Hasiera / Apunteak / Fisika /

DBH mailako Fisika ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Mekanikako formulak: higidura, indarra eta pisua

Fisika-n eguneratua1,16 KB

Desplazamendua= Xamaiera - X hasiera=X | abiadura= v=s/t  | HZU: *V= X-Xo / T-To. * X=Xo + V bider T. | azelerazioa: a= V-Vo/ T-To | HZUA. *V=Vo + a bider T. *X= Xo + Vo bider T + 1/2 bider azelerazio  bider T ber 2. | hookeren legea: F=K bider (luzeera - luzera hasiera) F = newton. K= newton/ metro. L= metro. | newtonen 2.Legea: F= m bider a.  M=kg. A=m/s ber 2. | newtonen 3.Legea: akzio erreakzio legea.| problema:    60N , zer indar goranzkoa eta bertikala egin beharko dugu gorputza 2 m/s ber 2 ko azelerazioarekin igo dadin. P=m bider g= 5 bider 9,8= 49N.  F= m bider a + 60= 5 bider 2 + 60 = 10+60= 70N. | pisua: P= m bider g. P= N. M= kg. G= 9,8 m/s2.  | marruskadura indarra: Fr = µ bider N. 0-1 artean.  Fr= N. µ= ez du unitaterik.
...
Jarraitu irakurtzen "Mekanikako formulak: higidura, indarra eta pisua" »

Atomoa osatzen duten partikulak: elektroia, protoia eta neutroia

Fisika-n eguneratua3 KB

ATOMOAK OSATZEN DUTEN PARTIKULAK: ELEKTROIA, PROTOIA, NEUTROIA

Daltonetik gaur egungo eredurainoko ibilbidea:Daltonek uste zuen atomoa zatiezina zela. Uste horrek XIX. Mendearen erdialdera arte iraun zuen. Orduan, zenbait partikula hauteman zituzten atomoen barruan, eta partikula horiek berberak ziren atomo guztietan. Hau da, partikula kopuruaren arabera bereizten ziren atomoak. Atomoa osatzen duten partikulak aurkitzeari esker, fenomeno elektrikoak azaldu ahal izan zituzten.Elektroia: Thomson elektroien aurkitzailea.Urte batzuk geroago, RobertMillikan estatubatuar zientzialariak elektroiaren masa eta karga neurtu zituen: 1,6 ∙ 10-19 C. Elektroiek karga elektriko negatiboa dute, eta oso masa txikia, atomoen barruan dauden beste partikula batzuekin...

Jarraitu irakurtzen "Atomoa osatzen duten partikulak: elektroia, protoia eta neutroia" »

Materia, propietateak eta magnitudeak: laburpena

Fisika-n eguneratua3,24 KB

Zer da Materia?

Materia espazioan tokia hartzen duen eta masa duen guztia da. Ura, zura, airea, etab. materia dira.

Gorputza eta Sistema Materiala

  • Gorputza: Muga zehatzak dituen materiari deritzo (adibidez, kutxa, liburua).
  • Sistema materiala: Muga zehatzik ez duen materiari deritzo. Sistema material batzuekin gorputzak egin daitezke; adibidez, puxika puzten dugunean, aireak puxikaren mugak hartzen ditu.

Zientzia eta Materiaren Azterketa

Zientziak munduan gertatzen dena arrazoiaren bidez azaltzea du helburu. Materiaren kasuan, bi alderdi ditugu: alderdi kimikoa eta alderdi fisikoa.

Kimika eta Fisika Materia Aztertzen

  • Kimika: Materiaren eraketari eta haren izaerari eragiten dieten aldaketak aztertzen ditu. Adibidez, ura nolakoa den, zein elementu kimikoz
...
Jarraitu irakurtzen "Materia, propietateak eta magnitudeak: laburpena" »

Higidura: definizioak, magnitudeak eta ekuazioak

Fisika-n eguneratua3,39 KB

Gorputz bat, denboran zehar gorputz batean posizioa aldatzen badu, gorputza higitzen dela esaten dugu. Higidura erlatiboa da, behatzailearen arabera desberdina izan daitekeelako.

Higidura

Gorputz bat higitzen dela esaten dugu erreferentzia-sistemarekiko haren posizioa denbora igaro ahala aldatzen bada. Horregatik esaten da higidura erlatiboa dela. Erreferentzia-sistema finkoa dela esaten da, baina errealitatean hori ez da gertatzen, lurra mugitzen baita.

Posizioa

Une bakoitzean higikaria dagoen puntua. Definitzeko, erreferentzia-sistema behar dugu.

