Historia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

Deskolonizazio prozesua

Deskolonizazio prozesua: Metropoli zaharrekin gatazka bortitzak izanda garatu zen, eta, beste kasu batzuetan, akordio baketsuen bidez. Horixe izan zen britainiar koroaren kasua. Deskolonizazioa Asian hasi zen, eta Bandungenko Konferentziak emandako bultzadaren ostean, orokortu egin zen Afrikan.

Asiaren eta Ekialde Hurbilaren deskolonizazioa

• Asian: independentzia prozesua baketsua izan zen. Estatu Batuek Filipinei independentzia borondatez eman zioten 1946an, eta Hindustanen, 1947an.
• Ekialde Hurbilean: Siria, Libano, Jordania, Irak eta Arabiako penintsulako beste herrialde batzuk askatu ziren. Horrez gain, NBEk Palestinako lurraldea zatitzea erabaki zuen juduek aldarrikatutako Israel estatua sortzeko. Gertaera horrek gatazka

Liberalismoa.

ERREPUBLIKA. 1. Erreformen biurtekoa (1931-1936)

1931ko apirilaren 14an Eibarren Errepublika aldarrikatu zen. Etapa berri bat hasi zen, krisi ekonomikoak, autonomiaren aldeko borrokak eta euskal nazionalismoaren aurrerakadak markatuko dutena. Hiri handienetan errepublika ezkertiarra eta sozialismoa nagusitu ziren. Euskal hiru hiriburuetan errepublika ezkertiarren alkateak ezarri ziren, sozialistek lagunduta. Karlistek nekazal inguruetan beren indarra mantendu zuten, baina nazionalismoaren gorakadaren aurrean, beren eragina murriztuz joan zen. 1931ko ekainean Gorteetarako hauteskundeetan eskuindarren koalizioak irabazi zuen Euskal Herrian. Beste ekintza batzuen artean, Euskal Herriko autonomia estatutua gainditzeko ahalegina nabaria izango da...

Gerraosteko Mundua eta 1929ko Crack-a

• Ekonomia-arloko mundu-nagusitasuna Erresuma Batutik Estatu Batuetara aldatu zen.
• Krisialdia izan zen, gerrak eragindako hondamendiagatik, inflazioagatik, langabeziagatik...
• 1924tik aurrera ekoizpena hazi, langabezia murriztu, eta bizi-kalitatea hobetu egin ziren Europako herrialdeetan, Estatu Batuetan baino gutxiago, hala ere.

Zer izan zen 1929ko Crack-a? Zeintzuk izan ziren haren kausak?

• New Yorkeko burtsak 1929an mundu osoan eragin zuen krisialdi ekonomiko larria izan zen.
• Kausak:
  1. Gainekoizpena: Gerra amaitzean, herrialdeek mota guztietako produktuak fabrikatu zituzten (eta ez gerrarako produktuak soilik) eta horrek soberakinak eragin zituen.
  2. Espekulazioa: Bankuek maileguak eman zizkieten bezero partikularrei,

Frankismoaren eragina Euskal Herrian

Frankismoak gogor eraso zien euskaldunei. Giza eskubideez eta eskubide politikoez gain, hizkuntzak, ohiturek eta euskal kulturak zapalkuntza handia jasan zuten.

Gerra ostea eta erregimenaren hasierako urteak (1939-1947)

Euskal Herrian eratu zen erresistentziaren azken gotorlekua Bilbo erori zenean galdu zen, 1937ko ekainaren 19an. Euskal lurraldean Gerra Zibila bukatua zen eta biztanleek ondorio latzenak jasan behar izan zituzten: epaiketak, fusilamenduak. Politikoki itxaropenezko urteak izan ziren. J.A. Agirre buru zuela, erbesteko Euskal Gobernua Bigarren Mundu Gerra hasi zenean itxaropena berreskuratu zuen. Giro horretan sinatu zuten euskal indarrek, Errepublikaren aldeko indar espainiarrekin, Baionako hitzarmena...

