Historia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

1. Karlismoa: Ideologia eta Oinarri Soziala

Erregimen Zaharreko absolutismoa, zorrozkeria erlijiosoa eta foru zein pribilegio feudalen defentsa ziren karlismoaren ezaugarri ideologiko nagusiak.

Karlismoa eta oinarri soziala

Karlistak absolutista amorratuak ziren, eta nekazarien zati handi batek osatzen zuen mugimendua. Karlismoa mugimendu kontrairaultzaile, herrikoi eta nekazaria izan zen.

Karlismoa eta foruak

Euskal Herrian, Nafarroan, Katalunian eta Aragoin foruen defentsa funtsezkoa zen karlismoaren bandoan sartzeko, liberalismoak Konstituzioa ezartzerakoan foruen berezitasunak mehatxatzen zituelako. Foru-sistema ez zetorren bat euskal burgesiaren interesekin, Espainiako merkataritzarekin bat egin nahi zutelako, aduanak kostaldera eramanez. Politikan,...

Frankismoaren Errepresioa eta Erresistentzia

Frankismoak errepresioa areagotu zuen Euskadin, terrorea erabiliz, eta salbuespen egoerak ezarri ziren behin baino gehiagotan.

Oposizio Politikoaren Sorkuntza eta Zatikatzea

Alderdi eta sindikatu tradizionalekin batera, ezkerreko ideologia zuten beste hainbat erakunde sortu ziren:

• LKI (Liga Komunista Iraultzailea)
• PTE (Partido del Trabajo de España)
• ORT (Organización Revolucionaria de Trabajadores)

Batzuek borroka politikoa eta armatua bereiztu nahi zituzten, eta besteek borroka armatua irizpide politikoen menpe nahi zuten, oposizioko beste indarrekin kolaboratuz.

ETAren Ekintzak eta Burgosko Prozesua (1968-1975)

1968-1975 bitartean, ETAk zenbait industriagile bahitu, 43 pertsona hil eta hainbat atentatu...

Bigarren Mundu Gerraren Hasiera (1939-1940)

Irudia. 1939an hasi zen gerra, bi gerra-fronte nagusirekin: Europan eta Ozeano Barean.

Alemaniarrak Danzigen sartu eta Polonia konkistatu zuten. Hitlerrek inperio bat osatu nahi zuen. Alemanentzat baliabide ekonomiko oso garrantzitsuak ziren, hala nola, Suediako burdina edo Errumaniako petrolioa.

Erresuma Batuak eta Frantziak gerra deklaratu zioten Alemaniari. Halere, eskuak gurutzatuta, ezer egin gabe geratu ziren. Alemaniak gerra laburra egin nahi zuen (Blitzkrieg), eta horretarako baliabide guztiak jarri zituzten gerran. Polonia hilabetean eskuratu zuten. Konkistatu eta gero, segituan Frantzia mendebalderantz joan ziren.

Gerraren Hedapena eta Neguko Gerra

• 1939ko abendua - 1940ko urtarrila: Finlandia

Euskal Herria Franco Garaian: Gizartea eta Politika

Euskaldun batzuek irabazi handiak lortu zituzten Francok ezarritako industriekin. Erregimena oso ondo moldatzen zen hemengo biztanleriarekin, Francoren bezeroak baitziren. Hasieran, ia ez zegoen oposiziorik, Bilboko langileak izan ezik. 1952-1953ko grebak egon ziren.

Hemen ez zen unibertsitateko mugimendurik gertatu, unibertsitate pribaturik ez zegoelako. 60ko hamarkadan, Espainiako Alderdi Sozialista (PSOE) sortu zen. Lanaval Sestaokoa eta Nicolás Redondo bilera batera joan ziren Frantzian, eta alderdi hori zuzentzeko aukeratu zuten. Berak esan zuelako, Felipe González hartu zuten. Garai horretan, ETA mundu osoan ezaguna bihurtu zen.

Ekonomia eta Industrializazioa

Bizkaiaren Garapena

Bizkaiarentzat,...

Euskal Herria 1931n: Errepublikaren aldarrikapena

1931n, Errepublika aldarrikatu zenean, Bilbon, Irunen, Eibarren eta Donostian errepublikanoak nahiko indartsuak ziren, baina, orokorrean, Euskal Herria ez zen Errepublikarekin identifikatzen. Jende askok Errepublika Foruen kontrako eta zentralismoaren aldeko jarrera gogorrenekin lotzen zuen. Gainera, erregimen berria erlijio katolikoaren kontrako jarrerekin lotzen zen.

Euskal Herri gehiena katolikoa eta elebakarra izan arren, gobernuak irakasle erdaldunak jarri zituen eta gurutzeak eskoletatik kentzeko agindua eman zuen. Eliza indartsua zen eta erlijioa oso zabalduta zegoen, apaiz, fraide eta mojen kopurua oso handia izanik. Monarkian Eliza oso babestua egon zen, baina Errepublikan gauzak ez ziren...

