DBH mailako Fisika ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Gorputzei Eragiten Dieten Indarrak

Gorputz batek indar baten edo gehiagoren eragina jasan dezake. Gorputz baten higidura hainbat indarren eraginaren ondorioz izaten da. Hori dela eta, indar horien guztien indar erresultantea (R) kalkulatu behar da.

1. Pisu Indarra

Lurrak gorputzak erakartzen ditu; erakarpen-indar horri pisu (P) deritzo.

2. Indar Normala

Indar normala (N) gainazalek haren gainean dauden gorputzetan eragiten duten indarra da. Gainazalarekiko zuta da.

N = -P (plano horizontaletan)

3. Marruskadura-Indarra (Fmar)

Higiduraren aurka egiten duen indarra da.

4. Bultzada-Indarra

Fluido batean (gasa edo likidoa) murgilduta dagoen gorputz batean eragiten duen indarra da bultzada.

5. Tentsio-Indarra

Gorputz bat soka bati edo kable bati lotuta dagoenean...

Efektu Fotoelektrikoa

Efektu fotoelektrikoa 1887an Heinrich Hertz-ek aurkitu eta deskribatu zuen. Efektu hori honetan datza: gainazal metaliko batzuk argiaren eraginpean jartzean, elektroiak igortzen dituzte. Fenomeno hau fisika klasikoak azaldu ezin duena da.

Emisioa f > f₀ denean gertatzen da soilik, non f₀ atalase-maiztasuna den. Igorritako elektroien kopurua eta argiaren intentsitatea proportzionalak dira. Erradiazio erasotzailearen maiztasuna gero eta handiagoa denean, igorritako elektroien energia zinetikoa ere gero eta handiagoa izango da.

1905ean, Albert Einsteinek efektu fotoelektrikoaren azalpena eskaini zuen, Planck-en teoria kuantikoa erabiliz. Einsteinek argia fotoi izeneko energia-paketez osatuta dagoela proposatu zuen, bakoitzaren...

Pertzeptzioa eta Zentzumenak

Zentzumenek ingurunearekin harremanetan jartzeko aukera ematen digute. Jarraian, zentzumen bakoitza eta haien funtzionamendua aztertuko ditugu.

Errezeptore Motak

• Barne Errezeptoreak: Barne-ingurunean gertatzen diren aldaketak hautematen dituzte, hala nola, gosea, egarria eta mina.
• Kanpo-Errezeptoreak (Zentzumen-Errezeptoreak): Kanpo-inguruko estimuluak hautematen dituzte.

Kanpo-Errezeptoreen Azpimotak

• Mekanorrezeptoreak
• Termorrezeptoreak
• Kimiorrezeptoreak
• Fotorrezeptoreak
• Nozizeptoreak

Errezeptore hauek zentzumen-organoak eratzen dituzte. Pertsonen zentzumen nagusiak usaimena, ukimena, dastamena, entzumena eta ikusmena dira.

Usaimena

Usaimen-errezeptoreak kimiorrezeptoreak dira, eta airean dauden substantzia kimiko gaseosoak...

Faraday-ren Lehenengo Esperimentua

Materialak

Hari eroalez egindako bobina, imana eta galvanometroa.

Prozedura

Hariaren muturrak galvanometroari konektatu, eta imana sartu-ateratzean sorturiko korronte induzitua neurtu.

Emaitzak

• Imana harira hurbiltzean, korronte induzitua agertzen da imana sartzen den bitartean.
• Imana urruntzean, korronte induzituaren noranzkoa alderantzikatzen da.
• Haria eta imana geldi egonez gero, ez da inolako korronte induziturik sortzen.

Faraday-k egindako interpretazioaren arabera, zirkuitu batean korronte elektrikoa induzitzeko, garrantzitsua da zirkuitua zeharkatzen duten eremu-lerroen kopurua aldatzea.

Faraday-ren Bigarren Esperimentua

Materialak

Burdinezko haga, bi haril, bateria bat, galvanometroa eta etengailua.

Prozedura

Bi...

Uhinak: Oinarrizko Kontzeptuak

Uhinak energia espazioko puntu batetik bestera hedatzeko modua dira. Bi ezaugarri nagusi dituzte:

• Maiztasuna: Partikulek segundoko egiten duten oszilazio kopurua da.
• Uhin-luzera: Bi gailurren arteko distantzia da.

Argiaren Propietateak

Argi-iturriak

Bi argi-iturri mota bereizten dira:

• Naturalak: Eguzkia eta izarrak.
• Artifizialak: Bonbillak, esku-argiak eta piztutako kandelak.

