Ingelesa ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

Industria Iraultzako Gizartearen Antolaketa

Industria Iraultzan gizartearen antolaketa guztiz aldatu zen. Gizarte industriala klasetan antolatzen zen, hau da, aberastasunaren arabera mailakatzen ziren. Horri klase-gizartea deitzen zaio. Hiru talde bereizten ziren:

• Goi-klasea: Burgesak eta nobleak.
• Klase ertaina: Merkatari txikiak, medikuak, abokatuak...
• Beheko klasea: Nekazariak eta langileria.

Burgesia: Boterearen Jabeak

Gizarte industrialeko goi-klasean kokatzen dira. Industria-jabeak, bankariak, merkatari handiak eta goi-funtzionarioak (diplomatikoak) dira. Botere ekonomikoa eta politikoa dute. Beraien bizimodua erosoa da; auzo onetan eta etxe handi eta dotoreetan bizi dira. Landa-etxea ere izaten dute oporrak pasatzeko, eta aisialdian kirola...

ºGlobalizazio munduko ekonomien arteko mendekotasuna eta integrazio prozesua: ekonomiko, soziokulturala eta politikoa.

Lehen Industria Iraultza

XVIII. mendean, makinek lekua eta inbertsio handia behar zutenez, lan-banaketa ezarri zen. Horri esker, produktibitatea areagotu eta produktuen prezioak jaitsi ziren.

Liberalismo ekonomikoaren ideia nagusiak

Askatasun ekonomikoaren printzipioak ekonomia zuzendu behar zuen:

• Langileak kontratatzea.
• Enpresak sortzea.
• Produktuen prezioak eta baldintzak erabakitzea.

Estatuak ez zuen ekonomian parte hartu behar, eskaintza eta eskariaren legeak erregulatzen baitzuen:

• Produktu-prezioak.
• Langileen soldatak.

Lan-banaketaren aldeko apustua egin zen: langile bakoitza ekoizpen-fase batean espezializatu zen, ekoizpena eta produktibitatea nabarmen handituz.

Garraioen Iraultza

Londres eta Edinburgo arteko bidaiaren denbora 10-12 egunetatik 13...

Lehen Industria Iraultzaren hedapena Europan eta AEBtan

1. Industria Iraultzaren hedapena

Industria hiru arrazoi nagusirengatik sortu zen: aldez aurretiko manufaktura-tradizioa, uraren eskuragarritasuna eta ikatz-harrobiak. Baldintza horietan, teknologia eta fabrika-antolaketa transferitzean hedatu zen industria (adibidez, Belgikan).

2. Bigarren bidea: Industrializazioa eta prezioak

Britainia Handiak (BH) ezartzen zituen munduko prezioak, eta gainerako ekonomiek horietara egokitu behar izan zuten. Industrializatzen ari ziren herrialdeek bi bide zituzten: atzean geratu edo teknologia berriak erabiliz (kimika, eskala-ekonomiak) produktu berriak sortu eta kostuak murriztu. Horrek nazioarteko lehia areagotu zuen.

3. Zabalkuntzaren baldintza orokorrak

3.

Poesia Soziala (1940-1975)

Poesia sozialak diktaduraren garaiko egoera politikoa eta soziala salatu nahi zituen. Ezaugarri nagusiak hauek dira:

• Langileen eta baserritarren bizi-baldintza gogorrak eta soldata baxuak.
• Euskaldunen marjinazioa.
• Benetako informazioa emateko nahia.
• Agintarien moralaren eza eta gerraren oroimena.
• Etsipena eta hizkera sinplea, langileengana iristeko.

"Nire aitaren etxea defendituko dut" (Gabriel Aresti)

Arestiren poesian hainbat gai jorratzen dira:

• Euskaldunen marjinazioa eta kapitalaren gorakada.
• Nekazarien egoera larria eta bizi-kostuaren igoera.
• Agintarien ustelkeriaren kritika.
• Hiztegi erraza eta aditz sinpleak erabiltzen ditu, mezua argi helarazteko.

Surrealismoa (1975etik aurrera)

Garai honetan gizakiaren kezka existentzialak...

Gure arbaso animaliekiko desberdintasunak

Desberdintasun biokimikoak, genetikoak eta anatomikoak

Ezaugarri biokimikoei eta genetikoei dagokienez, ez dago alde handirik gizakiaren eta antropoideen artean: gizakiok 23 kromosoma pare ditugu, eta tximino antropoide handiek 24.

