Batxilergoa mailako Historia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Testu hau Espainiako lehen konstituzioaren zati bat da, Cadizen, 1812ko martxoaren 19an idatzia. Dokumentu politiko-juridikoa da, lehen mailako iturri bat. Egilea kolektiboa da (Gorteak), eta hartzailea herria bera.

Testuinguru Historikoa: 1812ko Espainia

Garai historiko honetan, Espainia oso egoera berezian zegoen. Alde batetik, Independentzia Gerra gertatzen ari zen. Frantziak Espainia inbaditu zuen, Fontainebleauko Hitzarmenaren ondorioz, eta espainiarrak inbasioaren aurka agertu ziren.

Bestalde, Iraultza Liberala zegoen. Espainiako populazio guztiak ez zuen onartu inposatutako errege berria, Josef Bonaparte, eta boterea berrantolatu zuten juntak sortuz. Junta Zentral bat eratu zuten eta Gorteak deitu zituzten Cadizen. Hau da, liberalak Antzinako...

Cadizko Gorteak: Iraultza Liberalaren Hasiera

Erregentzia Cadizen bildurik, Espainiako egoera errepasatzen hasi zen. Amerikako hiriek independentzia aldarrikatu zutela eta aginte hutsunea zegoela ikusita, Espainiako Inperioa arriskuan zegoela ohartu ziren. Egoera horren aurrean, 150 urtez bildu gabeko Gorteen saioak hasi ziren berriro ere.

Hasiera batean, ordezkari diputatuek monarkia absolutua defendatuko zutela zin egin bazuten ere, Gorte hauen helburua lehenengo saioan aldatu zen. Hainbat dekretuk eta, batik bat, 1812ko Konstituzioak agerian jarri zuten estatu liberal eta parlamentario bat sortu nahi zutela.

Cadizko Gorteen izaera iraultzailea

Hasieratik, Gorteek erakutsi zuten ez zutela zerikusirik antzinakoekin. Biltzar konstituziogilea lortzean...

Antzinako Erregimena

Antzinako erregimena edo erregimen zaharra Europan erregimen feudalaren ondoren sortu zen antolamendu sozial, politiko eta ekonomikoa da. XVIII. mendearen amaiera arte, hau da, Aro Modernoan (XVI, XVII, XVIII) zehar indarrean egon zena.

Ilustrazioaren Eragina eta Erregimen Zaharraren Krisia

Ilustrazioaren ideiek, erregimen zaharraren desagerpenean eragin handia izan zuten, hauek sustatu baitzituzten erregimen zaharraren suntsipena ekarri zuten iraultza liberal burgesak ezarri zutenean erregimen liberala. Espainian eta Euskal Herrian erregimen zaharraren krisia Karlos IV.aren erregealdian gertatu zen. Erregealdi hartan larritu egin zen krisi ekonomiko, politiko eta soziala eta iraultza frantsesaren eragina jasan zuten Espainiak...

1. Karlismoa: Ideologia eta Oinarri Soziala

Erregimen Zaharreko absolutismoa, zorrozkeria erlijiosoa eta foru zein pribilegio feudalen defentsa ziren karlismoaren ezaugarri ideologiko nagusiak.

Karlismoa eta oinarri soziala

Karlistak absolutista amorratuak ziren, eta nekazarien zati handi batek osatzen zuen mugimendua. Karlismoa mugimendu kontrairaultzaile, herrikoi eta nekazaria izan zen.

Karlismoa eta foruak

Euskal Herrian, Nafarroan, Katalunian eta Aragoin foruen defentsa funtsezkoa zen karlismoaren bandoan sartzeko, liberalismoak Konstituzioa ezartzerakoan foruen berezitasunak mehatxatzen zituelako. Foru-sistema ez zetorren bat euskal burgesiaren interesekin, Espainiako merkataritzarekin bat egin nahi zutelako, aduanak kostaldera eramanez. Politikan,...

Frankismoaren Errepresioa eta Erresistentzia

Frankismoak errepresioa areagotu zuen Euskadin, terrorea erabiliz, eta salbuespen egoerak ezarri ziren behin baino gehiagotan.

Oposizio Politikoaren Sorkuntza eta Zatikatzea

Alderdi eta sindikatu tradizionalekin batera, ezkerreko ideologia zuten beste hainbat erakunde sortu ziren:

• LKI (Liga Komunista Iraultzailea)
• PTE (Partido del Trabajo de España)
• ORT (Organización Revolucionaria de Trabajadores)

Batzuek borroka politikoa eta armatua bereiztu nahi zituzten, eta besteek borroka armatua irizpide politikoen menpe nahi zuten, oposizioko beste indarrekin kolaboratuz.

ETAren Ekintzak eta Burgosko Prozesua (1968-1975)

1968-1975 bitartean, ETAk zenbait industriagile bahitu, 43 pertsona hil eta hainbat atentatu...

Bigarren Mundu Gerraren Hasiera (1939-1940)

Irudia. 1939an hasi zen gerra, bi gerra-fronte nagusirekin: Europan eta Ozeano Barean.

Alemaniarrak Danzigen sartu eta Polonia konkistatu zuten. Hitlerrek inperio bat osatu nahi zuen. Alemanentzat baliabide ekonomiko oso garrantzitsuak ziren, hala nola, Suediako burdina edo Errumaniako petrolioa.

Erresuma Batuak eta Frantziak gerra deklaratu zioten Alemaniari. Halere, eskuak gurutzatuta, ezer egin gabe geratu ziren. Alemaniak gerra laburra egin nahi zuen (Blitzkrieg), eta horretarako baliabide guztiak jarri zituzten gerran. Polonia hilabetean eskuratu zuten. Konkistatu eta gero, segituan Frantzia mendebalderantz joan ziren.

Gerraren Hedapena eta Neguko Gerra

• 1939ko abendua - 1940ko urtarrila: Finlandia

Euskal Herria Franco Garaian: Gizartea eta Politika

Euskaldun batzuek irabazi handiak lortu zituzten Francok ezarritako industriekin. Erregimena oso ondo moldatzen zen hemengo biztanleriarekin, Francoren bezeroak baitziren. Hasieran, ia ez zegoen oposiziorik, Bilboko langileak izan ezik. 1952-1953ko grebak egon ziren.

Hemen ez zen unibertsitateko mugimendurik gertatu, unibertsitate pribaturik ez zegoelako. 60ko hamarkadan, Espainiako Alderdi Sozialista (PSOE) sortu zen. Lanaval Sestaokoa eta Nicolás Redondo bilera batera joan ziren Frantzian, eta alderdi hori zuzentzeko aukeratu zuten. Berak esan zuelako, Felipe González hartu zuten. Garai horretan, ETA mundu osoan ezaguna bihurtu zen.

Ekonomia eta Industrializazioa

Bizkaiaren Garapena

Bizkaiarentzat,...

Langile Mugimendua

8.1. Arazo Soziala

XIX. mendearen bigarren erdian, garapen ekonomikoak eta trenbidearen zabalkuntzak nekazarien baserrietako exodoa areagotu zuten, eta, ondorioz, hirietan langile auzo oso pobreak sortu ziren. Gobernu liberalek osasuna eta hezkuntza udalen ardurapean jarri zituzten. Udalek dirurik ez zutenez, zerbitzu publiko horiek eta beste batzuek oso modu kaskarrean eskaini zituzten. Gabezia horrek Arazo Soziala sortu zuen.

8.2. Langile Mugimenduaren Ideologiak

1850etik aurrera, Europan langileriaren emantzipazioa aldarrikatzen zuten ideologia ezkertiarrak agertu ziren. Jabetza pribatuaren aurka zeuden, kapitalismoa kendu eta komunismoa ezarri nahi zuten. Iraultzaileen artean bi atal bereiz daitezke:

• a) Anarkismoa

  Edozein erlijio,

Amerikaren Aurkikuntzaren Zergatiak

• Ekialdeko espeziak oso estimatuak ziren Europan, eta Mediterraneoa turkiarren menpe zegoenez, beste bide bat bilatu behar izan zuten.
• Urre eta metal bitxien beharra zegoen Europa osoan.
• Aurrerapen teknikoak gertatu ziren: iparrorratza, astrolabioa, itsasontzi handiagoak (karabelak) eta kartografiaren hobekuntza.
• Iberiar penintsulako Errekonkista amaitu zen, eta Espainia zein Portugal konkistatzeko lurralde berririk gabe geratu ziren.
• Portugalgo eta Espainiako monarkiek nabigatzeko tradizio handia zuten.

Amerikaren Aurkikuntzaren Ondorioak

Ondorio ekonomikoak

• Amerikatik ekarritako metal preziatuak (urrea eta zilarra) eta merkantziak Europan birbanatu ziren.
• Amerikako urreak eta zilarrak prezioen gorakada handia ekarri

Nazioarteko Egoera eta Gerra Zibilaren Aurrekariak

1930eko hamarkadan, Europan, krisi ekonomiko zabala gertatu zen, eta horren ondorioz, enfrentamenduak ezkertiarren eta eskuindarren artean oso gogorrak izan ziren. Demokrazia mantentzea zaila zen, eta egoera honek Gerra Zibilera eramango du Espainia.

Ondorioak: Gerra Zibilaren Saiakera Europan

Espainiako Gerra Zibila saiakera bat izango da Europarentzat. Bandoak ondo definitzea beharrezkoa da:

• Matxinatuak
• Errepublikarrak

Banaketa Geografikoa

• Matxinatuak: Andaluziako mendebaldea, Gaztela Zaharra, Extremadurako iparraldea, Galizia, Nafarroa, Aragoiko mendebaldea eta hiri batzuk.
• Errepublikarrak: Katalunia, Valentzia, Andaluziako ekialdea, Gaztela-Mantxa, Madril, Aragoiko ekialdea, Asturias, Kantabria,