Historia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

Antzinako Erregimena (XVIII. mendea)

Europan eman zen sistema, pribilegiatu eta ez-pribilegiatuetan banatua.

Ezaugarri nagusiak:

• Estamentuzko gizartea:
  • Inmobilismo bertikala.
  • Pribilegioak egotea.
• Lehen sektorea oinarri.
• Monarkia absolutua eta despotismo ilustratua.

Gizarte estamentala:

Noblezia

• Goi-noblezia: luxua, jaun-eskubideengatik dirudunak.
• Behe-noblezia: burgesiako dirudunekin ezkontzen ziren.

Kleroa

• Goi-kleroa: seme gazteak.
• Behe-kleroa: herri xeheko pertsonak.

Herri Xehea

• Nekazariak: jaun-erregimenaren mende (lur gutxi).
• Burgesak: ekonomia-botere handia, botere politiko gutxi (iraultza burgesak bultzatu zituzten).
• Ekonomiak garrantzi handia hartu zuen, estamentuzko gizartearen aurka zeuden eta botere politiko gehiago eskatu zuten.

Ekonomia Antzinako

GAIA: BOLU 1: EUSKAL HERRIA FRANKOREN DIKTADURAN ZEHAR (1937-1975)

AUTARKIA (1939-1959): ERREPRESIOA ETA MISERIA

Gerraostea: Errepresio Politiko eta Soziala

Espainiar nazionalek euskal lurraldea okupatu zutenean, garai zailak hasi ziren euskaldunentzat. Askatasun publikoa mugatu egin zen eta II. Errepublikari leialtasuna erakutsi ziotenen aurkako errepresioa hasi zen, kartzela, fusilamenduak eta erbestea nagusituz.

1939 arte bizitako Gerra Zibilak ondorio demografiko gogorrak ekarri zituen, hildako asko egon baitziren eta jaiotze tasa izugarri txikitu zen. Gainera:

• Euskaraz hitz egitea debekatuta zegoen.
• Euskal izenak debekatuta zeuden.

Autarkia: Depresio Ekonomikoa eta Miseria

Euskal industria matxinatuen esku geratu zen. 1950. hamarkadan, egonkortze...

Gerra Zibila Euskadin

Testuingurua

1936ko uztailaren 18an, Espainiako Gerra Zibila hasi zenean, euskal lurraldea bi eremutan banatu zen: Araba eta Nafarroa, alde nazionalean; eta Bizkaia eta Gipuzkoa, Errepublikaren alde.

Gerraren Hasiera

Araba eta Nafarroa azkar bereganatu zituzten nazionalek, agintari militarren eta eskuineko alderdien laguntzarekin. Gipuzkoan altxamendu bat egon zen, baina ezkerreko indarrek eta Guardia Zibilak zapuztu zuten. Bizkaian, ordea, ez zen borrokarik izan hasieran.

Gipuzkoako Defentsa Batzarra

Gerra hasi zenean, Gipuzkoako Defentsa Batzarra sortu zen (CNT, EAJ eta Fronte Popularra osatua). Hala ere, talde hauen arteko desberdintasunek gatazka gogorrak eragin zituzten.

Irun eta Donostiaren Galera

Abuztuaren amaieran, Mola...

1934ko Urriko Iraultza: Kausak eta Testuingurua

1933ko azaroko hauteskundeetan eskuina nagusi atera zen. CEDA koalizioak garaipena lortu zuen, eta aurreko biurtekoan (“Biurteko Erreformatzailea” 1931-1933) abiarazitako erreformak atzera bota zituzten:

• Nekazaritza erreforma atzera bota zen.
• Kataluniako autonomia estatutua murriztu zen.
• Euskal Herriko estatutua blokeatu zen.
• Elizak hezkuntzaren kontrola berreskuratu eta diru publikoa eskuratzen hasi zen.
• Militarrek galdutako protagonismoa berreskuratzen hasi ziren.

Prozesu honek egonezina areagotu zuen, eta grebak eta ezkerrekoen eta eskuin muturrekoen arteko liskarrak biziki ugaldu ziren.

Testuinguru horretan gertatu zen 1934ko Urriko Iraultza. Ordurako PSOEko hainbat sektorek, PCEko kideekin batera,...

Lehen nazionalismo politiko eta sindikala

Lehen nazionalismo politiko eta sindikala. 1876an, III. gerra karlista bukatu eta gero, euskal foru sistema bertan behera geratu zen. Dena den, Canovas del Castillok kontzertu ekonomikoa sortu zuen, ezegonkortasun politikoa saihesteko. Ondorioz, kupoa ezarri zen: Estatuari urtero eman beharreko diru kopuru jakin bat. Horretaz gain, autonomia administratiboa eta fiskala zuten eta soberan geratzen zen diruarekin inbertsioak egiteko erabiltzen zuten. Kontzertu ekonomikoak arrakasta izan zuenez, behin eta berriro erabili zuten.

Euskal Herriak bere ezaugarri propioak izan zituen: hizkuntza, ohiturak, erlijiotasuna, abizenak... Foruen aboluzioarekin eta 1876ko konstituzioaren aplikazioarekin askorentzat Euskal...