Nazismoaren ezaugarriak

Nazismoaren ezaugarriak: totalitarioa eta antidemokratikoa. Boterea pertsona bakar baten eta alderdi bakarraren esku egon ohi zen. Estatua ekonomian sartzen zen, gizartea menderatzen eta oposizio politikoa zigortzen zen. Beste ezaugarri nagusiak: nazionalismo espansionista, antikominista, indarkeria eta militarismoaren gorazarrea.

Alemaniako krisia eta ondorio ekonomiko-politikoak

Alemaniako krisia eta ondorio politiko eta ekonomikoak: Versailleko bake-itunek baldintza ekonomiko gogorrak ezarri zizkieten Alemaniari; gerra-kaltea (ordainak) ordaindu behar izan ziren. Gobernuak billete asko inprimatu behar izan zituen, eta horren ondorioz hiperinflazioa sortu zen: diruak balioa galdu zuen eta gizartea pobrezian sartu zen....

Bigarren Mundu Gerraren Kausak

Kausak:

• Lehen Mundu Gerraren bake-ituna galdu zutenek ez onartzea.
• Hogeita hamarreko krisia.
• Erregimen totalitarioen gorakada eta erregimen demokratikoen ahultasuna horiei aurre egiteko.
• Estatu totalitarioen espansionismoa.
• Poloniaren inbasioa egin ondoren, Erresuma Batuak eta Frantziak gerra deklaratu zioten Alemaniari irailaren 3an, eta beste gerra bat hasi zen Europan.

Tximista Gerra (Blitzkrieg)

Alemanek tximista gerra estrategiaren esker, ustekabeko eraso azkarraren taktika militar horren oinarrian aurrera egin zuten etengabe. Alemanek berehala okupatu zituzten Polonia, Norvegia, Danimarka, Frantzia, Belgika eta Herbehereak. Hitlerrek Ingalaterrako inbasioan porrot egin zuenean, ekialdea konkistatzeari ekin zion....

Valençayko Itunaren ostean Fernando VII.a Espainiara itzuli zen, Valentzian lehorreratu zen 1814ko apirilean, eta aldi berean Pertsiarren Manifestua argitaratu zen, Cadizko Gorteetako diputatu absolutistek sinatuta. Erregeak Valentziako Dekretua 1814ko maiatzean eman zuen. Hau estatu-kolpe bat izan zen: monarkiak botere absolutua berrezarri zuen, eta Cadizko Gorteen lege guztiak abolitu zituen. Etapa horren ekimen guztiak ezabatu nahi zituzten eta prozesu iraultzaile hartan parte hartu zuten pertsona guztiak baztertu eta jazarri. Fernando VII.ak martxan jarritako politikak ideia obsesiboa zuen helburu, iraganera itzultzera izan zen. Cadizen abolitu zituzten erakunde feudalak, zergak, Inkisizioa….berrezarri egin ziren. Errepresioa, espetxea,...

Gerrako Fronte Nagusiak eta Sekundarioak

Fronte Nagusiak

1. Mendebaldeko Frontea: Bertan trintxerak egin ziren. Fronte honetan Alemania Frantziaren eta Britainia Handiaren kontra borrokatu zen.
2. Ekialdeko Frontea: Errusia Alemaniaren eta Austria-Hungariaren kontra.

Fronte Sekundarioak

• Balkanak: Serbiaren inguruan.
• Fronte Alpinoa: Italiaren eta Austria-Hungariaren artean.
• Afrikako Koloniak: Frantziak eta Italiak Alemaniako koloniak eraso zituzten.
• Ekialde Erdia: Britainiarrek Turkiarrak menperatu zituzten.

Atzeguardiaren Mobilizazioa eta Propaganda

(Frontera joaten ez zirenak)

• Gerraren ondorioetako bat emakumeak etxetik kanpo lanetan hastea izan zen. Gizonak gerran zeudenez, emakumeak fabriketan eta landa-eremuetan lanean hasi ziren.
• Estatuek komunikabideak