Lehen Mundu Gerraren ondorio politiko eta ekonomikoak

Laburpena

Dokumentuak Lehen Mundu Gerraren ondorioak aztertzen ditu: Versaillesko Ituna, Nazioen Elkartearen sorrera, Europako ekonomiaren berregokitzapena eta Alemaniaren krisia. Halaber, gerra ostean Europan ezarritako lehen diktaduren arrazoiak azaltzen ditu. Ikasleak gerraren ondoren mundu politikoa eta ekonomikoa nola aldatu zen ulertuko du.

Funtsezko puntuak

Versaillesko Ituna Alemaniari inposatutako baldintza gogorren multzoa izan zen, eta Alemania gerraren erantzule eta gerra-ordainen ordaintzaile izendatu zuen.
Estatu Batuek ez zuten Versaillesko Ituna sinatu, eta ez ziren Nazioen Elkartean sartu.
Nazioen Elkartea 1920an sortu zen, Genevan (Suitza) egoitza zuela, nazioarteko arazoak modu baketsuan konpontzeko.
Gerraren ondoren Estatu Batuek hartu zuten ekonomia-nagusitasuna, eta New York munduko zentro finantzario bihurtu zen.
Alemanian inflazioa handia izan zen, markoak balioa galdu zuen, eta 1923tik aurrera ekoizpena handitu eta langabezia murriztu zen.
Ekonomia-krisiaren testuinguruan, Italian Mussolinik (1922) eta Espainian Primo de Riverak (1923-1930) diktadurak ezarri zituzten.

Frogatu zeure burua

Gerraren beste ondorio batzuk

Versaillesko Ituna ez zen bake-akordio izan, baizik eta alemaniarrek onartu behar izandako inposizioa (Diktat). Itun horrek Alemania eta haren aliatuak jotzen zituen gerraren erantzuletzat, eta gerra-ordain handiak ordaintzera kondenatzen zituen. Horrez gain, Alemaniak baliabide militarrak murriztu behar izan zituen, eta Renania eskualdea, Frantziarekin muga egiten zuena, desmilitarizatzea onartu behar izan zuen. Frantziak eta Belgikak bultzatu zuten Alemaniarekiko jarrera gogor hori. Britainia Handiak onartu egin zuen, baina Estatu Batuek ez. AEBek ez zuten ituna sinatu, Wilsonen 14 auzien izaera ez baitzuen errespetatzen. Horren ondorioz, hurrengo hamarkadan, Estatu Batuak borondatez bakartu ziren eta ez zuten parte hartu Nazioen Elkartean. Alemaniak ez zuen sekula onartu Diktat, baina sinatu egin behar izan zuen, gogoz kontra. Horrek Alemaniaren mendekurako gogoa sustatu zuen, eta geroago, erabakigarria izan zen. Amaitzeko, Wilsonen 14 auzietako bati jarraiki, Nazioen Elkartea sortzea sustatu zen. 1920an sortu zuten, eta Genevan (Suitza) zuen egoitza. Erakunde horren helburua munduko herrialde nagusiak elkartzea zen, nazioarteko arazoak modu baketsuan konpontzeko. Nahiz eta Nazioen Elkarteak ezin zien 20ko eta 30eko hamarkadako arazo larriei irtenbiderik eman (faxismoa, ekonomia-krisia … ) garrantzitsua da, mota horretako lehen erakundea baitzen. Halaber, NBEren aurrekaria izan zen.

Ekonomia-hazkunde desberdina

Lehen Mundu Gerraren ondoren. Britainia Handiak ekonomia-nagusitasuna izateari utzi zion. Estatu Batuek hartu zuten ekonomia-nagusitasun hori, eta New York zen munduko zentro finantzarioa. Gerraren suntsipena,inflazioa eta langabeziahazkundea zela-eta, Europako ekonomiaren berregokitzapenak luze jo zuen, eta zailtasunak izan zituen. Krisia batez ere Alemanian izan zen gogorra, gerra-ordainak ordaindu behar baitzituen. Horren ondorioz, Alemanian prezioak izugarri igo ziren, eta bertako monetak, markoak, balioa galdu zuen. 1923tik aurrera, ekoizpena handitu eta langabezia murriztu egin zen. Halaber, Europako herrialdeetan, bizi-maila hobetu egin zen.

Lehen diktaduren garaipena

Europako egoera politikoa gerra aurreko egoeraren guztiz bestelakoa zen Inperio autoritarioak desagertu egin ziren, eta herrialde berrietan erregimen demokratikoak ezarri ziren. Garai horretan, ordea, demokraziak ahulak ziren. Lehen urteetan, herrialde demokratikoak ekonomia-krisiko garaian garatu ziren, eta horrek tentsioak eragin zituen gizartean. Herrialde batzuetan langileen eta nekazarien altxamenduak izan ziren. Halaber, erdi-mailako eta goimailako klaseak iraultza komunista gertatzearen beldur ziren, Errusian gertatu zen moduan. Ekonomia eta politika krisiko testuinguru horretan, herrialde batzuetan erregimen diktatorialak ezarri ziren. Italian 1922an, Benito Mussolinik, Alderdi Faxistako buruak, boterea lortu zuen. Espainian Miguel Primo de Riverak1923-1930eko diktadura ezarri zuen.

Ohiko galderak

Zer izan zen Versaillesko Ituna?

Versaillesko Ituna ez zen bake-akordio bat, baizik eta alemaniarrek onartu behar izandako inposizioa (Diktat). Alemania gerraren erantzule izendatu zuen eta gerra-ordainak ordaintzera kondenatu zuen.

Noiz eta non sortu zen Nazioen Elkartea?

Nazioen Elkartea 1920an sortu zen, eta Genevan (Suitza) zuen egoitza. Munduko herrialde nagusiak elkartzea zuen helburu, nazioarteko arazoak modu baketsuan konpontzeko.

Zergatik izan zen gogorra krisia Alemanian?

Alemaniak gerra-ordainak ordaindu behar zituenez, prezioak izugarri igo ziren eta markoak balioa galdu zuen. Horregatik krisia batez ere Alemanian izan zen gogorra.