozeanikoa: Iberiar Penintsularen iparraldean kokatzen da, Bizkaiko golkoaren inguruan eta Galizian. Prezipitazioak urte osoan zabaltzen dira; eurien banaketa nahiko erregularra izaten da. Bi hilabete lehor izan ditzake, eta prezipitazioen forma leuna izaten da. Tenperaturak moderatuak eta bitarte termikoa txikia da.

• Kostaldea: Itsasoaren eraginagatik, uda freskoa eta negu moderatua izaten dira.
• Barrualdea: Itsasoaren eragina txikiagoa dela eta neguak hotzagoak izan daitezke.

Klima mediterraneoa

Klima mediterraneoa: Iberiako Penintsulan nagusi den klima da; baita Balear Uharteetan, Ceutan eta Melillan ere. Oro har, prezipitazioak urteko kopuru osoari dagozkion balioetan 800 mm baino gutxiago izaten dira; 800–500...

Humanismoa

Humanismoa kultura-mugimendu bat izan zen. XIV. mendean sortu zen Italian, XV. mendean gorpuztu zen, eta XVI. mendearen lehen erdialdean Europan barna hedatu zen.

Humanismoaren ezaugarriak

• Antropozentrismoa: Humanistek baztertu egin zuten Erdi Aroko mentalitate teozentrikoa (Jainkoa ardatz zuena), eta gizakia aztertzeko jakin-mina eta kezka agertu zuten. Arrazoia eta askatasuna dituen izaki bakarra izanik, unibertsoaren erdigunetzat hartu zuten gizakia.
• Antzinaro klasikoarekiko mirespena: Humanistek grezieraz eta latinez idatzitako testuak aztertu zituzten, Platon, Aristoteles eta beste zenbait filosofo klasikoen arrazoian oinarrituta jakintza bilatzeko.
• Jakin-min zientifikoa: Humanistek interes handia agertu zuten zientziarekiko eta

Fresaketa-eragiketen hiru mugimendu nagusiak

• Ebaketa-higidura: Fresak bere ardatzaren inguruan biratzean egiten duen mugimendua da.
• Aitzinamendu-higidura: Piezaren mugimendu horizontalak sortzen duen higidura da.
• Sartze-higidura: Fresaren edo piezaren mugimendu bertikalak sortzen duen higidura da.

Fresatzeko makinen sailkapena

Ardatz nagusiaren posizioaren arabera:

1. Horizontala
2. Bertikala
3. Unibertsala

Iraganaldia egiteko moduaren arabera:

1. Kontsola-fresatzailea
2. Bankadadun fresatzailea

Makinaren osagaien deskribapena

• Gorputza: Egitura zurrunak dira eta esfortzu handiak jasan ditzakete. Barrualdean abiarazteko motorra, koipeztaketa eta hozte-sistemen mekanismo gehienak daude.
• Zubia: Lunetaren euskarria da. Lunetak ardatz fresa-etxeari eusten dio mutur libretik.

Arriskuen kontzeptuak eta gizartearen bilakaera

Aldaketa horiekin batera gizakiaren bizitzaren luzapena etorri zen. Industriak hirietan kokatu ziren eta bertan hurbildu ziren gizakiak lan bila.

• Esposizioa: Arriskupean dauden pertsonen eta ondasunen kantitatea; adibidez, zonalde bateko biztanleria-dentsitatea handia bada, esposizioa handia dela esaten da.
• Zaurgarritasuna: Gertaera batek esposizioan egondakoen eragin dituen heriotzen edo kalte materialen ehunekoa, 0 eta 1 arteko balioetan adierazita (1 = erabateko galera; 0 = kalterik eza). Hau herrialde baten garapen-mailarekin guztiz lotuta dago (arriskuaren aurrean dagoen kontzientzia-mailak, azpiegiturek, informazioak eta eboluzio-plana aurrera eramateko baliabideek eragiten dute).

Arrisku-motak

Orokorrean,...