Langile Mugimendua

8.1. Arazo Soziala

XIX. mendearen bigarren erdian, garapen ekonomikoak eta trenbidearen zabalkuntzak nekazarien baserrietako exodoa areagotu zuten, eta, ondorioz, hirietan langile auzo oso pobreak sortu ziren. Gobernu liberalek osasuna eta hezkuntza udalen ardurapean jarri zituzten. Udalek dirurik ez zutenez, zerbitzu publiko horiek eta beste batzuek oso modu kaskarrean eskaini zituzten. Gabezia horrek Arazo Soziala sortu zuen.

8.2. Langile Mugimenduaren Ideologiak

1850etik aurrera, Europan langileriaren emantzipazioa aldarrikatzen zuten ideologia ezkertiarrak agertu ziren. Jabetza pribatuaren aurka zeuden, kapitalismoa kendu eta komunismoa ezarri nahi zuten. Iraultzaileen artean bi atal bereiz daitezke:

• a) Anarkismoa

  Edozein erlijio,

Lehen Mundu Gerra

2.1. Indar Aurkariak

Indar aurkariak Inperio Zentralak (Alemania, Austria-Hungaria) eta Entente Hirukoitza (Frantzia, Errusia eta Erresuma Batua) izan ziren.

2.2. Gerraren Ezaugarriak

Mugimendu Gerra: Alemaniaren Planaren Porrota (1914ko abuztua-abendua)

Planaren helburua mendebaldeko frontean garaipena ahalik eta azkarren lortzea zen, gero ahalegin guztiak Errusiako frontean egiteko. Frantzian sartu ziren hasieran, baina aliatuek alemaniarrak gelditzea lortu zuten. Marneko guduan Frantziak garaipen mugatua lortu zuen, alemaniarren Schlieffen Planak huts egin zuen.

Ekialdeko frontean errusiar tropek Ekialdeko Prusia hartu zuten, eta alemaniar tropek erretiratu zituzten. Kontraerasoan, alemaniarrek Tannenbergen garaipen garrantzitsu...

Amerikaren Aurkikuntzaren Zergatiak

• Ekialdeko espeziak oso estimatuak ziren Europan, eta Mediterraneoa turkiarren menpe zegoenez, beste bide bat bilatu behar izan zuten.
• Urre eta metal bitxien beharra zegoen Europa osoan.
• Aurrerapen teknikoak gertatu ziren: iparrorratza, astrolabioa, itsasontzi handiagoak (karabelak) eta kartografiaren hobekuntza.
• Iberiar penintsulako Errekonkista amaitu zen, eta Espainia zein Portugal konkistatzeko lurralde berririk gabe geratu ziren.
• Portugalgo eta Espainiako monarkiek nabigatzeko tradizio handia zuten.

Amerikaren Aurkikuntzaren Ondorioak

Ondorio ekonomikoak

• Amerikatik ekarritako metal preziatuak (urrea eta zilarra) eta merkantziak Europan birbanatu ziren.
• Amerikako urreak eta zilarrak prezioen gorakada handia ekarri

Txirritaren Garaia

Bertsolaritzaren prestigioak behera egin zuen XX. mendeko lehen hamarkadetan, kontrako iritzi batzuen ondorioz. Hala ere, herri eta auzoetako ospakizun garrantzitsuenetan bertsoetarako tartea beti egon zen. Gerra aurretik, bertsolari on asko aritu ziren Gipuzkoan eta inguruetan: Juan Bautista Urkia “Gaztelu” (Usurbil), Juan Jose Lujanbio “Saiburu” (Hernani), Jose Mari Berra “Teilleri txiki” (Errenteria), Jose Joakin Urbieta “Kaskazuri” (Oiartzun), eta beste batzuk. Gipuzkoatik kanpo, Paulo Iantzi nafarra eta “Frantses txikia” ezizenez ezaguna zen Iparraldeko bertsolaria ere aipatzekoak dira. Garai hartako bertsolari ezagunena Jose Manuel Lujanbio “Txirrita” (1860-1936) izan zen, Euskal Herriko ia bazter...

Nazioarteko Egoera eta Gerra Zibilaren Aurrekariak

1930eko hamarkadan, Europan, krisi ekonomiko zabala gertatu zen, eta horren ondorioz, enfrentamenduak ezkertiarren eta eskuindarren artean oso gogorrak izan ziren. Demokrazia mantentzea zaila zen, eta egoera honek Gerra Zibilera eramango du Espainia.

Ondorioak: Gerra Zibilaren Saiakera Europan

Espainiako Gerra Zibila saiakera bat izango da Europarentzat. Bandoak ondo definitzea beharrezkoa da:

• Matxinatuak
• Errepublikarrak

Banaketa Geografikoa

• Matxinatuak: Andaluziako mendebaldea, Gaztela Zaharra, Extremadurako iparraldea, Galizia, Nafarroa, Aragoiko mendebaldea eta hiri batzuk.
• Errepublikarrak: Katalunia, Valentzia, Andaluziako ekialdea, Gaztela-Mantxa, Madril, Aragoiko ekialdea, Asturias, Kantabria,