Iturriaren Azterketa eta Testuingurua

Testua La lucha de clases astekarian argitaratutako artikulu baten pasarteez osatuta dago. Lehen mailako iturria da, garaikidea izanik, eta Bizkaiko langileen lan eta bizi baldintzei buruzko iritziak plazaratzen ditu.

Egilea Tomás Meabe izan daiteke. Testua publikoa da eta Bizkaiko langileei zuzendua dago. 1896ko maiatzaren 23an argitaratu zen Bilbon.

Lan Baldintzen Hobekuntza eta Mobilizazioa

Dokumentuak Bizkaiko meatzarien lan baldintza gogorrak hobetzeko langileak mobilizatzeko beharra aztertzen du. Testuak hainbat gertaera eta aldarrikapen nagusi deskribatzen ditu:

• Maiatzaren 1eko mitina: Langileek batzordea osatu zuten abusuei aurre egiteko.
• 1890eko greba orokorra: Langileek lanaldia murriztea lortu zuten,

Fronte Popularra: Kausak eta Sorkuntza

Fronte Popularra 1936an sortutako ezkerreko eta errepublikanoen koalizioa izan zen. CNTren boto-eskariari esker, diktaduraren aurreko azken hauteskunde demokratikoetan gobernua lortu zuten. Hau ondorengo arrazoiengatik gertatu zen:

• 1934ko urriaren 4an, iraultza bilakatu zen alderdi sozialistak deitutako greba orokorraren errepresioak zauri handia eragin zien ezkerreko alderdiei, liderrak espetxeratu edo erbestera ihes egitera behartuz. Alderdi politikoak lider argirik gabe geratu ziren, noraezean.
• Lerroux eta CEDAren gobernuak, aurreko gobernu ezkertiarrak martxan jarritako erreformak geldiarazten ari zen, oraingoan iraultzaren aitzakia erabiliz. Besteak beste, Kataluniako estatutua indargabetu zuten.
• Falangea

Industrializazioaren Garaia eta Ondorioak Euskal Herrian

XIX. mendearen amaieran, industrializazioak aldaketa sozial eta ekonomiko sakonak eragin zituen Euskal Herrian. Foruen abolizioak (1876) eta Kontzertu Ekonomikoaren ezarpenak (1878) industrializazioa bultzatu zuten. Ondorioz, talde kultural eta etniko desberdinak agertu ziren, eta joera politiko berriak sortu ziren Euskal Herrian. Oligarkia industrial bat eratu zen, ekonomia eta politika kontrolatu nahi zituena, espainolismoa eta zentralismoa defendatuz.

Bestalde, Bizkaiko proletariotza, batez ere emigranteek osatua, bizi- eta lan-baldintza txarren aurka mobilizatu zen, sozialismoa indarra hartuz. 1886an, Facundo Perezaguak lehen Elkarte Sozialista sortu zuen Bilbon.

Mugimendu Politiko Berrien

Testuingurua: XIX. mendeko Industrializazioa Bizkaian

XIX. mendearen bigarren erdialdean, Espainiako industrializazio prozesua zaila eta motela izan zen, lehiakortasunaren eta beste herrialde industrializatuen aurka egiteko oztopoak zirela eta. Bizkaian, ordea, meatzaritza eta siderurgia garatu ziren, burdin mea kalitate handikoa eta lur azalean kokatua egoteagatik, erraz eskuragarria baitzen. Gainera, itsasotik gertu zegoen, garraioa eta esportazioa errazteko.

Ekonomia eta Immigrazioa

Horrek ekonomia bultzatu zuen, baina baita immigrazioa ere. Horrekin batera, oligarkia finantzarioa sortu zen eta langileak bizi-baldintza kaskarrean zeuden: lanaldi luzeak, soldata txikiak, istripu ugari eta etxebizitzetan higiene eta elikagai eskasia. Langileen...

Batzokien Arauak eta Euskal Nazionalismoaren Oinarriak

Testuak batzokien arauak zehazten ditu. Lehenengo artikuluan, Bilbon (Begoñan, hain zuzen) elkarte berri bat sortuko dela adierazten da, Eusko Alderdi Jeltzalearen (EAJ) adar bat izango dena. Elkarte honek foruak eta katolizismoa izango ditu oinarri, eta partaide guztiek bi baldintza horiek errespetatu beharko dituzte.

