Hizkuntza eta literatura ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

Agustin Kardaberaz: Hernaniko Seme Misiolaria

Agustin Kardaberaz Hernaniko seme honek jesuiten ikasketak burutu eta gero, Bilbo, Oñati eta Loiolako egoitzetan bizi izan zen. Irakaskuntzan jardun zuen batzuetan, baina batez ere herriz herri sermoigintzan. Osasun aldetik makaldu zenean, Loiolako komentuan ia irtetzeke egon zen 12 bat urtean. Orduan idatzi zituen bere euskarazko libururik gehienak. Ez zitzaion zahartzaro lasaia egokitu, izan ere jesuitak egotziak izan ziren. Kardaberazek Italiara jo behar izan zuen eta hara iritsi eta laster hil zen. Kardaberazek moldatu zituen lanik gehienak bere lanbidearekin zeukaten zerikusia, misiolaritzarekin. Horregatik eliz gaiei buruz idatzi zuen batik bat. Dozenatik gora liburu erlijioso utzi zigun,...

Ahozko Literatura Unibertsala

Ahozko literatura unibertsala da, antzinako memoriaren zantzua da, eta kontalaria edo kantaria da protagonista. Kultura guztietan garatu da. Estilo propioa du: hizkera laburra, errepikapena, elipsia, onomatopeiak, errima... Ezaugarriak: kultura-testuinguru zehatza, belaunaldiz belaunaldi emanak, gai eta teknika zaharrak, anonimoak, aldaketekin sarritan, herri-memorian gordeak eta toki publikoetan kantatuak. Generoak: poesia (baladak, sehaska-kantak...) eta narrazioa (ipuinak, kondairak...). Lehen aztarnak Grezian aurkitu ziren, duela 3.000 urte. Erdi Aroan ipuinak garatu ziren. XIX. mendean Grimm anai alemaniarrek ipuin bilketa egin zuten.

Euskal Ahozko Literatura

Euskal ahozko literatura oso errotua dago (euskara...

Aristoteles: Poeta Imitatzailea (Mimesia)

Platonen ikaslea. Artistaren inguruko ikuspegi berria.

Poetikaren eta Erretorikaren Zatiak

• Ohar multzo bat
• Tragediaren azterketa
• Teoria eta kritika

Poesiaren Kontzeptu Nagusiak: Mimesia edo Imitazioa

• Poetek natura imitatu behar dute.
• Imitazioa ez da kontzeptu negatiboa; funtsezkoa da poesian.

Poetek ez dituzte gauzak diren bezala aurkezten, irudikapena baizik.

Poesiaren Beste Kontzeptua: Egiantza

Lope de Vega: Klasizismoaren Haustura

Hiru Unitateen Haustura

Hiru unitateak hausten ditu, ez baitira produktiboak. Bere obrak ez dira egun batean edo leku batean gertatzen, eta pertsonai gehiago sartu nahi ditu. Ekintza bakarraren araua oso mugatzailea da berarentzat.

Helburua: Jendearen Atentzioa Erakartzea

Oreka bat nahi...

Arnaud Oihenart eta Bere Obrak

"Atsotitzak eta refrauak" eta "Gaztaroa"

Bi titulu-multzo horiek idazle eta obra berari egiten diote erreferentzia. Zehatz, “Les proverbes basques recueillis par le Sr. d'Oihenart, plus les poesies basques du mesme auteur” Oihenarten obra nagusietako bat da eta hiru zatiz osatuta dago. Hiru zati horietatik, lehenengo bi multzoak dira “Atsotitzak eta refrauak” eta “Oihenarten Gaztaroa Neurtitzetan”. Hirugarren multzoa, zati gehigarri bat da eta “Atsotitzen hurrenkina. Supplement des proverbes basques” izena du.

Idazlea: Arnaud Oihenart.

Lanen edukiaren azalpena

Oihenartek bildutako esaera zaharrek eta berak idatzitako poemek osatutako obra da, eta hiru zatiz dago osatuta:

1. Lehenengoa, "Atsotitzak edo Errefranak.

Ahozko Adierazpenaren Erronkak Ikasgelan

Ikasleen Zailtasunak Azalpen Formaletan

Testuinguruan jartzeko, nire erronkaren ezaugarriak labur-labur azalduko ditut. Irakasleak bideoan azaltzen duenez, ikasleek azalpen formalak egiterakoan arazo handiak dituzte; hau da, eduki kurrikularren inguruan hitz egin behar dutenean ez dakite beren hitzetan nola azaldu eskatutako informazioa. Bestalde, ahozkoa egiterakoan ez dute ordena bat jarraitzen eta galdu egiten dira ideien garapenean. Gainera, testu baten laburpena egin behar dutenean, beren hitzetan adierazteko arazoak dituzte, euskaldunak izan arren. Aldiz, ikasleek norberaren bizipenak kontatu behar dituztenean, ahozko adierazpena askoz errazago egiten dute, baita euskara maiz erabiltzen ez dutenek...

