Historia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

Lehen gizarte-mugimenduak

XIX. mendearen azken herenera arte, langileen borroka protesta-mugimendu espontaneoen bidez azeleratu zen, zenbait herri, hiri edo eskualdetan. Aurreneko langile-elkarteak Katalunian sortu ziren. Bilbon eta Asturiasen ere langile asko zegoen. Ekintza luditak, makinismoaren kontrako borrokak iruteko makinak suntsitzera eraman zituen. 1855eko udan Espainiako historiako lehen greba egin zen. Landa eremuan, nekazarien haserreak matxinadak eta zalapartak eragin zituen.

Langile mugimenduaren sorrera

Bizi- eta lan-baldintzak oso gogorrak baziren ere, langile-mugimendua ez zen ongi antolatu 1868. urtera arte. 1833an Erreforma sozialen Batzordea sortu zen langile-klasearen bizi-baldintzak aldatzeko; izan ere, langileen higiene-...

Azaroaren hauteskundeak Errepublikar Alderdi Erradikala (Lerrouxek zuzenduta) eta CEDA (Coalición Española de Derechas Autónomas, Gil Roblesek zuzenduta) izan ziren garaileak. CEDA ez zen gobernuan berehala sartu, ezker erradikalak altxamendua antolatzeko mehatxua egin zuelako; hori dela eta, Lerrouxek, Gil Roblesen laguntzarekin, erreformaren kontrako politika abian jarri zuen.

Erreformaren kontrako politikaren punturik aipagarrienak hauek izan ziren:

• Militarren auzia: Sanjurjo jenerala eta berarekin huts egindako estatu-kolpean parte hartu zutenak amnistiatu zituzten.
• Nekazaritza arloko kontrarreforma: nekazaritzaren erreformarako egindako aurrerapauso guztiak deuseztatu zituen. Gobernu erradikal-zedistak lehenengo jabeei itzuli zizkien lur

1. Lehen Industria Iraultza

XVII. mendearen amaieratik lantegiak desagertzen hasi ziren eta fabrikak agertu ziren.

Bertan langileek makinak erabiltzen zituzten lan egiteko. Honek funtzionatzeko, lurruna, ikatz minerala erretako energia erabiliz, beharrezkoa zen.

1769an James Wattek lurrun makina sortu zuen.

Fabriken Sorreraren Ondorioak

Fabriken sorrerak bi ondorio nagusi izan zituen:

1. Industria jarduerak leku jakin batean kontzentratzen ziren.
2. Lanaren antolaketa aldatu zen: Langile bakoitzak gauza zehatz bat egiten zuen (lanaren banaketa).

Lanaren banaketaren ondorioz, produktibitateak gora egin zuen. Langile bakoitzak eskulangileak baino produktu gehiago egiten zituen, eta horregatik produktuen prezioak jaisten hasi ziren.

B.H.: Lehen Industrializazioaren

Berrezarkuntzaren Sistema Politikoa eta Krisia

Nolabaiteko demokratizazioa ekarri zuten zenbait lege onetsi ziren: prentsa-legea (1883), adierazpen askatasuna (1881), sindikatze-askatasuna (1887) eta gizonezkoen sufragio unibertsala (1890ean). Baina erregimena hauteskunde faltsutzean oinarritzen zen. Hautagaiak, Gobernazio Ministerioak aukeratuak, hautatuak izaten ziren zegokion barrutian diputatu, toki horretako eragin handiko alderdiek zuten kontrol sozialari esker.

Mende amaieran, sistema politikoa krisian zegoen. Espainia ofizialak eta egiazkoak ez zuten zerikusirik. Gainera, urte hauetan liderrak desagertu egin ziren: 1897an Cánovas eraila izan zen eta Sagasta 1903an hil zen. Belaunaldi berri bat –Antonio Maura, José Canalejas– bi...

Industrializazioa Euskal Herrian: Isabel II.aren Garaia

Bizkaiko eredua

Hasierako eragileak

• Industria eta merkataritza tradizionalen presentzia.
• Eskulan kualifikatua (burdingintzan, ontzigintzan, armagintzan, marinelak, etab.).
• Burgesia: kapitalismoaren teknikak eta funtzionamendua ezagutzen ditu.
• Kapitalak (meatze-ustiatzaileena, merkatariena, kolonietatik ekarritakoak, etab.).
• Kokapen estrategikoa: itsaso ondoan eta Penintsula eta Europa arteko lotura.
• Burdin mea: hematite ugari eta ustiatzeko erraza.
• Aduanen aldaketa (1841): merkatu nazionalaren parte-hartzaile.

Eragile berriak

• Bessemer bihurgailuaren asmakuntza (1856). Asmakuntza honek altzairu-produkzioa handitzea eta kostuak txikitzea zekarren, baina fosforo gutxiko mineralaren erabilera eskatzen

IRUZKINA 6: 1876ko uztailak 21eko legea

KOKAPENA / KLASIFIKAZIOA

«1876ko uztailak 21eko legea» izenburuarekin, lau artikuluren bidez Gorteek hartutako eta Alfonso XII.a erregeak eta Antonio Canovas del Castillo Ministroen Kontseiluko presidenteak izenpetutako erabakiak azaltzen dituen testu bat dugu. Lege hau hirugarren karlistaldia (bigarrena Euskal Herrian) amaitu eta gutxira onartu zen, eta bertan behin betirako deusezten da euskal lurraldeetako foru-erregimena.

ANALISIA

Foruen behin betiko indargabetzearen aurrean gaude. Lege labur bezain argia den honek oraindik ere indarrean zeuden foru-erregimenaren azken apurrak ezabatu zituen.

1. artikuluan, legearen helburu nagusiak adierazten dira: salbuespen militarra eta fiskalaren bukaera. Alegia...

Industria Iraultza: Definizioa eta Oinarriak

Industria Iraultza nekazaritza nagusi zen gizarte batetik industria nagusituko zen gizarte baterako aldaketa prozesua izan zen. Honako hauek izan zituen oinarrizko ardatz:

• Energia iturri berriak erabiltzen hasi ziren.
• Eskulangileen lantegietako eskuzko lana fabriketako makina bidezko lanak ordeztu zuen.
• Langile klasea garatu zen.
• Ondasunen ekoizpena indartu zen.
• Garraioen garapenari esker merkataritza harremanak mundu osora zabaldu ziren.

Lehen Industria Iraultza (1750-1850)

1750-1850 bitartean gertatu zen. Industria Iraultzaren hasierako arrazoiak nekazaritzan eta biztanlerian gertatu ziren aldaketek sortutako behar ekonomiko berriak izan ziren. Aldaketa horiek Britainia Handian gertatu ziren nagusiki,...

1. Erromatar Inperioaren Zatiketa

Inperioaren mugetatik kanpoko herriak

• Erromatar zibilizazioa Mediterraneo itsasoaren inguruan hedatu zen. Itsaso horretatik urrutiagoko lurretan, oso bestelako herriak ezarri ziren; erromatarrek barbaro deitu zieten herri horiei, hau da, atzerritar, «zakar», «hezigabe» edo «basati».
• Germaniar herriak, hala nola alanoak, sueboak, bandaloak, frankoak eta ostrogodoak, Europa iparraldekoak eta ekialdekoak ziren jatorriz. Erromaren distirak erakarrita, eta lur emankorragoen eta klima atseginagoaren bila, hegoalderantz mugitu ziren herri horiek. Abeltzaintza zuten bizibide nagusia, baina basoak ere ustiatzen zituzten eta nekazaritza ibiltaria ere egiten zuten.
• Beste herri batzuk, hunoak adibidez, Asiako estepa

Testu Historikoen Bilduma

9. Federico Echevarriaren hitzaldia librekanbismoari eta protekzionismoari buruz (1893-12-09)

Ez, hemen gertatzen den gauza bakarra zera da, Espainiaren eta Alemaniaren arteko itun tamalgarriaren ondorioz, proiektua atzera botako dela, eta deseginik geldituko dela egungo aduana-zergen araubidea ezartzeko egindako lan handia. Eta jokabide horrek zoritxar handia ekarriko dio herrialdeari, dudarik gabe; ez bakarrik aurrekari zorigaiztoko bat ezarriko duelako, etorkizuneko edozein industria-ekimen hondatuko lukeena, baizik eta, orobat, zauri hilgarria eragingo liekeelako lantegiei; bai egungo muga-zergen araubidearen babesean altxatu direnei, halakoak baitira gehien-gehienak, baita lehendik altxatuak zirenetan egin diren...

Foruak Isabel II.aren Erregealdian

Isabel II.aren erregealdian, hiru Euskal Foru Probintzien egoera aldatu zen. Gobernu moderatuek, Isabelen erregealdiko urte gehienetan, galdutako foruen zati bat itzuli zieten: Batzar Nagusiak eta Foru-Diputazioak berrezarri zituzten. 1845eko Konstituzio moderatua eta hura garatu zuten legeak zentralistak baziren ere, Euskal Foruak ez ziren desagertu. Euskal Aldundien ordezkariek Foruen eta Konstituzioaren arteko bateragarritasunari buruz eztabaidatu zuten Madrilgo Gobernuarekin. Horrekin jaio zen fuerismoa.

Hiru Probintzietako Diputazioen administrazio- eta zerga-eskumenak arlo batzuetan handitu egin ziren, baina beste batzuetan uniformetasuna areagotu zen: Guardia Zibila eta Moyano legea ezarri ziren. Foru...