Gerraren beste ondorio batzuk

Versaillesko Ituna ez zen bake-akordio izan, baizik eta alemaniarrek onartu behar izandako inposizioa (Diktat). Itun horrek Alemania eta haren aliatuak jotzen zituen gerraren erantzuletzat, eta gerra-ordain handiak ordaintzera kondenatzen zituen. Horrez gain, Alemaniak baliabide militarrak murriztu behar izan zituen, eta Renania eskualdea, Frantziarekin muga egiten zuena, desmilitarizatzea onartu behar izan zuen. Frantziak eta Belgikak bultzatu zuten Alemaniarekiko jarrera gogor hori. Britainia Handiak onartu egin zuen, baina Estatu Batuek ez. AEBek ez zuten ituna sinatu, Wilsonen 14 auzien izaera ez baitzuen errespetatzen. Horren ondorioz, hurrengo hamarkadan, Estatu Batuak borondatez bakartu ziren eta ez zuten...

Sarrera

1936ko uztailaren 17an, Sanjurjo jeneralak Melillan pronuntziamendu bat egin zuen, eta hilaren 18an, penintsula osora zabaldu zen. Sanjurjo Portugaletik itzultzean istripu batean hil zen. Errepublikako gobernuak ez zituen behar ziren neurriak hartu. Hiru urteko gerra hasi zen. Bandoen indarrak honako hauek ziren:

• Nazionalak: Nekazal guneak, erdi mailako hiriak, industrializatu gabeko ipar kostaldea, Mediterraneoa eta Madril kontrolatzen zituzten. Armadari dagokionez, elitea, infanteria errebeldea, itsas armada eta aireko armada zituzten. Geroago, Guardia Zibilaren erdia errebeldeen alde jarri zen, baita Falange eta Karlisten milizia paramilitarrak ere. Alemaniak Kondor Legioa bidali zuen, 80.000 soldadurekin.
• Errepublikarrak: Industrializatutako

XVIII. Mendeko Kultura eta Artea

Hezkuntza eta Kultura Eraldaketak

Hezkuntzan, ilustratuek hezkuntza publikoa sustatu zuten. Haien ustez, hezkuntzaren bidez soilik konpon zitezkeen gizartearen gaitzak eta gizartea aldatu. Giza zientzien arloan, Hizkuntzaren eta Historiaren Errege Akademiak sortu ziren. Hala ere, kultura-ahaleginik handiena zientzia erabilgarrietan egin zen: matematika, fisika, geografia, medikuntza, botanika eta astronomia.

Arte Adierazpenak

Espainian, arte barrokoa indarrez sustraitu zen.

Rokokoa

Rokoko estiloa gutxi zabaldu zen Espainian. Apaindura arkitektonikoa Madrilgo Errege Jauregiko eta Segoviako La Granja jauregiko gela batzuetan erabili zen. Eskulturan, forma rokokoen emetasunak Salzillorengan izan zuen eragina, eta pinturan...

Munduko ekonomiaren desorekak

Gerraren ondorio ekonomikoak

Amaierako egoera

Gerrak finantza-kostu izugarriak sortu zituen. Ondorioz, hainbat arazo agertu ziren:

• Urre-erreserbak agortzea.
• Zor publikoa erruz jaulkitzea.
• Diru-papera ugaritzea.
• Beste herrialde batzuei kredituak ordaindu beharra.
• Inflazioa eta kanpo-zorra handitzea.

Bake-itunak

Bake-itunek ondorio larriak ekarri zituzten:

• Kalte-ordain handiak ezarri ziren.
• Espazio ekonomiko handiak desegin ziren.
• Diru-batasuna eta garraio-sistemak apurtu ziren.
• Ekialdeko Europako inperio handiak desagertu ziren.
• Industria-eremuak desegituratu ziren.
• Gerra-ordainek eta aliatuen arteko zorrek tentsioak sortu zituzten.

Nazioarteko ekonomian

Merkataritza-desoreka handia sortu zen. Nazioarteko diru-sistema desegituratu...

Basailutza eta Estamentuzko Gizartea

Basailutza

Basailutza Erdi Aroko gizartearen oinarrizko harremanetako bat zen. Basailu batek, morroi edo esklabo izenez ere ezaguna, leialtasun-ituna egiten zuen jaun feudal batekin. Itun hori zeremonia baten bidez gauzatzen zen:

• Jaunespena: Basailua jaunaren aurrean belaunikatzen zen, leialtasuna adieraziz.
• Inbestidura: Jaunak feudo bat ematen zion basailuari, haren leialtasunaren truke.

Estamentuzko Gizartea

Erdi Aroko gizartea estamentuetan banatuta zegoen:

1. Erregea: Botere gorenaren jabe.
2. Pribilegiatuak:
   • Noblezia: Ez zuten lan egiten, ez zituzten zergak ordaintzen eta goi-karguak betetzen zituzten.
   • Kleroa: Nobleziaren antzeko pribilegioak zituzten.
3. Ez-pribilegiatuak:
   • Nekazariak: Zergak ordaintzen zituzten eta ez