Adibideak

1. Hainbesteko festa itzela antolatu genion bere urtebetetzean, non zeharo hunkitu baitzen.
2. Aitonak gure aldean sasoi hobea zuen gaztea zenean.
3. Edozein material pisutsu jaso dezake halako garabi batek, hain da handia.
4. Aretxabaletako Durana kaleko lorontzi berriak Donostiako Boulevardean daudenak bezain txundigarriak dira.
5. Hain du jarrera ona mutil horrek, non etxekoak gustura izango dituen.
6. Alkatea aukeratzekotan, herriak Ane aukeratuko luke.
7. Hainbeste beldurtu zen semearen mugikorreko edukiak ikustean, ezen harrezkero mugatua baitu erabilera.
8. Nahiago nuke hemendik aurrerakoak zuek guri kontatuko bazenizkigute.
9. Hain zen berandu, non ezin baitzen azterketa behar bezala ikasi.
10. Mendi hura igotzea ez da beste hori igotzea adinako gogorra.
11. Pelikulak

Voltoireren Hiztegigintza eta Ekarpenak

Voltoire: Egile Gaskoiaren Misterioa

Voltoireren bizitzaz ez dakigu ia ezer. Abizena dakigu, Voltoire; izena, ordea, ez. XVII. mendeko lehen erdiko merkataritzari lotutako eskuliburuen egile gaskoia izan zen, eta kontu linguistikoetan ere aditua. Badirudi Le Marchand izenburuko tratatu bat eslei dakiokeela, 1607an argitaratua, non 116 atsotitz gaskoi ere sartzen zituen.

L'Interprect: Euskarazko Lehen Eskuliburua

Euskalaritzari dagokionez, Voltoire oso interesgarria da, euskara barne hartzen duen lehen eskuliburua idatzi zuelako. Aipatu dugun eskuliburua, euskalaritzarako garrantzi handikoa, honako hau da: L’Interprect ou traduction du françois, espagnol & basque. Lyonen argitaratu zen.

Hiztegiaren Balioa

1. Testuinguraketa/Egokitasuna

Ainguraketa/Testuinguraketa: Testua testuinguru egokian eginda dagoen ikusi behar da. Hartzaileari pistak ematen dizkio gaia/edukia aurki dezan? Diskurtso-mota aldaketak markatzen ditu?

Erregistroa: Erregistro egokia darabil? Ahozkoa, neutroa, eguneroko berbak erabiliz, jasoa…

2. Planifikazioa/Koherentzia

Planifikazio maila: Fase argirik? Testu-sekuentzia nagusiak: narrazioa, azalpena, elkarrizketa… Planifikaziorik badago?

3. Testualizazioa/Kohesioa

Gaien kohesioa: Elipsiak, izenordeak eta ordezkapen lexikalak, beharrezkoak ez diren errepikapenak, elipsi desegokiak, gai edo pertsonaia berrien aurkezpena eta jarraipena egoki eginda dauden aztertu behar da atal honetan.

Predikatuen kohesioa: Denbora desegokiei eta...

Erlatibokoak: -(e)n; -tako/ -dako/ -riko;

Konpletibak: -(e)la; -(e)nik; -t(z)ea; -t(z)eak; -t(z)eari; -t(z)eko;

Zehar-galderak: -(e)n; ea....-(e)n; -(e)n ala ez;

Kontzesio-perpausak: -(e)n arren; nahiz eta....-(e)n; -ta(-da) ere; -agatik; (ez)ba-,....ere;

Kausazko-perpausak: -(e)lako; -t(z)eagatik; -t(z)earren; eta; bait-; -(e)la eta; -(e)nez gero; -(e)la jausa/bide/medio; bainago/ baikoaz/bahaiz/ baitzara/ baitira

Emendiozkoak: (ere, gainera, bestalde,..> eta)

Hautakariak: (bestela, osterantzean,...> edo)

Aurkariak: (ordea, aldiz,...> baina)

Ondoriozkoak: (beraz, hortaz, orduan,...> v+enez)

Kausazkoak: (izan ere, zeren,...> bait-+V/ V+eta)

Manuel Larramendi eta hizkuntza gatazka: Manuel Garagorri Larramendi (Andoain, 1690 - Loiola, 1766)...

1. 1. BIZITZA: Joseba Irazu Garmedia deitzen da baina Bernardo Atxaga ezizena du. 1951an Asteasun jaioa zen.

• Lehen ikasketak Asteasun eta Andoiainen egin zituen baina batxilergoa Donostian. Bilbon, ekonomiaren ikaskuntza eduki zuen. Han, hainbat idazle ezagutu zituen, famatuena Aresti izan zen. 1977an idaztetik bizitzeko erabakia hartu zuen, eta banku batean lan egin zuen. Pott bandaren partaidea da, Bartzelonara joan zen filosofia-ikasketak egitera. 1983an Euskal Herrira itzuli zen, eta 1988an Obabakoak idatzi zuen.

2. NARRATIBA: Autoreen artean kritikaren arreta eta interesa irabazi du. Aztertuena eta kritikatzaileena da.

• Lehen literaturaren bidea: El Norte de Castilla testua jarri zuen egunkari batean.
• Atxagaren prosazko kreazio-lana banandu du kritikak: