Historia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

Aro Modernoa Euskal Herrian: Foruak eta autogobernua

Aro Modernoan, Euskal Herriko foruak funtsezkoak izan ziren. Foruak legeak ziren, erkidego bakoitzak bereak, ohiturak lege bihurtuta. Hauek bizitza antolatzeko balio zuten. Erresuma guztiek arauak zehaztu zituzten, baita agintariarekiko harremanak ere. Berezitasun bat zegoen: erregearen erabakiak hartzeko ahalmena, "pase forala" izenekoa. Honen kontrako neurriak "kontrafueroak" ziren. Foruen jatorria zuzenbidean eta "carta puebla" delakoetan zegoen (hiriei emandako pribilegioak).

Foruen bilakaera historiko eta konstituzionala

Erdi Aroan, euskal lurraldeak gobernatzeko instituzioak antolatu ziren. Nafarroan, hiru estamentuetako ordezkariak biltzen ziren. Araba, Gipuzkoa eta Bizkaian, lehenbizi,...

ERREGE-ERREGINA KATOLIKOEN MONARKIA

Elisabet I.a Gaztelakoaren eta Fernando II.a Aragoikoaren erreinaldian, garai hartako monarkiarik boteretsuenetako bat izan zen.

BATASUN DINASTIKOA

1469. urtean, Elisabet printzesa -Henrike IV.a Gaztelako erregearen arreba- eta Fernando printzea -Joanes II.a Aragoiko erregearen seme eta oinordekoa- ezkondu egin ziren. 1474an, Elisabet Gaztelako erregina bihurtu zen; hala ere, gerra zibila egin behar izan zuen bere iloba Joanaren -Beltraneja izenez ezaguna- aldekoen aurka. Bestalde, Fernandok Aragoiko Koroa jaso zuen oinordetzan 1479an. Ezkontzak ez zuen erresumak batzea ekarri, batasun dinastikoa izan zen. Koroa batek zein besteak bere legeei, erakundeei, mugei eta monetari eutsi zion. Hala ere, bi monarkek...

Bigarren Mundu Gerra (1939-1945)

Arrazoiak

Bigarren Mundu Gerraren arrazoi nagusiak hauek izan ziren:

• Diktadura faxisten espantsionismoa.
• 1930eko hamarkadako krisi ekonomikoa.

Lehen Ekimenak eta Estatu Faxisten Lankidetza

1935ean, Hitlerrek boterea hartu ondoren, Sarre anexionatu zuen eta derrigorrezko soldaduska ezarri zuen, Genevako Armagabetze Konferentziaren ostean. Italia, Etiopia inbaditu ostean (1935-1936), Nazioen Elkartetik irten eta Alemaniara hurbildu zen. Hitlerrek, Europako potentzien oniritziarekin, Renaniako eremu desmilitarizatua okupatu zuen, bere gerrarako gaitasuna handituz.

Espainiako Gerra Zibilean (1936-1939), Alemania eta Italia esku hartu zuten, nahiz eta ofizialki "esku ez hartzeko" ituna sinatu zuten. Hitlerren eta Mussoliniren...

Gerra Hotza Bigarren Mundu Gerraren ostean sortu zen mundu mailako tentsio eta aurrez aurreko egoera izan zen, bi bloke ideologiko eta politiko nagusiren artean: alde batetik, Ameriketako Estatu Batuak (AEB) buru zituen bloke kapitalista-demokratikoa, eta bestetik, Sobietar Batasuna (SESB) buru zuen bloke komunista. Gatazka militar zuzenik egon ez bazen ere, arma atomikoen mehatxuak eta eragin-eremuen lehiak markatu zuten aro hau.

1. Gerra Hotzaren Kontzeptua eta Munduaren Zatiketa

Gerra Hotza, izenak dioen bezala, ez zen izan aurrez aurreko gatazka militarra, baizik eta bi superpotentzien arteko tentsio eta lehia etengabea. Mundua bi bloketan banatu zen, ideologia, ekonomia eta politika desberdinetan oinarrituta. Arma atomiko gero eta boteretsuagoen...

Garapen Ekonomikoa eta Eraldaketa Soziala (1960-1975)

1960tik 1975era bitartean, Euskadik aldaketa bizkorreko aroa bizi izan zuen, desarrollismoak eta euskal kooperatibismoaren sorrerak markatuta. Garapen ekonomikoak eragin handia izan zuen Euskal Herrian. 1959tik aurrera, Euskadi etapa berri batean sartu zen, une hartan onetsitako Egonkortasunerako Plana abiapuntu izanik.

Desarrollismoaren Inpaktua Euskadin

Plan horren ondorioz, atzerriko kapitalak heldu ziren, enpresa berriak sortu ziren eta milaka etorkin iritsi ziren Euskadira. Hazkunde horrek, ordea, erregimenaren kontraesan politikoak agerian utzi zituen. EAE osoan, Egonkortze Planaren eraginpean, 1973ra arte hazkunde iraunkorra egon zen. Aldi honetan, Euskadiko garapen ekonomikoa ikusgarria...

Bi Urteko Erreformista (1931-1933)

Lehendakaria: Alcala Zamora. Gobernuburua: Azaña. Egitekoak: Konstituzioa eta erreformak.

1931ko Konstituzioa

1931ko uztailean hasi zen egiten eta abenduaren 9an onartu zen. Garaiko konstituzioen eredua izan zen, gai sozialetan aurrerakoia zelako.

Ezaugarriak:

• Emakumeen boto eskubidea: Clara Campoamorrek, Alderdi Erradikaleko abokatuak, sutsu defendatu zuen. Bestalde, Victoria Kent emakumeen botoaren aurka agertu zen, errepublika galduko zela uste zuelako. Argudio indartsuenak hauek ziren: emakumea ekonomikoki gizonaren menpe zegoela eta analfabetismo tasa altua zegoela. Azkenean, 161 boto alde eta 121 aurka lortu zituen. 1933an emakumeek lehen aldiz bozkatu zuten. Alderdi eskuindarrak (CEDA) irabazi zuen, eta

Testuen Analisia: Espainiako Eboluzio Politikoa (1945-1979)

19. Testua: Europar Mugimenduaren Kongresuaren Erabakia (Munich, 1962)

Europar Mugimenduaren Kongresuak, Munichen 1962ko ekainaren 7an eta 8an bilduta, iritzi dio ezen, edozein herrialdek Europan sartu nahi badu, izan atxikita edo izan elkartze bidez, herrialde horrek erakunde demokratikoak izan beharko dituela. Espainiaren kasuan, honek esan nahi du, Gizakiaren Eskubideen Europako Konbentzioaren eta Europako Gizarte Gutunaren arabera, honako baldintzak bete behar direla:

1. Erakunde demokratikoak eratzea, gobernuaren onespena herritarren esku egon dadin.
2. Pertsonen eskubide guztiak bermatzea, bereziki adierazpen-askatasuna, gobernuaren zentsurarik gabe.
3. Erkidego naturalen izaera berezia aitortzea.

Frankismoa: Diktadura Militarra

Ezaugarri Nagusiak

• Komunismoari eta demokraziari aurka egin zion.
• Tradizionalismoa eta Espainiaren batasuna defendatu zuen.

Erregimen Politiko Totalitarioa

Frankoren Karguak

• Estatu buru (Caudillo)
• Armadaren agintari gorena (Generalismoa)

Alderdi Politikoa

• Alderdi sindikatu eta elkarte politiko guztiak legez kanpoko deklaratu zituen.
• Alderdi bakar bat onartzen zen: Falange Española.

Frankoren Agintzeko Erak

• Lege dekretu bidez egiten zituen legeak.
• Biziarteko boterea zuen.
• Bere ondorengoa izendatzeko ahalmena zuen.

Frankismoaren Bigarren Etapa

Lege Fundamentalak

• Lanaren Forua (1938): Lan printzipioa.
• Espainiako Gorteen Lege Eratzailea (1942): Botere legegilearen antolaketa.
• Espainiaren Forua (1945): Hiritarren eskubideak.
• Erreferendun

Erlijioa eta Hezkuntza Erreformak

Dibortzioaren Legeak ez zuen aintzat hartzen ezkontza erlijiosoa, eta Erlijio Sinesmenen eta Kongregazioen Legearen bidez, bertan behera geratu ziren estatuak Elizari egiten zizkion ekarpenak. Hezkuntza-erreformaren oinarria zen doako hezkuntza laikoa denen eskubidea izatea.

Lehen Hezkuntzako eskola asko ireki eta irakasle prestatuak jarri behar zirela kalkulatu zuten, baina ezin izan zuten helburu hori lortu. Hala ere, irakasle kopurua eta batxilergoko ikastetxe kopurua bikoiztu egin zen, eta hezkuntzako aurrekontuak ere hazi egin ziren. Hori izan zen Errepublikaren lorpen handienetako bat.

Lan eta Gizarte Politikak

Largo Caballero lan-ministroa zen eta behin-behineko gobernuak abian jarritako gizarte eta lan-...

Nafarroako Konkista (1512)

Abiapuntua

• Burujabetasuna: Katalina eta Joan Albreteko Nafarroako errege-erreginek Gaztelaren babespetik irten nahi zuten, baina Frantziaren edo inoren mendeko izan gabe.
• Zergatia: Fernando Katolikoak eta Frantziako Luis XII.ak Nafarroako errege-erreginen aurkako politika egiten zutelako.

Nazioarteko egoera

• Italia: Julio II.a Aita Santuak, Fernando Katolikoak eta Veneziak elkar hartu zuten frantsesak Italiatik kanporatzeko asmoz.
• Aliantzak:
  • Fernando Katolikoa: Ingalaterrako Enrike VIII.a suhiari Akitania berreskuratzeko laguntza eman zion, eta Nafarroako mugan soldaduak pilatu zituen.
  • Nafarroa: Mehatxua susmatu eta, hoberik ezean, ituna sinatu zuten Frantziako Erresumarekin 1512an.

Aita Santuaren laguntza

• Zergatik: Nafarroa