Beste ikastaroak mailako Historia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

1. Sarrera: Errege Katolikoak

XV. mende hasieran, Iberiar Penintsulan bost lurralde handi zeuden:

• Bi koroa: Gaztela eta Aragoi.
• Hiru erresuma: Nafarroa, Portugal eta Granada.

Gaztelako Koroa

• Nobleen matxinada ugari izan ziren.
• 1474an, Enrike IV.a erregea gizonezko oinordekorik gabe hil zenean, gerra zibila piztu zen. Bi hautagai zeuden:
  • Joana "la Beltraneja", erregearen alaba.
  • Isabel, erregearen arreba.
• Bakoitzari noble talde batek laguntzen zion.
• 1477an, Isabel erregina izendatu zuten.
• Hala ere, gerra 1479 arte luzatu zen.

Aragoiko Koroa

• 1410ean, Martin erregea oinordekorik gabe hil zen.
• Erresumetako ordezkariek gaztelar bati eman zioten tronua:
  • Fernando Antequerakoari (Gaztelako errege familiakoa).
• 1479an, haren semea, Fernando, errege izendatu zuten.

2.

Foruen Amaiera eta Kontzertu Ekonomikoa

Gerraren amaierak mendeetan indarrean egondako foru-sistema bertan behera geratzea ekarri zuen. Gobernuak onartutako 1876ko legearen bidez, foruak deuseztatu ziren eta ondorio hauek izan zituen Euskal Probintzietan:

• Nahitaezko soldadutza ezarri zen.
• Gobernadore zibilak ezarri ziren.
• Espainiako kode zibila eta penala aplikatu ziren.
• Batzar Nagusiak desegin eta haien ordez Probintzia Diputazioak eratu zituzten.
• Espainiako Ogasunari ekarpenak egiteko betebeharra ezarri zitzaien.

Azken puntu honetarako, gobernuak eta diputazioek Kontzertu Ekonomikoaren sistema sortu zuten. Haren bidez, kupoa ezarri zen; hau da, estatuari urtero eman beharreko diru kopuru jakin bat. Diputazioek biltzen zuten kupoa, zergen bidez....

Diktadura Nazia

Administrazioan

Oposizio barik utzi ondoren, alderdi naziak berehala kontrolatu zuen administrazioa.

Armadan

Hitler armadako burua zen, eta ofizialek leialtasun-zina egin behar zioten.

Kontzentrazio Esparruen Helburua

Oposizio politiko eta sindikaleko buruzagiak bertan sartzea.

Reicheko Poliziak

Gestapok (Estatuko polizia sekretua) eta SSek (alderdiko polizia militarizatua) erabateko zigorgabetasunez jarduten zuten, eta polizia-estatu beldurgarria sortu zuten.

Burua

Himmler, SSen eta Gestaporen burua, Reicheko polizia guztien buru izendatu zuten.

Eginkizun Garrantzitsuenetako Bat

Naziak juduak jazartzen hasi ziren.

Juduen Aurkako Jazarpena

1. Judutar biltegien aurkako boikota ezarri zen.
2. Administraziotik atera zituzten.
3. Unibertsitateetatik atera

Aztertzen ari garen testua 1967ko Estatuaren Lege Organikoaren zati bat da, eta bere izaerari dagokionez, testu historikoa, politikoa eta juridikoa da. Lehen mailako iturria da, frankismoaren barne-antolaketa finkatu zuen testu gisa, eta lege bat izanik, balio juridikoa du. Egileak Gorte frankistak izan ziren, baina Francoren papera erabakigarria izan zen. Zirriborroa Carrero Blanco eta beste kide batzuek prestatu zuten arren, azken edizioa eta aurkezpena Francoren esku egon ziren, bere esku baitzeuden botere guztiak.

Testua publikoa da, Estatuko Aldizkari Ofizialean argitaratu zen eta nazioari zuzendu zitzaion. Helburu nagusia aurretik frankismoak emandako legeak bateratzea zen, konstituzio baten antza izango zuen lege orokor baten bidez. Legea...

I. Sailkapena

Testuaren gaia

1967ko Estatuaren Lege Organikoaren bidez, Espainiako Estatuaren egitura juridiko-politikoa finkatzen da, frankismoaren baitan.

