Sarrera eta Testuinguru Historikoa

Testu hau Burdinbideen Lege Orokorra da, 1855eko ekainaren 6an Gorteek agindutakoa, eta Isabel II.ak berretsi zuena. Francisco de Luxán Sustapen ministroak proposatu zien Gorteei lege hau, trenbide-sarea eraikitzeko helburuarekin. Testua Biurteko Progresistan (1854-1856) idatzi zen. Progresisten helburu nagusia modernizazio ekonomikoa zen, Europan trenbidea ekonomiaren hazkunde-motorra baitzen une hartan.

Trenbidearen helburu nagusiak biztanleria garraiatzea eta merkataritza sustatzea ziren. Industria-sektorean ere ezinbesteko faktorea izan zen, hainbat zirkulu ekonomiko mugitzen baitzituen. Europako hazkunde ekonomikoa trenbidearekin oso lotuta zegoen. Espainia, ordea, oso atzeratuta zegoen; beraz, garapen...

Seiurteko Demokratikoa (1868-1874)

Seiurteko Demokratikoa (1868-1874): KLa Gloriosa izeneko 1868ko iraultzak Isabel II.aren erregealdia amaitu zuen eta Espainian liberalismo demokratikoaren hastapena markatu zuen. Kausa nagusietako bat Isabel II.aren erregealdiak sortutako ezinegona izan zen, ustelkeria eta kontrol falta handiak tarteko. Erregimen moderatuaren autoritarismoak herritarren eskubideak mugatu zituen, zentsura eta manipulazio politikoa erabiliz, eta honek desadostasun sakona sortu zuen gizartean. Beste alde batetik, 1860ko hamarkadaren amaierako krisi ekonomikoak ondorio larriak izan zituen nekazaritza eta industria sektoreetan, eta burdinbideak ere gainbehera egin zuen. Honen ondorioz, langabezia, gosea eta miseria orokortuta, klase...

Euskal Herriko Industrializazioa eta haren Gizarte Ondorioak

XIX. mendearen erditik aurrera, industrializazioa eman zen, honek aldaketa eta ondorio sakonak ekarri zituen arlo guztietan.

Industrializazioaren Faktoreak

Industrializazioan faktore batzuk garrantzitsuak izan ziren:

• Ingalaterrak burdina behar zuen, burdin berezia, Bessemer bihurgailua zela eta, Euskal Herrian zegoena.
• Euskal Herrian meategiak erreka, portu edo itsasotik hurbil zeuden.
• Esku lana merkea zen.
• Burdina ateratzea erraza zen lurrazaleko meategiak zirelako.

Honek Ingalaterra eta Euskal Herriaren arteko merkataritza harremanak sortu zituen: burdina bidaltzen zen eta ikatza ekarri.

Kontuan hartu behar dira XIX. mendean liberalek egindako lege berriak eta honen eragina industrializazio...

Independentzia Gerraren Hasiera eta Testuingurua

Independentzia Gerra Frantziako armadak Iberiar Penintsula osoa hartu zuenean hasi zen. Herritarrak gero eta haserreago zeuden Napoleonen armadarekin eta Godoyren ekimenekin; haserre hura kleroak eta aristokraziak sustatu zuten.

Aranjuezko Matxinada eta Baionako Abdikazioak

Lehen herri matxinada Madrilen izan zen 1808an: Aranjuezko matxinada delakoa. Ondorioz, Godoy epaitu eta Karlos IV.ak abdikatu egin zuen, bere seme Fernando VII.aren alde. Napoleonek egoera hau aprobetxatu zuen eta Baionan Karlos eta Fernando batu zituen. Napoleonen presioaren ondorioz, koroaren botere guztiak eman zizkioten Napoleoni, eta honek bere anaia Jose I.a izendatu zuen errege.

Frantziarren Aurkako Altxamenduak

Frantziako...

Euskal Nazionalismoa eta Bilboko Euskaldun Batzokia

Testuaren egitura: Batzokiaren estatutuak zortzi artikulutan banatuta daude.

Testuaren ideia nagusia: Bilboko Euskaldun Batzokiaren fundazioa.

Ideia eta Kontzeptu Nagusiak Artikuluetan

• EAJren konfesionalitatea: Jaun Goikoa (1. artikulua); aisialdirako zentroa, bere izaera politikoa mozorro honekin estalita.
• Bizkai Buru Batzar: Alderdiak lurraldekako antolamendua du (Bizkaiarena) (2. artikulua).
• Bizkaia katolikoa: Bizkaia katolikoa, apostolikoa eta erromatarra izango da. Alderdiaren konfesionalitatea edozein ekintzatarako (3. artikulua).
• Foruak: Lege Zaharra edo foruak, arbasoen usadioak askatasunezko legeak zirenak (4. artikulua).
• Euskal arrazako familiak: Osagai etnikoa, batzuen ustetan arrazista

Espainiako Berrezarkuntza (1875-1902)

1875ean Alfontso XII.aren estatu-kolpearen ondoren hasi zen Berrezarkuntza, Cánovas del Castillok bultzatuta. Sistema hau oligarkia ekonomikoan oinarritu zen, eta helburu nagusiak ekonomia-garapena, gizarte-ordena mantentzea eta ezkerra boteretik kanpo uztea izan ziren.

Oinarriak

• Oinarri soziala: Ekonomia eta politika oligarkikoa.
• Oinarri juridikoa: 1876ko Konstituzioa.
  • Moderatua eta malgua.
  • Subiranotasun elkarbanatua (Koroa eta Gorteak).
  • Erregearen botere betearazlea eta lege-beto eskubidea.
  • Bi ganbara (Senatua eta Diputatuen Kongresua).
  • Zentralismoa.
  • Estatu konfesionala (katolikoa).
• Oinarri politikoa: 1881eko txandakatze-sistema (Alderdi Kontserbadorea eta Alderdi Liberala), bozketak kontrolatuz (hauteskunde-iruzurra)

Karlistadak eta Foruen Indargabetzea (1833-1876)

FORUAK ETA LIBERALISMOA: KARLISTADAK ETA FORUAK INDARGABETZEKO PROZESUA (1833 - 1876)

Testuingurua eta Bandoen Sorkuntza

Fernando VII.a hil ondoren, lege salikoa indargabetu eta Santzio Pragmatikoa onartu zen. Ondorioz, bere alaba Isabel II.a izendatu zuten Espainiako erregina. Hala ere, Fernandoren anaia, Karlos, kontra jarri zen, tronua beretzat nahi baitzuen. Bestalde, 1833. urtean foruak desagerrarazteko beldurra zegoen Euskal Herrian. Beraz, bi bando nagusi sortu ziren:

1. Karlistak (Absolutistak)

Karlistak Fernandoren anaiaren alde zeuden. Hauek absolutistak ziren, eta beraien pentsaera nagusiak hauek ziren:

• Ideologia: Eliza, Foruak, Antzinako Erregimena eta Lege Salikoa.
• Kideak: Nekazariak, Elizgizonak

Antzinako Erregimenaren oinarriak

Estamentuzko gizartea

Gizartea hiru mailetan banatuta zegoen: nobleak, kleroa eta hirugarren estamentua (gehienak artisauak, nekazariak eta merkatariak).

Gizarte hau pribilegiatuen eta ez-pribilegiatuen artean banatzen zen:

• Pribilegiatuak: Eskubide eta pribilegioak zituzten, ez zuten zergarik ordaintzen eta botere handia zuten.
• Ez-pribilegiatuak: Ez zuten pribilegiorik, zergak ordaintzen zituzten eta Europako biztanleriaren %85 ziren.

Estamentuak talde itxiak ziren; bakoitza jaiotzatik estamentu bati dagokion kide zen. Oso zaila zen taldez aldatzea; burges aberats gutxi batzuk soilik lortu zuten noble izatera pasatzea.

Nekazaritza eta jaurerri-ekonomia

Ekonomia ez zen asko aurreratu. Nekazaritza zen ekonomiaren oinarria...

Konbentzio Nazionala (1792-1794)

Herri-masek Tuilerietako jauregiari eraso zioten eta handik ihes egin zuen errege-familiak. Erasotzaileak iraultzaile erradikalenak ziren, Sans-Culottes deitutakoak. Abuztuaren 10eko herri-altxamenduaren ondoren, Asanbleak monarkia ezabatu eta Konbentzio izeneko beste asanblea bat aukeratzea erabaki zuen.

Monarkiaren amaiera eta Errepublikaren sorrera

1792ko irailean, Frantziako tropek prusiarrak menderatu zituzten Valmyn eta haien aurrerapena oztopatu zuten. Errepublika aldarrikatu zuten eta hiru taldetan nabarmendu ziren:

• Girondinoak
• Jakobinoak edo menditarrak
• Ordokia

Luis XVI.aren exekuzioa eta barne-matxinadak

1792ko irailetik 1793ko ekainera bitartean, girondinoen eta menditarren arteko borroka nagusitu zen bizitza...

1. Industrializazio Prozesua Espainian

1.1. Industrializazioa Atzeratu Zuten Faktoreak

• A) Espainiar Nekazaritzaren Azpigarapena:
  1. Nekazariek pertsonen lanaren beharrean jarraitu zuten, lan-baldintza txarrak izaten.
  2. Jabe txikiek ez zuten inongo hobekuntzarik ezagutu.
  3. Espainiar nekazaritzak ezin zuen eskaini jaiotzen ari ziren industriak behar zituen eskulana eta merkatuak.
• B) Kapital Gutxi eta Inbertsio Espekulatiboetara Bideratua
• C) Lehengaien Urritasunagatik Produktuak Kanpotik Ekarri
• D) Atzerapen Teknologikoa
• E) Enpresarako Mentalitaterik Ez
• F) Merkatu Nazional Bateratu Baten Eza
• G) Arazo Politikoek ere asko baldintzatu zuten industrializazioa, berandu eta desorekatua izanik.

1.2. Espainiako Industriak XIX. Mendean

Espainian, eremu dinamikoenak Katalunia,...