Gaia: Gorputz Adierazpena eta Komunikazioa

Sarrera

Gorputz adierazpena Heziketa Fisikoaren eta Hezkuntza Artistikoaren arteko lotura da, emozioak adierazteko eta komunikatzeko tresna ezinbestekoa eskolan.

• Ekintzak: dantza, mimoa, adierazpen dramatikoa, jolas sinbolikoa, ipuin motorrak, tai-chia, masajea eta erlaxazioa.
• Sailkapena: Zaila da sailkatzea (Bergé, 1979; Schinca, 2010; Miranda, 1990; Pastor Pradillo, 1994; Contreras Jordán, 1998; Zagalaz, 2001).

Ideologia

1968ko "Maiatza frantsesa" mugimenduak gorputzaren ikuspegi berria ekarri zuen:

• Sexu askea.
• Keinu-komunikazioa.
• Lagunen arteko komunikazioa.
• Gorputzaz gozatzea eta ondo sentitzea.
• Elkarrizketa norberaren gorputzarekin.

Testuinguru pedagogikoa

XX. mendean hainbat korrontek eragin zuten:

• Antzerkia:

Totalitarismo Faxista

Fascismo hitza latineko fasces-etik (batasuna) dator. Mugimendu horiek ezaugarri jakin batzuk partekatzen zituzten. Faxismoa Italian hasi zen 1922an eta Europa osora zabaldu zen.

Faktoreak

Faxismoa Lehen Mundu Gerraren ondoren zabaldu zen, eta Gerra Handiaren helburu nazionalistak eta militaristak izan zituen.

Ideologia

Faxismoak ez zuen ideia sail egituraturik; ekintza hausnarketaren aurretik zegoen mugimendu politiko hauetan. Baina denek partekatzen zituzten printzipio komun batzuk:

• Nazionalismo erradikala eta horrekin lotutako arrazakeria.
• Politika inperialista.

Faxistek borondateari eta instintuari ematen zieten lehentasuna, arrazoiaren gainetik. Horregatik uko egiten zieten Ilustrazioari, liberalismoari eta sozialismoari....

Komunikazio elementuak

Komunikazio elementuak

• Igorlea: nork?
• Hartzailea: nori?
• Mezua: zer?
• Kanala: zeren bidez?
• Kodea: nola?
• Testuingurua: noiz? Non? Norekin? Zertaz?

Hizkuntzaren funtzioak

• Adierazkorra: helburua sentimenduak azaltzea; adibidez: "Hau da eguraldi zoragarria!"
• Eragilea: agindu-, harridura- eta galdera-perpausak dira nagusi; adibidez: "Har ezazu atseden oporretan, bestela leher egin behar duzu!"
• Erreferentziala: testuinguruari buruzko informazioa ematea du helburu; adibidez: "Atzo euria egin zuen."
• Fatikoa: kanalak funtzionatzen duen ziurtatzea; adibidez: "Iñaki, entzuten nauzu? Bai?"
• Poetikoa: mezua estetikoki landuz aurkeztea du helburu, literatur baliabideak erabiliz; adibidez: "Bizitza heldu da eta zure begiak ditut …"
• Metalinguistikoa:

Agiri bilketa

Agiri bilketa: Edozein eratako agirietan errealitateaz dagoen jakintza-alor orotako informazioa eskuratzea.

Motak

• Agiri idatzia: prentsan argitaratutakoak, literarioak, pertsonalak (egunkaria, gutuna...)
• Agiri estatistikoak edo zenbakizkoak: erroldak, inkestak...
• Objektu-agiriak: gizakiak egindako hainbat lan tekniko eta artistiko (pinturak, hondakin arkeologikoak...)

Faseak

Datuen lokalizazioa eta eskuragarritasuna

Lokalizazioa: Azterketa jakin baterako behar diren agiriak aurkitzea. Komeni da informazio-kantitatea neurrizkoa izatea.

Dokumentazioaren azterketa

Agirien azterketak hobetu egiten du, zalantzarik gabe, ikertzen ari den gaiaren alderdi guztiei buruzko ezagutza.

Bizi-historiaren helburuak

• Norbaiten esperientzia biografikoa ulertzeko: