DBH mailako Fisika ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Soinu-uhinen sorrera eta hedapena

Soinu-uhinak objektu baten bibrazio oso azkar baten ondorioz sortzen dira. Mugimendu hori airera transmititzen da, norabide guztietara sakabanatuz, gure belarrira iritsi arte. Objektuaren bibrazio-azalak gertuen dituen aire-partikulak astintzen ditu; partikula horrek gertuen dituenak astindu, azken hauek beren gertukoenak... Bibrazioa partikulaz partikula hedatuz doa tinpanoraino. Edozein substantzia soinua transmititzeko gai da; ingurunearen arabera, hedatze-abiadura (v) aldatu egiten da.

Soinuaren desagertzea eta islapena

Soinuaren desagertzea: Soinuaren intentsitatea fokutik urrundu ahala txikitu egiten da. Lerro zuzenean hedatu arren, oztopoekin islatu egiten dira soinu-uhinak (errebotatu). Igorlerantz iristen...

Gaia: Aldaketa Fisikoak eta Kimikoak

Aldaketa fisikoak

Aldaketa fisikoetan, hasierako substantzietatik ez dira beste substantzia batzuk eratzen.

Aldaketa kimikoak

Aldaketa kimikoetan, hasierako substantzietatik abiatuta substantzia berriak eratzen dira.

Erreakzio kimikoak

Hasierako substantzia bat edo batzuk (erreaktiboak) eraldatu egiten dira, eta beste substantzia batzuk (produktuak) sortzen dira.

Talken teoria

Erreaktiboen molekulek elkarren artean talka egiten dute, eta haien atomoak elkartzen dituzten loturak hautsi egiten dira. Atomo horiek beste era batera elkartzen dira lotura berriak eratzeko eta produktu berriak sortzeko.

Masaren kontserbazioaren legea

Erreakzio kimiko batean, erreaktiboen masen batura eta produktuen masen batura berdinak dira....

1.1 SARRERA

Naturan fenomeno ugari gertatzen dira

Adibideak:

Fenomenoak zientziaren bitartez azaldu.

Zientzia: behaketaren eta logikaren bidez
fenomenoak argitzen dituen jarduera da

Fenomenoak anitzak direnez zientziak adar ugaritan
banatzen dira.

Horien artean, fisika eta kimika aurkitzen dira.

Fisika: materiaren izaera aldatzen ez duten
prozesuen azterketa burutzen duen zientzia
da.

Kimika: materiaren izaera aldatzen duten
prozesuen azterketa burutzen duen zientzia
da.

Fisika eta kimika zientzia esperimentalak dira,
behaketaz gain esperimentazioa eta neurketak
egitea ezinbestekoa da.

1.2 Zientziaren garrantzia

Gure egunerokotasunean ditugun beharrak
asetzen eta bizi-kalitatea hobetzen dituzten
produktuak lortzeko balio du.

1.3 Metodo zientifikoa

Zientzialariek...

Zatikizko berretzailea duten berreketak: Zatikizko berretzailea duten berreketa, a ber m:n, n errotzaileko eta a ber m errokizuneko erroketa eta a ber m:n=

Erroketa baliokideak: Bi erroketa baliokideak dira, zatikizko berretzailea duten berreketa gisa adieraztean berrekizun berbadute eta berretzaileetako zatikiak baliokideak badira.

Erroketen arteko bauketa eta kenketa: Bi erroketa ANTZEKOAK dira erotzaileak berdinak badira, bai eta errokizunak ere.

Arrazionalizatzea: Arrazionalizatzea izendatzailean erroketak dituzten zatikiak izendatzailean erroketarik gabeko zatiki baliokide bihurtzen da.

Idazkera zientifikoa: Zenbaki bat idazketa zientifikoak adierazteko, zero ez den zifra oso bakar eta 10eko berreketa baten arteko biderketa gisa adierazi behar...

Espazioko eskualde batean indar-eremu bat dagoela esango dugu. Adibidez, masa bat Lurra inguratzen duen espazioko eskualde batean kokatzean, masa horrek indar grabitatorioa jasaten du. Horregatik, eskualde horretan indar-eremu grabitatorioa dagoela esaten dugu.

Indar-eremu kontserbakorrak

Indar-eremua kontserbakorra dela esaten da, partikula bat A puntutik B puntura eramateko eremu-indarrek egindako lana hasierako eta amaierako puntuen mende baino ez dagoenean; hau da, eremu-indarrek egindako lana bidearen mende ez dagoenean (edozein bidetatik joanda, indarrek eginiko lana berdina izango da).

