Lehen hezkuntza mailako apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

Autonomien Estatuaren Konfigurazioa

Diktadura aldian, Espainiako Estatua zeharo zentralista izan zen. Trantsizioa hasi zenean, Euskadi, Katalunia eta Galizia nazio historikotzat ezagutu ziren. Adolfo Suarezen gobernuak Estatua deszentralizatzeko prozesuari ekin zion; autonomiak eratzeko prozesuari, hain zuzen.

Lehen urratsa Katalunian egin zen: Generalitatea berrezarri zuen behin-behinean, lege-dekretu bidez, eta Josep Tarradellas izendatu zuten presidente. Euskadin, prozesua korapilatsuagoa izan zen, hiru arrazoi nagusi zirela medio: ETAren terrorismoa, abertzaleek Nafarroa euskal autonomia-araubidean sartzeko eskatzen zutela eta EAJk Konstituzioa onartu ez zuela.

Konstituzioaren erreferendumean, Katalunian baiezko biribila eman zioten. Euskadin,...

Errelea: Errelea beste zirkuitu baten kontrolpean dagoen etengailu elektriko bat da. Erreleak era elektromagnetikoan ireki eta ixten ditu kontaktuak. Korronte elektriko batek haril bat zeharkatzen duenean, eremu magnetiko bat sortzen du eta kontaktu mugikor batekin lotuta dagoen metalezko armadura erakartzen du. Kontaktu higikorraren mugimenduak kontaktu estatikoarekin duen konexioa irekitzea eta ixtea ahalbidetzen du. Korronte elektrikoa etetean, armadura bere lehendabiziko posizioara itzultzen da.

FLUXU MAGNETIKOA

Eremu magnetikoaren linea kopurua da, bere unitatea weberra da. Eremu magnetikoaren dentsitatea eta espiraren arearen bektore adierazgarriaren arteko biderkadura eskalarra da (gainazalarekiko perpendikularra dena eta aipatutako arearen...

Platonen Filosofiaren Eragina Agustinengan

Metafisika eta Ontologia: Dualismoa

Bi pentsalariek, Platonek eta Agustinek, bi mundu daudela onartzen dute (dualismo ontologikoa). Platonek Ideien Mundua bereizten du, betierekoa, aldagaitz eta perfektuak direnak, benetako errealitateekin osatutakoa, eta mundu sentigarria, aldatzen ari diren izakiekin osatutakoa. Agustinek ere errealitatea bikoitza dela dio: alde batetik, Jainkoaren erreinua, benetakoa dena, eta bestetik, etengabe aldatzen ari den mundu fisikoa.

Ezagutza: Dualismo Epistemologikoa

Ezagutzari dagokionez, bi pentsalariek dualismo epistemologikoa ere baieztatzen dute, dualismo ontologikoari lotuta dagoena. Bi mundu dauden moduan, bi ezagutza mota daude:

• Ezagutza sentikorra: Zentzumenen bidez

Ideologia-alienazioa:

Ideologia giza kontzientziaren produktu bat edo kontzientzia moten deformazio bat da. Ideologiak lanaren banaketarekin sortzen dira; une horretan hasten da kontzientzia giza praktikatik banatzen. Hona hemen oinarrizko argudioak eta azalpenak:

- Gizakiak teoriak egiten hasten dira produkzio-jardueratik eta praktiketatik bereizita daudenean.

- Kontzientzia-motak sortzen dituztenak, eta irudimenaren produktua den zerbait erreala bezala besteek hartarazten dietenak, benetako errealitatearen ordezko ikuspegi bat sakontzen dute.

Ondorioz, gizakiak ez du naturaren indarrak edo bere arteko harreman sozialak menperatzen; hortaz, eraikuntza mentalak sortzen dituzte, eta era eraikitako irudimen-produktuok erreala balira bezala onartzen...

Espainiako Errestaurazioa: Sarrera eta Oinarriak

1874an, Seiurteko Iraultzaileak hondoa jo eta Errestaurazioa hasi zen Espainian. Borboitarren monarkia berrezarri zen, Alfontso XII.a errege izendatuz. Antonio Cánovas del Castillok Errestaurazioko sistema politikoa finkatu zuen eta Alderdi Kontserbadorea sortu zuen. Gizarte ordena eta aurrerabide ekonomikoa bermatuko zituen sistemaren oinarri juridikoak finkatu zituen, herritarren demokrazia eskaerei entzungor eginez eta hauen eskubide indibidualak ezerezean utziz.

1876ko Konstituzioa eta Botere Banaketa

1876an Konstituzio berria onartu zen, 1845ekoaren antzera, baina hau malguagoa eta anbiguagoa zen, liberalek eta kontserbadoreek onar zezaten. Bertan, subiranotasuna erregearen eta Gorteen esku...