Testuaren izaera

• Iturria: Lehen mailako testu historikoa da, garaiko dokumentu ofizial bat baita.
• Edukia: Eduki politikoa eta juridikoa du; Estatuaren antolamendu politikoa zehazten du, baita boterearen egitura eta Estatuburuaren eskumenak ere.
• Hartzailea: Herritar guztientzat zuzenduta dago, baina bereziki administrazio publikoei eta gobernuaren baitako funtzionarioei.
• Helburua: Estatua eratzeko arau nagusiak ezartzea, frankismoaren printzipioak eta autoritatea indartuz.
• Kokapena: 1967ko Espainia frankistan kokatzen da, Francoren diktaduraren garaian, Bigarren Errepublikaren amaieraren eta trantsizio

Fronte Popularra: Kausak eta Ondorioak

Kausak

II. Errepublika 1931n aldarrikatu zen, konstituzio progresista eta hainbat erreforma abiaraziz. Hala ere, gobernu ezkertiarrak ez zuen denon babesa lortu, eta egoera politiko eta soziala gero eta gatazkatsuagoa bihurtu zen. 1933ko hauteskundeetan eskuinak, CEDA eta Alderdi Erradikalak, irabazi zuten, aurreko erreforma ugari atzera botaz. Sektore erreakzionarioek, hala nola erlijiosoek, militarrek eta Sanjurjadako parte-hartzaileek, amnistia jaso zuten. Horrek ezkerraren haserrea piztu zuen.

Garai honetan, talde politikoen erradikalizazioa nabarmendu zen: eskuinean faszistak, katolikoak eta monarkikoak gogortu ziren; ezkerrean, langile-mugimenduak erradikaltasuna areagotu zuen. Egoera gatazkatsuak 1934ko...

Egileak defendatzen du emakumeek gizonen eskubide berak izan behar dituztela, eta bere diskurtsoan diputatuak konbentzitzen saiatuko da hainbat argudiorekin.

Campoamorren Argudio Nagusiak

Lehenengo paragrafoan, diputatuengana zuzentzen da bi eskaera nagusi egiteko:

• “Utz iezaiozue emakumeari den bezalakoa izaten.”
• “Zuzenbidean” edo politikan parte hartzen.

Hiru argudio nagusirekin defendatzen ditu bere eskaerak:

1. Emakumea gizakia izateagatik dituen eskubideak errespetatu behar dira.
2. Herri zibilizatuei eskatu behar zaiela bukatzea gizartean ezberdintasunak sorrarazten dituzten printzipio zaharkituekin: “desberdintasunaren printzipio aristotelikoekin”.
3. Emakumeek erabili behar dituztela beren eskubideak, nahiz eta hasieran “hanka-sartzeak”

Industrializazioaren ondorioz sortu zen langile mugimendua, haien lan- eta bizi-baldintzak gogorrak zirelako. Greba izan zen langileen protesta-tresna nagusia. Langile mugimenduak bultzada handia izan zuen Seiurteko Iraultzailean, eta honi esker Europako elkarteekin lotura ezarri zen, Lehen Internazionala antolatuz. Hemen, bi ideologia nagusitu ziren: anarkismoa eta sozialismoa.

Berrezarkuntza eta Ideologien Zabalkundea

Berrezarkuntzan, langile mugimendua berriz legez kanpo geratu zen, Sagastaren gobernu liberala iritsi zen arte. Orduan legeztatu ziren FTRE eta PSOE. Anarkismoa penintsulako Mediterraneoan nagusitu zen. Sozialismoa, aldiz, gune industrializatuetan. 1919tik aurrera, anarkistak erradikalizatu eta egoera terrorista larria sortu zuten....

1936ko hauteskundeetan Euskadin EAJk irabazi zuen, eta estatu mailan Fronte Popularrak irabaztean, honek autonomia estatutua bere programan sartu zuen. Horretarako, estatutu proiektua aurkezteko batzordea sortu zen (Prieto, J.A. Agirre, besteak beste). Proiektua idazten ari zirela, Gerra Zibila hasi zen. Ondorioz, Madrilgo agintariek EAJ bere alde egongo zela ziurtatzeko estatutuaren tramitazioa azkartu zuten.

Estatutuaren Onarpena Gerra Zibilean

Euskadiko lehen Estatutua Elgetako Estatutua izenarekin ezagutzen da. Hau onartu zenean, 1936ko urriaren 1ean, gerra hasita zegoen jada, nazionalak Elgetara iritsita zeudelako.

Estatutuaren Eduki Nagusiak

Testua Euskaldunok proposatutakoa baino laburragoa izan zen, Gorteek laburtua. Bertan, printzipio...

1. Clara Campoamor eta Emakumeen Sufragioa

1.1. Testuaren Kokapena eta Sailkapena

• Iturria: Lehen mailako iturria (hitzaldiaren transkripzioa).
• Data eta testuingurua: 1931ko irailaren 1a, II. Errepublikako Gorte Konstituziogileetan.
• Tipologia: Ahozko diskurtso politiko eta soziala.
• Egilea: Clara Campoamor.
• Hartzailea: Gorteetako diputatuak eta publiko orokorra.
• Helburua: Emakumeen sufragioaren aldeko aldarrikapena.

1.2. Testuingurua

• II. Errepublika 1931ko apirilaren 14an aldarrikatu zen, Alfontso XIII.a erbesteratu zenean. Berehala, konstituzio berri bat sortzeko prozesua hasi zen. Behin-behineko gobernua osatu zenean, Alcalá Zamora Errepublikako presidente bilakatu zen. Hauteskundeetan ezkertiarren eta sozialisten koalizioak irabazi zuen. Emakumeen