Eremu kontserbakorraren propietateak

Eremu kontserbakorraren definiziotik bi propietate nagusi ondoriozta daitezke:

• Ibilbide itxian eremu-indarrak egindako

Korronte elektrikoen arteko indarren zergatia

Badakigu mugitzen ari den karga batek eremu magnetiko bat sortzen duela, kargaren balioaren, abiaduraren eta distantziaren menpekoa dena (Biot-Savart-en legea). Korronte elektriko batek ere eremu magnetiko bat sortzen du, korrontea higitzen ari diren karga elektrikoen multzoa baita.

Bestetik, eremu magnetiko batek higitzen ari den beste karga baten gainean indar jakin bat eragiten du, Lorentzen indarra: F = q (v x B).

Eremu magnetikoaren barruan korronte-elementu bat dagoenean, eremuak indar magnetikoa eragiten dio korronteari, higitzen ari diren karga-multzoa baita korronte hori.

Korronte paraleloen edo antiparaleloen arteko indarrak

Noranzko bereko bi korronte daudenean erakarpen-indarrak sortzen dira,...

Energia Termikoa

Gorputz bat osatzen duten partikulen higiduraren ondorioz gorputzak daukan energiari deritzo energia termikoa.

Eredu Zinetiko Molekularra

Materia euren artean bereizita dauden partikulez osatuta dago. Partikulak etengabe higiduran dabiltza, euren arteko erakarpen eta aldarapen indarren arabera.

Materia hiru egoeratan aurki daiteke: solidoan, likidoan eta gaseosoan.

Termodinamikaren Oinarriak

• Tenperatura: Gorputzen energia termikoaren neurri bat da.
• Beroa: Bi gorputzen artean edo gorputz beraren atalen artean tenperatura desberdintasuna dagoenean agertzen dena.
• Dilatazioa: Materia osatzen duten partikulek beroa jasotzen dutenean eta abiadura handiagoan higitzen hasten direnean gertatzen da.

Tenperatura Neurtzea

Desberdinetako bi gorputz...

Energiaren definizioa

Energia sistema material batek bere barruan edo beste sistema batean aldaketak sortzeko duen gaitasuna da.

Energia motak

• Barne energia: Gorputzek, beren molekulen edo atomoen higiduraren ondorioz duten energia da. Gorputzak atomoz osaturik daude eta mugimendu txikiak egiten dituzte.
• Energia kimikoa: Konposatu kimikoen energia da eta erreakzio kimikoetan agertzen da.
• Energia nuklearra: Atomoen nukleoetatik lortzen da:
  • Fusio nuklearra: Atomo bien nukleoak elkartzen dira. Izarretan sortzen da.
  • Fisio nuklearra: Elementu kimiko batzuen nukleo atomikoen zatiketatik sortzen da.
• Energia elektromagnetikoa: Uhinen bitartez barreiatzen da.
• Energia elektrikoa: Elektrizitatez kargatutako partikulak noranzko berean mugitzen direnean agertzen

Fisikako Oinarrizko Formulak

Oinarrizko kontzeptu eta formulen laburpena:

• Presioa: P = F/S (Pa)
• Dentsitatea: d = m/v (kg/m³)
• Indar Hidrostatikoa: F = d · g · h · S (N)
• Presio Hidrostatikoa: P = d · g · h (Pa)
• Pascalen Printzipioa: F₁/S₁ = F₂/S₂
• Itxurazko Pisua: Pᵢ = P - B
• Bultzada-indarra (Arkimedes): B = d_l · V_M · g

Presioa eta Fluidoen Mekanika

Presioa (P)

Presioa gainazal batean aplikatutako indarraren (F) eta gainazal horren azaleraren (S) arteko zatidura da: P = F/S. Non P presioa, F indarra eta S azalera diren.

Pascal (Pa)

Pascal bat newton bateko indar batek metro karratu bateko azaleran egiten duen presioa da. 1 Pa = 1 N/m².

Fluidoak

Beren fluidotasuna edo jariatzeko ahalmena dela medio, fluidoak kanaletatik eta zuloetatik jaria...

1. Kontzeptuen definizioak

a) Defini itzazu hurrengo kontzeptuak:

• Indarra: Gorputz baten deformazioa eragiteko edo haren higidura- edo pausagune-egoerak aldatzeko gai den edozein kausa da.
• Dinamika: Indarrak aztertzeaz arduratzen den fisikaren atala da; gorputzen higiduraren aldaketak aztertzen dituen fisikaren adarra da.
• Dinamometroa: Indarren balioak neurtzeko erabiltzen den gailu bat da. Funtsean, kalibratutako malguki bat da.
• Mekanika: Indarrek gorputzei eragiten dizkieten efektuak eta higidurak aztertzen dituen fisikaren atala da.
• Indarren konposizioa burutzea: Hiru indarren erresultantea kalkulatzean, higiduraren norabidea, noranzkoa eta intentsitatea lortzen ditugu.
• Elastikotasun-konstantea: Malgukiak trakzioari ezartzen dion erresistentzia