Lehen Mundu Gerraren Jatorria: Bake Armatua (1890-1914)

Bismarck-en Aliantza Sistema

Alemania bateratu eta gero, Alemaniako kantzilerrak (Bismarck) aliantza-sistema bat sortu zuen bi helburu lortzeko:

• Frantzia bakartzea: 1870eko gerran Frantziak Alsazia eta Lorena galdu zituen, eta bi eskualde horiek Alemaniaren parte bihurtu ziren. Frantziar askok ez zituzten lur galera hauek onartzen.
• Balkanetako oreka mantentzea: Austriar Inperioak eta Errusiar Inperioak aurkako interesak zituzten Balkanetan. Bismarckek inperio horien arteko tentsioak leundu nahi zituen gatazkak saihesteko.

Alemaniako Politikaren Aldaketa (1890)

1890ean Alemaniako Kaiserra hil zen. Kaiser berriak Bismarck kargutik kendu zuen, eta Alemaniako politikak joera erasotzaileagoa hartu...

3.6.3 Prezio-politika. Produktuen prezioa da aldagai enpresarial garrantzitsuenetakoa. Gutxienez, badaude bost arrazoi, prezioak ezartzeko erabakiek duten garrantzia ikusten laguntzen dutenak:

Zergatik da prezio-politika garrantzitsua

• Beharrezko erabakiak: Beharrezkoak diren erabakiak dira. Enpresa batek, hala nahi badu, ez du bere produktuaren sustapenik egingo eta ez du erabakirik hartu beharko alor horretan, baina salmenta-prezioa derrigorrez ezarri beharko du.
• Berehalako eragina: Gehienetan salmentetan berehalako eragina duten erabakiak dira. Prezioa epe laburreko ekintza-aldagaia da, marketing-mixeko beste aldagai batzuek ez bezala, prestaketa eta garapen epe ertain edo luze baten beharrik ez duena. Salneurria aldatzeko erabakia ordubatuetan

Gizarte Estamentala

Gizartea hiru estamentutan banatuta zegoen: noblezia, kleroa eta hirugarren estamentua.

Pribilegiatuak

• Noblezia: Lurren jabeak ziren. Lurretatik ateratzen ziren etekinetatik eta nekazariek ordaintzen zituzten zergetatik bizi ziren. Horrek esan nahi du ez zutela lanik egiten. Txanponak egiteko eskubidea eta justizia berezia zeuzkaten.
• Kleroa: Nekazarien uztaren % 10 kobratzen zuten (hamarrena). Hauek ere justizia berezia zuten. Bi klero mota zeuden: Goi Kleroa, nobleziaren parte zena, eta Behe Kleroa, nekazarien mailakoa. Halaber, klero sekularra (gotzainaren menpe, hirietan bizi zirenak) eta erregularra (monasterioetan bizi zirenak) bereizten ziren.

Pribilegiorik gabeak

Populazioaren % 90-95 ziren. Desberdintasunen aurka zeuden...

Errestaurazioaren aurkako oposizioa

Kontrako oposizioa: errepublikanoak, anarkistak eta sozialistak izan ziren. Nazionalistak ere indartu ziren:

• Katalunian: Renaixença mugimendua.
• Euskadin: Foruak abolitu izanaren ondorioz sortu zen, abolizioaren kontrako erantzun gisa, eta XIX. mende amaieran hasi zen indarra hartzen.
• Galizian: Rexurdimento mugimendua.

Oinarri ekonomikoak eta gizartea

Ekonomia sendotu egin zen arlo hauetan: nekazaritza, meatzaritza, industria (siderurgia), garraioak eta merkataritza. Gizartea eta kultura hiru mailatan banatzen zen: goi-maila, erdi-maila eta behe-maila.

Erregimenaren bilakaera

Alfontso XII.aren garaian, alderdi kontserbadorea eta liberala txandakatzen ziren. Egoera politikoa egonkorra zen hasieran. Maria Kristinaren...

Iruzkina: Konstituzio honetan (Espainiako historia osoko lehenengoa, Gorte konstituziogileek egindakoa), Gorteen legegintza-eginkizuna laburbildu eta Espainiako liberalismoaren ideiak nahiz hizkuntza finkatu ziren.

Testuaren ezaugarri nagusiak

Testu oso luze honetan, zehatz arautzen dira bizitza politikoari eta hiritarren eskubideei lotutako gai guztiak. Nazioaren ideia, berriz, Estatu unitario baten diseinuan jasota gelditu zen, eta, horren arabera, espainiar guztien eskubideak nagusitu egiten zaizkie erreinu bakoitzaren eskubide historikoei.

Egitura politiko eta soziala

Hiritarren berdintasuna lortzeko, 1812ko Konstituzioak honakoak ezarri zituen:

• Burokrazia zentralizatua.
• Fiskalitate komuna.
• Armada nazionala.
• Barruko aduanarik gabeko merkatua.

Konstituzioak...