Ingelesa ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

Globalizazioa: definizioa

Globalizazioa munduko ekonomien arteko mendekotasun eta integrazio handiagoa lortzeko prozesua da. Ekonomiaren globalizazioak 5 ezaugarri ditu:

Globalizazioaren ezaugarriak

• Nazioarteko finantza-fluxuen hazkunde esponentziala. Atzerriko kapital inbertsio zuzenak ere areagotu egin dira. Burtsak dira globalizazioaren ekonomi-gune nagusiak.
• Nazioarteko merkataritzaren hazkunde handia.
• Kapitalaren nazioarteko mugimenduek enpresen kontzentrazioa bultzatu dute; enpresen arteko fusioak sortu dira, lehiakorragoak izateko.
• Enpresa multinazional handiak izan dira globalizazioaren eragile nagusietako bat. Enpresa horiek nazioartean garrantzi handia eta baliabide ugari dituzte; gobernuetan eta nazioarteko erakunde ekonomikoetan eragin

Bilbon, 2025eko urriaren 3an - Egitasmoa

Udaleko arduradun hori:

(Noren) ikuspuntutik, Unai Astorkia nauzu, taldearen izenean aurkeztu nahi zaituztet. Larrako auzokideok zuregana jotzen dugu konponbide bila.

Jakinmina eta baliabideak

Nahiko nuke/genuke jakinmina asetzea. Lerro hauetan, baliabideak eskatzen ditugu. Era berean, baiotsua da guretzat.

Maiztasuna eta aukerak

Jakina denez, askotan maiztasuna handia da. Modu berean, aukera berriak behar ditugu; era batera ala bestera, hau da, ezinbestean.

Sakondu beharreko gaiak

• Sakonduko dut aipatzen dudan kopurua.
• Betidanik, gaur egun, ekitaldiak antolatu ditugu.

Lehen aipatu ditudan arazoei irtenbide emateko, inork ez daki nor izan litekeen hurrengo biktima. Aldi berean, besteak beste, pasa den asteko aldizkaria...

Erdi Aroko hirien bilakaera (XII-XIII. mendeak)

XII. mendetik XIII. menderarte, hiriak merkataritzaren eta politikaren gune garrantzitsuak bihurtu ziren. Burgesiaren hazkundeak gizarte-harreman berriak sortu zituen.

Nor bizi zen hirian?

Gizarte-talde berri bat sortu zen: burgesia. Burgesak pertsona askeak ziren, eskulangintzan eta merkataritzan aritzen zirenak. Beren lanaren bidez lortzen zuten aberastasuna.

• Burgesia txikia: Bizimodu apaleko eskulangile eta merkatari txikiak.
• Goi-burgesia: Merkatari aberatsak eta bankariak. Noble-latifundistekin harremanak zituzten, hiriko udal-politikan karguak betez.

Beste biztanle batzuk: Ikastunak, mirabeak eta lanbiderik gabeko pertsonak, bizimodu apalekoak.

Eskulangileak eta gremioak

Eskulangileek jendearen begien...

1930eko Depresio Handiaren jatorria

1930eko hamarkadako mundu mailako depresioa ulertzeko, krisi bat depresiotzat jotzeko faktoreak aztertu behar ditugu. Krisia sektore ekonomiko guztietan agertu behar da, eta eskaeren, inbertsioen eta soldaten beherakada gertatu behar da, kontsumoa murriztuz. Hori izan zen 1930eko hamarkadako egoera: industria-produkzioa %40 jaitsi zen eta AEBetako nekazaritza-prezioak %57 murriztu ziren.

Hedapena eta testuinguru historikoa

Depresioa 1929ko crash-arekin hasi zen, baina urte larrienak 1931 eta 1934 bitartekoak izan ziren. AEBetan sortu arren, munduko potentzia nagusia zenez, krisia mundu kapitalista osora hedatu zen. Herrialde kaltetuena Alemania izan zen, Lehen Mundu Gerraren ondorengo Pariseko Bakean ezarritako...

1. Industria Iraultza

Ekoizpen-prozesuetan makinak erabiltzearen ondorioz sortu ziren aldaketa ekonomiko eta sozialak. Britainia Handian hasi zen, XVIII. mendearen bukaeran.

2. Hazkunde demografikoa

Jaiotza-tasa altua zen bitartean, heriotza-tasak behera egin zuen. Arrazoiak: izurriteak desagertzea, elikadura eta higienea hobetzea, eta osasungintzako aurrerapenak.

3. Ekoizpena XVIII. mendera arte

Lantegi txikietan ekoizten zen tresna sinpleekin, artisau bakoitzak produktu osoa fabrikatuz. XVIII. mendearen erdialdetik aurrera, fabrikak sortu ziren eta Watt-en lurrun-makina aplikatu zen. Horren ondorioz, lanaren banaketa etorri zen, produktibitatea handituz eta produktuen prezioa merketuz.

4. Produkzio-sektore nagusiak

Ehungintza eta industria siderurgikoa....

1869ko Meatzeko Legeak ahalbideratu zuen Espainiako meategiak modu modernoan ustiatzea. Euskal Herriari zegokionez, Azken Gerra Karlistaren amaierak foruen abolizioa ekarri zuen. Seiurteko Demokratikoko legeak erraztasunak eman zituen meatzeak esplotatzeko:

• Inspekzio gutxiago eskatzen zuten.
• Esplotazioa betirako uzten zen.
• Gaiak esportatzeko erraztasun gehiago eman zituzten.

1876an Berrezarkuntzak foru-legearekin amaitu zuen. Konpainia atzerritarrak eta euskal konpainiak fundatu ziren zorupea ustiatzeko, eta Mendebaldeko Europako siderurgiak Bizkaiko minerala eskatzen hasi ziren, lege metaliko altukoa eta prezio merkekoa, beste edozein baino gehiago. Ondorioz, 1880tik 1900era esportazioaren % 90 Britainia Handira izan zen.

Meatzaritzaren Ezaugarriak

Gainera,...

Krisi Ekonomikoen Ondorio Sozioekonomikoak

Ondorio Sozioekonomikoak

Bizimodua asko pobretu zen; langileek dirua, lana eta aurrezkiak galdu zituzten. Gainera, soldatak asko jaitsi ziren, jende askok lan bila oso soldata txikiak onartu zituelako. Krisiaren ondoriorik txarrena langabezia handitzea izan zen. Lanik gabe zeuden asko ongintzako jantokietara joaten ziren zerbait jateko, eta baita aterpetxeetara ere, lo egiteko. Eskale gehiago ibili ziren kaleetan.

Politika Deflazionista

Estatuak hartutako zenbait neurri murriztailek osatzen dute:

• Gastu publikoak murriztu edo ezereztu.
• Zeharkako zergak handitu (tabakoa, alkohola, erregaiak...).
• Inportazioak murriztu eta esportazioak ugaritu, ordainketa balantza orekatzeko.
• Soldatak izoztu edo murriztu, produkzio

1917ko Otsaileko Iraultza: Tsarraren Erorikoa

Nikolas II.a tronutik kendu eta errepublika ezarri zuten. Gobernu liberal eta burgesak erreformak egingo zituela agindu zuen (lurrak banatzea, besteak beste), baina horien moteltasunak eta Lehen Mundu Gerran jarraitzeko erabakiak gobernua erorarazi zuten.

Ekonomia Politika Berria (NEP)

1921etik aurrera sortu zen, osagai komunistak eta kapitalistak bateratuz. Ekonomia suspertu egin zen.

NEParen Neurri Nagusiak

• Nekazariei ustiapen zati bat merkatu librean saltzen utzi zitzaien.
• Bankuen eta industria handien nazionalizazioari eutsi zitzaion.

Ondorioak

Errusiako ekonomia apurka-apurka berreskuratzen hasi zen, eta ekoizpenak eta herritarren bizi-baldintzak hobetu ziren.

"Zorioneko" Hogei Hamarkada (AEB)

Industriaren...

New Yorkeko Burtsaren crasha

New Yorkeko Burtsaren crasha: New Yorkeko Burtsan kotizazioek behera eginez hasi zena, 1929ko udazkenean, denbora laburrean kapitalismoaren historia osoko krisirik handiena izan zen. 1925etik, New Yorkeko Burtsako akzioen kotizazioek etengabeko gorakada izan eta irabazi itzelak pilatzen zituzten. Bankuek eta enpresaburuek gero eta gehiago inbertitzen zuten. Burtsako akzioak erosteko kredituak lortzea oso erraza zen, eta horrek gehiago areagotu zuen espekulazioa. Akzioen prezio altuaren eta enpresen jarduera errealaren arteko aldea etengabe hazi zen.

Krisiaren aurreko zantzuak

1929 baino lehen, zantzu ugari egon ziren. 1925etik aurrera, lehengaien balioek behera egin zuten eta Erresuma Batuaren arazo ekonomikoak agerikoak...

Garapen-faktore nagusiak

Bizkaiko meatzaritzaren loraldia hainbat faktorek bultzatu zuten:

• Bessemer bihurgailua: Altzairua lantzeko asmatu zen Bessemer bihurgailua Europako siderurgian aplikatu ondoren, fosforik gabeko burdinaren galdea emendatu zen, eta horrelakoxea zen Bizkaiko meatzeetan ateratzen zen burdina.
• Ustiapen erraza: Haize zabalekoak zirelarik, ustiatzen errazagoak ziren meak, eta eskulanaren presio murritzak ustiatze-kostu txikiak eragiten zituen.
• Garraioa: Garraioak ez zuen horrenbeste arazorik sortzen, meatzeak itsasadarretik hurbil zeudelako.
• Inbertsioak: Ezaugarri hauek eta etekin handi azkarrek bultzatu zituzten Euskal Herriko eta atzerriko kapitalistak meatze haietan inbertsioak egitera.

Meatzaritzaren bilakaera historikoa

1860....