Itzalak eta Ilunantzak

Itzala: Objektu opaku bat argi-izpi baten aurrean jartzean, atzealdean sortzen den silueta iluna da.

Ilunantza: Argi-iturria oso handia bada edo objektutik oso hurbil badago, itzalaren inguruan sortzen den beste itzal lausoago bat da.

Eklipseak: Eguzkia, Ilargia eta Lurra

Gure planetan bi eklipse mota nagusi daude:

• Eguzki-eklipsea:

Erradioaktibitate Naturalaren Fenomenoa

Erradioaktibitatea substantzia erradioaktiboek erradiazioak berez igortzeko duten propietatea da. Erradiazio hauek airea ionizatzeko, plaka fotografikoak inpresionatzeko eta beste hainbat efektu eragiteko gai dira.

Henri Becquerel fisikariak aurkitu zuen 1896an uranioan. Hasieran, X izpien antzekoak zirela uste izan zen, baina Curie eta beste ikertzaile batzuen lanei esker, gaur egun badakigu nukleo atomikoen igorpenak direla. Zenbaki atomiko altua duten atomoen nukleoak ezegonkorrak dira.

Alfa, Beta eta Gamma Erradiazioen Igorpena

Erradioaktibitatea igorritako erradiazioen arabera sailka daiteke, hots, α, β eta γ erradiazioak, sarkortasunaren arabera ordenatuta. Gaur egun, erradiazio hauen jatorria ezagutzen...

Energiaren ezaugarriak

• Metatu: Metatu egin dezakegu eta, horri esker, behar dugunean erabil dezakegu. Esaterako, energia kimikoa piletan eta baterietan meta dezakegu, eta energia elektrikoa, kondentsadoreetan. Kondentsadoreak gailu elektrikoak dira, gaur egun oso erabiliak; adibidez, ordenagailu eramangarrietan eta sakelako telefonoetan erabiltzen dira.
• Garraiatu: Garraiatu egin dezakegu. Energia leku batetik bestera igaro daiteke. Energia elektrikoa kableen bidez garraiatzen da, eta energia elektromagnetikoa, berriz, airean, uhinen bidez garraia dezakegu.
• Aldatu: Energia motak aldatu egin daitezke, mota baliagarriagoak lortzeko. Gehien komeni zaigun moduan erabil dezakegu.
• Transferitu: Transferitu egin dezakegu. Energia erraz igaro daiteke gorputz

Raccord-a: Planoen arteko Jarraitutasuna

Raccord elkarren ondoan jarritako planoak dira, errealitate etena aurkezten. Ikus-entzunezkoen arrakasta: etengabeko ikuspuntu aldaketei ez antzematea. Zer da filma: errenkadan jarritako espazio denbora zatiak. Horietariko bakoitza plano aldaketa bat da. Muntaian ekintza berregin, ikuspuntuak eta uneak elkarren segidan josita. Jarraitutasuna: plano baten eta aurrekoaren edota hurrengoaren arteko jarraipena da raccord-a. Plano batetik bestera, detaile guztiak zaintzea da raccord-a gordetzea. Planoen eta sekuentzien arteko irudi audioen jario narratiboari eutsi. 5 elementu garrantzitsu: edukiaren jarraitutasuna, mugimenduarena, posizioarena, soinuarena eta elkarrizketena.

Soinua: Definizioa eta Magnitude

Begiaren atalak

Kornea

Begiaren aurrealdea estaltzen duen geruza da.

Irisa

Zabaldu eta uzkurtu daitekeen geruza, zulo bat duena (begi-ninia deitzen zaiona), argiaren sarbidea dena.

Esklerotika

Begi-globoari forma eta gogortasuna ematen dion geruza.

Konjuntiba

Begi-globoa eta betazalaren barrualdea estaltzen eta babesten duen geruza.

Humore urtsua

Kornearen eta kristalinoaren arteko barrunbea betetzen duen likidoa.

Kristalinoa

Lente forma duen mintza, irudia erretinan fokatzea ahalbidetzen du.

Humore beirakara

Begiaren barrualdea betetzen duen substantzia likatsua da, kornearen eta kristalinoaren nutrizioaz mantentzen dena.

Erretina

Begiaren atzealdea eta barrualdea estaltzen duen zelula-xafla.

Ikusmena

Ikusmenaren prozesua:

1. Estimulua korneatik sartzen da eta