DBH mailako Fisika ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Materiaren Sailkapena

Substantzia Puruak

Substantzia mota batez bakarrik osatuta dauden substantziak dira.

• Konposatuak: Metodo kimikoen bidez substantzia sinpleagotan deskonposa daitezkeen substantzia puruak dira.
• Substantzia Sinpleak: Edozein prozedura erabilita ere, substantzia sinpleagotan deskonposatu ezin diren substantzia puruak dira.

Nahasteak

Zenbait substantzia puru konbinatuz sortutako materia da. Prozedura fisikoen bidez bana daitezke.

Nahaste Homogeneoak (Disoluzioak)

Itxura uniformea dute. Hau da, lehen begiratuan ezin da ikusi substantzia batez baino gehiagoz osatuta daudela.

Nahaste Heterogeneoak

Ez dute itxura uniformerik. Argi eta garbi ikus daiteke substantzia batez baino gehiagoz osatuta daudela.

Nahasteak Banantzeko Metodoak

Nahaste

1. Lan Mekanikoa eta Energia Unitateak

Gorputz bati eragiten dion indarrak eginiko lan mekanikoa (W) indarraren (F) eta indarraren norabide eta noranzko berean gertatzen den gorputzaren desplazamenduaren (x) arteko biderkadura da.

Formula: W = F · x

1.1. Energia (E)

Energia (E) sistema batek lana egiteko duen ahalmena da.

2. Potentzia eta Unitateak

Potentzia (P) denbora-unitate bakoitzean eginiko lana da.

Formula: P = W/t

2.1. Kilowatt-ordua (kWh)

Kilowatt-ordua (kWh) ez da potentzia-unitatea. Kilowatt-ordua kilowatt bateko potentziako makina batek ordubetean egiten duen lana da.

3. Energiaren Kontserbazioaren Printzipioa

Energia ez da ez sortzen ez desegiten, transformatu besterik ez da egiten.

3.1. Energiaren Degradazioa

Energia degradatu egiten da....

1.Substantzia puruak  eta Nahasteak

Substantzia purua: konposizioa aldatzen ez duen materia da. Substantzia puruak ezin dira prozesu substantzia  sinpleagotan deskonposatu.Motatako substantzia puruak daude:

·         Konposatuak:prozesu kimiko baten bidez elementu sinpleagotan deskonposa daitezkeen substantzia puruak dira.(ura adibidez)

·         Elementuak:edozen prozedura  erabilita ere, substantzia sinpleagotan ezin deskonposa daitezkeen substantzia puruak dira.(burdina adibidez)

Nahasteak zenbait substantzia puru konbinatuz sortutako materia da.Substantzia horiek prozedura fisikoen bidez banan daitezke. Bi nahaste daute:

·         Nahaste heterogenoa: osagai ikusi egiten dira.

·         Nahaste homogéneo...

-komprimigarritasuna: gasei p aplikatzerakoan b txikiagotzeko duten propietatea. -p hidroestatikoa: likidoek beren barneko edozein puntutan egiten duten p. -pascalen prin.: likido baten aplikaturiko p norabide guztietara berdin transmititzen da. aplikazioak: prentsa hidraulikoa, jasogailu h eta balazta h -arkimedesen prin.: likido baten barnen murgildurik dagoen gorputz orok bultzada-F jasaten dute (goranzkoa eta likido-b adinekoa). -p atm: atmosferak beren barnean daudengorputzei A-unitateko egiten dien F da

-energia: magnitude fisiko bat da, zein gorputzetan transformazioak jasan eta sorrarazi dezake. -motak: zinetikoa. potentziala. elastikoa. termikoa. kimikoa. erradiazio-energia. elektrikoa. nuklearra. -lana: indarrak higiduraren norabidean

Presioa gainazal batean aplikatutako indarraren eta gainazal horren azaleraren arteko zatidura da P= F/S.

Likidoei eta gasei fluidoak deitzen diegu. Beren fluidotasuna edo jariatzeko ahalmena dela medio, fluidoak kanaletatik eta zuloetatik jaria daitezke, eta sartuta dauden ontziaren formara egokitzen dira. Gasek, beste propietate bereizgarri bat dute, konprimagarritasuna,bolumena murrizteko ahalmena.

Dentsitatea gorputz baten m eta v-arteko zatidura da: d= m/v

Bere pisua eta fluidotasuna direla medio,likido batek presioa egiten du barruan dituen gorputzetan. Adierazpena: F=d·g·h·S

Presio hidrostatikoa likido batek bere barruko edozein puntutan egiten duen presioa da:

Fluidoen estatikaren oinarrizko printzipioa: P= F/S -> d·g·h·S/S ->...

TEORIA ZINETIKO-MOLEKULARRA

1857an, Rudolf J. Clasius zientzialari alemanak materiaren izaera eta jokabidea azaltzeko teoria bat osatu zuen. Hasiera batean teoria hori gasen egoera azaltzeko bazen ere, hiru agregazio-egoeretako edozeinetan dagoen materiaren egoera azaltzeko baliagarria dela frogatu da. Honako hauek dira teoria zinetiko-molekularraren oinarriak:

• Materia guztia molekulaz osatuta dago.

• Substantzia bakoitzak era jakin bateko molekulak ditu. Era horretara, burdinaren molekulak (Fe) edo oxigenoaren molekulak (O2), adibidez, desberdinak dira.

• Molekulak etengabe mugitzen dira, eta ez dira inoiz geratzen.

• Molekulen artean kohesio-indarrak daude, hau da, molekulen arteko elkartze-indarrek.

• Gas-egoeran dauden substantziei dagokienez, beren

Fusio Nuklearra: Izarren Energia Lurrera

Definizioa

Fusio nuklearra bi nukleo arin elkartuz nukleo astunago bat sortzen duen prozesu atomikoa da, energia-kantitate handia askatuz.

Fusio-erreakzioaren Adibidea

(Marrazkia 1 sartu hemen)

Aktibazio-Energia

Fusio-erreakzioan, nukleoak hurbildu behar dira, eta horretarako aldarapen elektrostatikoak gainditzeko energia handia behar da (aktibazio-energia). Erreakzioak energia izugarria askatzen du, erreakzioa mantentzen duena. Kontrolatuz gero, energia-iturri gisa erabil daiteke; bestela, eztanda gertatzen da (hidrogeno-bonba).

Fusioaren Aplikazioak

Fusio nuklearra izarretan (erreakzio termonuklearrak) gertatzen da, haien energia eta distira sortuz. Adibidez, Eguzkian, hidrogenoaren isotopoak elkartuz helioa...

Sarrera

Hemen idatzi beharko dut dakidan guztia.

Zalantzak eta gogoetak

Ez baitakit zenbat denboraz egin behar ote dudan, eta horretarako bada ere idatzi beharko dut. Izan ere, ezinbestekoa da idaztea, zalantzak argitzeko eta gogoetak bideratzeko. Hau da nire prozesua:

• Zalantzak identifikatu.
• Gogoetak ordenatu.
• Idatziz azaldu.

Denbora eta idazketa

Beti sortzen zait duda denboraren inguruan: zenbat denbora eskaini behar diot idazketari? Baina, egia esan, ez du axola zenbat denbora behar dudan, garrantzitsuena da idaztea eta prozesu horretan aurrera egitea. Hona hemen nire errutina:

1. Ideiak bildu.
2. Egitura sortu.
3. Idatzi eta zuzendu.

Idazketaren garrantzia

Idaztea funtsezkoa da niretzat. Ez bakarrik zalantzak argitzeko, baita ideiak ordenatzeko eta gauza berriak...

Coulomben Legea

Bi karga elektriko puntualen arteko erakarpen- edo aldarapen-indarra bi kargen biderkadurarekiko zuzenki proportzionala da eta bien arteko distantziaren karratuarekiko alderantziz proportzionala.

Ezaugarriak:

• Indarra kargak lotzen dituen lerro zuzenaren norabidekoa da.
• Kargak zeinu berekoak direnean, indarra aldaratzailea da.
• Bi kargak aurkako zeinukoak direnean, elkar erakartzen dute.
• Distantziarako indarrak dira, eta ez da inolako ingurune materialik behar kargen artean indar horiek eragin dezaten.
• Beti binaka agertzen dira, akzio-erreakzioaren printzipioaren arabera. Hau da, F₁₂ eta F₂₁ indarrek modulu eta norabide berak dituzte, baina elkarren aurkako noranzkoa dute: F₁₂ = -F₂₁ | F₁₂ = F₂₁ = k |q₁||q₂|/r².
• Gainjartzearen printzipioa