Bizkaia Batzarra eta Foruen Garrantzia

Bigarren artikuluan, Bizkaia mailan elkarte nagusi bat sortuko dela esaten da, Bizkaia Batzarra, Sabino Aranak proposatutako estatutuak bete beharko dituena. Bizkaian zeuden batzoki guztiak, Begoñakoa barne, honen menpe egongo dira.

Erlijioa eta Politika: Katolizismoaren Nagusitasuna

Hirugarren artikulua erlijioari buruzkoa da: oinarria...

Berrezarkuntzaren Garaia (1874-1923)

Sei Urteko Demokratikoaren ostean, Cánovas del Castillok Borboien monarkia berrezartzea sustatu zuen, Elisabet II.aren seme Alfontso XII.a errege bihurtuz. Horretarako, 1875ean Sandhursteko Manifestua sinatu zuen, monarkia konstituzionala onartuz eta Berrezarkuntza deituriko garaiari hasiera emanez. Hasieran, Cánovasek Alfontso XII.a Gorteek aukeratzea nahi bazuen ere, Martínez Campos jeneralak estatu-kolpe bat eman zuen eta, armadaren laguntzarekin, Alfontso errege izendatu zuen.

1876ko Konstituzioa: Oinarri Politikoak

Berrezarkuntzaren oinarria 1876ko Konstituzioa izan zen, 1845ekoa baino liberalagoa baina 1869koa baino kontserbadoreagoa. 89 artikulu zituen arren, hauek dira bere ezaugarri eta artikulu...

VICENTE BLASCO IBAÑEZEN EL INTRUSO ELEBERRIAREN PASARTEA

Aurrean dugun testua El intruso eleberriaren zati bat da, beraz testu narratibo-literario bat dela esan dezakegu. Vicente Blasco Ibañezek idatzia da, idazle, kazetari, politiko eta abokatu errepublikazalea.

Testuaren helburua Bizkaiko meategiko langileen egoera latza deskribatuz salaeketa egitea da, espainiarrek honen berri izan zezaten. 1904. urtean idatzi zen, Borboitarren Berrezarkuntza garaian (1875-1923), eta Alfontso XIII.aren erregetzan (1902-23). Garai hartan Antonio Canovas del Castilloren sistema politikoa zegoen indarrean. Horrez gain, industrializazioaren garaia izan zen, eta meatzariak bezalako langileek zeresan handia izan zuten. Valentzian argitaratu zen eleberria, bertan...

Euskeldun Batzokijaren Estatutuak (1894)

Aurrean dugun testua lehen Euskeldun Batzokijaren barne-araudia da, artikulutan banatua, batzokiaren barne-antolamendua arautzen duena. Testu juridiko itxura duen arren, manifestu bat da (ez da juridikoa). Egile kolektiboa du testuak, lehen euskal nazionalistak hain zuzen ere. Bestalde, estatutu honen helburua Batzokijaren barne-antolaketa egitea da, euskal nazionalistak biltzeko eta elkartzeko lekua sortzeko. Testua Bilbon idatzi zen, Bizkaiko hiriburuan. Horrez gain, 1894. urtean idatzi zen, Borboitarren Berrezarkuntza garaian (1875-1923). Garai hartan Maria Kristina Habsburgokoa zen erregeorde (1885-1902), eta Antonio Cánovas del Castilloren sistema politikoa (1876ko Konstituzioa, bipartidismoa, jauntxokeria,...

1876ko Konstituzioa (1876-06-30)

Testuaren analisia eta kokapena

Aurrean dugun testua testu juridiko bat da, artikulutan banatutako Konstituzio bat baita, indarrean jarri eta arautzeko egina. Testuak egile kolektiboa du: Gorte Konstituziogilea, hain zuzen ere. Horien artean, joera kontserbadorea nagusitzen zen.

Testua Espainiar Estatuko biztanle guztiei dago zuzendua, eta haren xedea nazioa arautu eta antolaketa juridiko berria ematea da, ordena bermatzeko. Testua Madrilen idatzi zen, Estatuko hiriburuan. Horrez gain, 1876. urtean idatzi zen, Borboitarren Berrezarkuntzan (1875-1923). Garai hartan Alfontso XII.a zen errege (1875-1885), eta Antonio Cánovas del Castilloren sistema politikoa zegoen indarrean. Konstituzio hau indarrean egon zen urte...