Anatomiari dagokionez, gizakiok eta antropoideek oso ezaugarri desberdinak ditugu.

Giza anatomiaren ezaugarri nagusiak:

• Hortz eta masailezur txikiak
• Eskuaren forma eta trebetasuna
• Bi hankatan eta zutik ibiltzeko gaitasuna
• Garunaren garapena

Fixismoa

George Cuvierren teoriaren arabera, espezie guztiek, sortu zirenetik, bere horretan iraun dute, inolako aldaketarik gabe.

Fixismoaren beste muturrean eboluzionismoa dugu. Teoria horrek dioenez, unibertsoa eta bizi mota guztiak nolabaiteko...

Japonia: Industrializazioaren Neurriak

Japoniak industrializazioa aurrera eramateko hartutako neurri nagusiak:

• Merkataritza askearen hitzarmena (1860)
• Feudalismoaren abolizioa (1869)
• Joputzaren abolizioa (1875-1882)

Neurri hauen ondorioak

• Nazioaren irekiera
• Modernizazioa eta industrializazioa
• Estatua protagonista nagusia izan zen, Alemaniak baino eragin handiagoa izanik. Horregatik, ez zen klase industrialik garatu.
• Japoniar kapitalismoaren izaera militarra zen.
• Jopuen askapena gertatu zenez, langileen kopurua handitu zen.

Estatuaren rola industrializazioan

Estatuak funtsezko lana egin zuen:

• Azpiegitura: Hezkuntza-sistema, eskola teknikoak eta ikerkuntzarako laborategiak.
• Laguntza teknikoaren garrantzia.
• Enpresa publikoen sorrera, politika protekzionista

Taylorismoa eta Fordismoa

Taylorismoa

Frederick Winslow Taylor estatubatuar ingeniari eta ekonomista izan zen Taylorismoaren sortzailea. Eginkizunen banaketa sistematikoaren bidez, eskulanaren, makinen eta erreminten eraginkortasun gorena lortzeko metodo zientifikoak aplikatzean datza. Kritika hori ageri da, hain zuzen, Charles Chaplinen “Garai Modernoak” filmean.

Fordismoa

Henry Ford estatubatuar ingeniariak sortu zuen. Muntatze-kateen bidez serieko ekoizpena egitea izan zen haren ekarpen nagusia. Eginkizun bakoitzean espezializaturiko langileek industriako produktu jakin bat ekoizten zuten atalak uztartuz, zein bere lanpostuan lerro-lerro jarrita. Nabarmen murriztu ziren fabrikazio-denbora eta kostua, eta ekoizpena handitu zen. Henry Fordena...

AEB-ren loraldia Lehen Mundu Gerraren ostean

Lehen Mundu Gerraren ondoren, AEB oso egoera onean geratu zen. Zordun izatetik hartzekodun izatera pasatu zen. Gainera, Europako hainbat merkaturen jabe izatera pasatu zen eta beste hainbat merkatu berritan parte hartu zuen, esaterako, automobilgintzan. Sektore berri hauek beste sektore batzuei lotuta zeuden eta horri biderkatzaile efektua deritzo.

Konfiantza eta burtsako inbertsioak

Dena den, etorkizunari begira, AEBk konfiantza handia zuen. Enpresen mozkinak gero eta handiagoak ziren eta errenta altuko pertsonek bakarrik kontsumitu zezaketen. Horrela, gehien zeukatenak burtsan inbertitzen hasi ziren; hau da, akzioak erosten hasi ziren gero garestiago saltzeko asmoarekin, eta era berean mozkinak biderkatu...

New Yorkeko Burtsaren Crasha (1929)

New Yorkeko burtsan kotizazioek behera eginez hasi zena, 1929ko udazkenean, denbora laburrean kapitalismoaren historia osoko krisirik handiena izan zen.

Espekulazioaren Garaia (1925-1929)

1925etik, New Yorkeko burtsako akzioen kotizazioek etengabeko gorakada izan zuten eta irabazi itzelak pilatzen zituzten. Bankuek, enpresaburuek eta norbanako askok gero eta gehiago inbertitzen zuten, itxuraz irabazi itzelak eta seguruak eskaintzen zituen jarduera batean.

Burtsako akzioak erosteko kredituak lortzea oso erraza zen, eta horrek, zalantzarik gabe, gehiago areagotu zuen espekulazioa. Akzioen prezio gero eta altuagoaren eta enpresen jarduera errealaren arteko alde gero eta handiagoa etengabe hasi zen.

Ostegun Beltza