2. gaia: Espainiako hirigintza prozesuaren sintesia

Kanpo migrazio tradizionalak: XIX. mendearen erdialdetik 1975eko krisi ekonomikoraino

Emigrazio kopuru handienak XIX. mendearen erdialdearen eta 1975eko krisi ekonomikoaren artean izan ziren.

Ozeanoz haraindiko migrazioak

Latinoamerikara asko, Estatu Batuetara eta Kanadara gutxiago, eta Australiara are gutxiago.

• a) XIX. mendearen erdialdetik Lehen Mundu Gerrara arte: Latinoamerikak jendea behar zuen. Espainiak trabak kendu zituen, langabeziaren irtenbidearentzat.
• b) Bi mundu gerren artean emigrazioak behera egin zuen: Lehen Mundu Gerrak emigrazioa eten zuen. 1929ko krisi ekonomikoaren ondorioz, Latinoamerikan langabezia handitu zen. Espainiako Gerra Zibilak irteera zaildu zuen.
• c) 1945 eta 1960 artean:

Biztanleriaren Datu Demografiko Nagusiak

Errolda

Zentsua nazio bateko biztanleen kopurua da. Hamarkada bakoitzean berritzen da, eta bost urtero eguneratzen da. Datu demografikoak, ekonomikoak eta sozialak agertzen dira, analisiak egiteko eta erabaki politikoak hartzeko. Datuak lortzeko udal-erroldak erabiltzen dira. Errolda, udaletxe batek egiten duen biztanleen zerrenda da, datu berberekin. Bertan, eskubidezko biztanleak agertzeaz gain, "de facto" biztanleak ere agertzen dira.

Biztanleriaren Dentsitatea

Azalera eta biztanleen kopuruaren arteko erlazioa adierazten duen indizea da. Espainian 91 biztanle/km²-koa da, baina banaketa oso desorekatua da. Gainpopulatutako zonaldeak eta basamortuak daude. Azken horiek ozta-ozta iristen dira 25 biztanle/...

Akuikultura: Akuikultura uretan animaliak, landareak eta algak hazteko jardueren multzoa da, teknika eta ezagutza egokiak erabiliz. Itsasertzean, ibaietan, aintzira eta urmaeletan garatzen da.

Industria: Lehengaiak eraldatuz produktuak ekoizten dituzten jarduera eta prozesuen multzoa da. Ekoitzitako produktuak zein diren, industria-jarduera mota ezberdinak daude.

Enpresa: Ekonomiaren oinarrizko unitatea da. Produkzio faktoreak erabiliz (lurra, lana eta kapitala), ondasun eta zerbitzuak ekoizten dituen erabaki gunea da. Beraz, ondasun nahiz zerbitzuen produkzioaren arduraduna enpresa dugu.

Holding: Jarduera nagusitzat beste enpresa batzuetako akzioak edukitzea duten enpresak dira, enpresa haiek kontrolatu edo haietatik errentagarritasuna eskuratze...

Hego Isurialdea

Hego isurialdean zehar hedatzen da, Arabako lurralde ia osoan, mendi ertain eta lautadaz osaturiko erliebearekin. Hegoalderantz egiten den neurrian, klima aldatuz doa, mediterraneoarreranzko trantsiziotik mediterraneo kontinentalizaturantz, euriak urrituz eta udako lehortearekin. Orokorrean, nekazaritzarako egokitasuna du, kalitate oneko lurzoruekin. Horregatik, bi zona bereiztu ahal dira: trantsizioko klima mediterraneodun Araba eta klima mediterraneo kontinentalizatua duen Araba. Bietan, baserritik bizi den biztanleria aktibo kopurua EAEko batez bestekoa baino altuagoa da, % 4, estatuko batezbestekoaren antzekoa, lurralde honetan industrializazio prozesua beranduago eta indar gutxiagorekin garatu zelako.

Trantsizioko Klima Mediterraneodun

Mundu osoko eta, bereziki, Iberiar penintsulako eta Kanariar Uharteetako klima-eremu nagusien landaredia eta lurzoru motak aztertzen dira jarraian, bakoitzaren ezaugarri bereizgarriak nabarmenduz.

Ozeanikoa

Landaredia: Baso hosto-erorkorra da nagusi, hala nola pagoak eta haritzak. Sastrakadia ere ugaria da, adibidez: txilarra, otea eta isatsa.

Lurzorua:

• Harri silizeoan: Lurzoru arrea, humus askokoa eta azidotasunarekin. Laborantzak eta larreak nabarmenak dira. Rankerrak asko higatutako aldapetan agertzen dira. Basoetarako eta larreetarako egokia.
• Kareharrian: Kareharrizko lurzoru arrea da nagusi; babarrunak eta artoa lantzeko eta larreetarako egokia. Terra fusca mendi inguruetan aurkitzen da, basogintzarako egokia.

Mediterraneo Kontinentala

Landaredia:

Prezipitazio Ugariko Klimak

1. Mendiko Klimak

• Ezaugarriak: >1000 mm prezipitazio / negu hotzak / urteko batez besteko tenperatura hotza (<10 °C)

• 1.1. Klima Ozeanikoaren Eraginpeko Mendiak

  • 0 hilabete lehor
  • Adibideak: Pirineoak, Kantauri mendikatea, Galiziako mendigunea

• 1.2. Mediterranear Klimaren Eraginpeko Mendiak

  • 1-2 hilabete lehor
  • Adibideak: Mendikate Zentrala, Sierra Morena

2. Klima Ozeanikoa

• Ezaugarriak: 0 hilabete lehor

• 2.1. Negu Hotza

  • Adibideak: Barrualdea, Asturias, Kantabria

• 2.2. Negu Moderatua

  • Adibideak: Kostaldea, Asturias, Kantabria

Klima Mediterraneoko Prezipitazioak: Moderatuak/Urriak

1. Klima Kontinentalizatua

• Ezaugarriak: Bitarte termiko handia (16-18 °C)

• 1.1. Negu Hotza, Uda Epela

  • Adibideak: Iparraldeko goi-lautada, Guadalajara, Teruel,

Espainiako Lurralde Egitura eta Nekazaritza

Espainia Hezea (Iparraldea eta Ipar-mendebaldea)

Iberiar penintsularen iparraldean eta ipar-mendebaldean kokatzen da. Erliebe gorabeheratsua du, azalera lauak gutxi baitira. Urte osoan klima ozeaniko euritsua ematen da. Biztanleria ugaria zen, baina emigrazioarekin zaharkitu da. Populazioa sakabanatuta dago herrixketan, parrokietan eta herrietan zehar.

Ustiategiak eta Laborantza

• Minifundioak dira nagusi, lursail txikietan batez ere. Honek etekin gutxi dakar.
• Lurzorua abeltzaintzarako aproposa denez, askotan autokontsumorako erabiltzen da.

Eboluzioa Nekazaritzan

Iraganean, polilaborantza egiten zen, eta honako hauek kontsumitzen ziren:

• Artoa, patata, fruta-arbolak eta mahatsondoak.

Gaur egun, berriz, barazki-...

Iruzkindu beharreko dokumentua Espainiako biztanleriaren bilakaera adierazten duen piramide demografikoa da. Biztanleria-piramidea une jakin batean sexuaren eta adinaren arabera egitura demografikoa erakusten duen grafiko mota da. Kasu honetan, 2014ko datuak agertzen dira, eta piramidea aztertuz gero, konklusio hauek atera ditzakegu:

Lehenik eta behin, esan behar da datuak milioitan ematen direla eta bi sexuak erakusten direla. 21 adin-tarte adierazita daude, eta tarte bakoitza 4 urtekoa da, 0 urtetik 100 urtetik gorako biztanle-kopuruak kontuan hartuta. Emakumezkoen datuak barra horizontal larrosekin adierazita daude, eta gizonezkoenak, berriz, barra urdinekin. Piramide honek kutxa forma dauka, eta horrek populazio erregresiboa dagoela erakusten...

Demografia

Biztanleria

• Biztanleriaren hazkunde begetatiboa: demografiaren alorrean, aldi jakin batean, populazio batean izandako jaiotzen eta heriotzen arteko aldea.
• Biztanleriaren benetako hazkundea: berezko hazkundea eta migrazio-saldoa zenbatzearen emaitza da. Benetako hazkundea = berezko hazkundea + migrazio-saldoa. Balioa absolutuan (biztanleria hainbatetan igo edo jaitsi da) edo ehunekoetan (% zenbat igo edo jaitsi den) adieraz daiteke.
• Biztanleriaren zahartzea: pertsona zaharren gehikuntza erlatiboa. Zahartze-prozesua, pertsona zaharren gehikuntza eta gazteen garrantziaren galera erlatiboa sortzen dituen jaiotza-tasa gutxitzearen zergati nagusia da.
• Biztanleria aktiboa: ondasunak eta zerbitzuak ekoizten dituzten pertsonek osatzen duten taldea