Erreferentzia-Sistema

Koordenatu-sistema da. Hiru mota daude:

  • Dimentsiobakarrak (x edo y ardatza)
  • Bidimentsionalak (x,y ardatzak)

Ibilbidea

Higikari baten posizio guztiak lortzen baditugu, sortzen den lerroa...

Jarraitu irakurtzen "Higidura: definizioak, magnitudeak eta ekuazioak" »

Dinamika eta Newtonen Legeak: Indarren Azterketa

Fisika-n eguneratua3,14 KB

Dinamika eta Indarraren Kontzeptua

Dinamika indarrak aztertzen dituen fisikaren adarra da, baina betiere higidurari lotuta. Newtonen legeetan oinarritzen da:

  • Inertziaren legea
  • Oinarrizko printzipioak
  • Akzio-erreakzio legea

Indarra: Gorputz bat deforma dezakeen edo pausagune edo higidura egoera alda dezakeen ekintza da. Neurtzeko tresna dinamometroa da. Unitateak: Newton (N) eta Kilopondioa (Kp), non 1 Kp = 9,8 N den. Indarra magnitude bektoriala da, eta hiru ezaugarri ditu: modulua, norabidea eta noranzkoa. Bektoreen bidez aztertzen dira.

Indar Sistemak eta Erresultantea

Indar-sistema (IS): Gorputz beraren gainean eta aldi berean eragiten duten indarren multzoa da.

IS baten erresultantea: Indar-sistema bateko indarren batura da. Erresultanteak bakarrik...

Jarraitu irakurtzen "Dinamika eta Newtonen Legeak: Indarren Azterketa" »

Marruskadura indarra: indarrak eta makinak fisikan

Fisika-n eguneratua3,14 KB

Indarra gorputz baten pausagune edo higidura egoera aldaraz dezakeen edo gorputz horretan deformazioa eragin dezakee edozein ekintza da.Elementuak indarra hauek : aplikazioa punta gorputzaren puntu bat da.Norabidea indarrak eragiten dion lerroa da. Noranzkoa indarrak izan ditzakeen bi orientazioetako bat da. Intentsitateak indarrraren balio adierazten du.1.2 Indarrek gorputza deformatzen ditutzte moduan: gorputz elastikoetan gertatzen den deformazioa zuzenki proportzionala da egindako indarrarekiko. Presioa egindako indarran eta indarra eragiten zaion azaleraren arteko erlazioa da.
Indarrak neurtzeko erabiltzen den tresna dinamometroa.
Newton legea lehenengo: Gorputz batek pausaguneko edo higidura zuzen uniformeko (hzu) egoeran jarraituko du,
...
Jarraitu irakurtzen "Marruskadura indarra: indarrak eta makinak fisikan" »

Masa, bolumena eta dentsitatea: oinarrizko kontzeptuak eta ariketak

Fisika-n eguneratua2,07 KB

metodo zientifikoaren etapas: problema planteatzea(behaketaren bidez) hipotesia formulatzea(azalpen bat egin behatutako fenomenoari) hipotesiak baieztatzea(esperimentatzea da)ondorioak ateratzea. Lege zientifikoa erregularki errepikatzen den gertaera natural bat matematika hizkuntzan adierazteki modua da. Elkarrekin lotutua dauden lege zientifikoek teoria zientifikoa osatzen dute. OINARRIZKO MAGNITUDEAK ::: luzaera-metro-m. Masa-kilogramo-kg. Denbora-segundo-s. Korronte intentsitatea-amperea-A. Tenperatura-kelvina-K. Argi intentsitarea-kandela-cd. Substantzia kantiratea-mola-mol. MAGNITUDE ERATORRIA::: azalera-metro karratu-m2. bolumena-metro kubiko- m3. Abiadura-metro zati segundo-m/s. dentsitatea-kg zati m kubiko-kg/m3. Indarra-newtona-N....

Jarraitu irakurtzen "Masa, bolumena eta dentsitatea: oinarrizko kontzeptuak eta ariketak" »

Energia: motak, iturriak eta oinarrizko formula fisikoak

Fisika-n eguneratua3,49 KB

Energia: oinarrizko definizioa

Energia, magnitude fisiko bat, gorputzek beren burua zein beste gorputzak1 eraldatzeko duten ahalmena da.

Energia mekanikoa

Energia mekanikoa gorputzek beren higiduragatik edo posizioagatik duten energia osatzen du.

Energia zinetikoa

Energia zinetikoa higiduran egoteagatik gorputzek duten energia da.

Energia potentzial grabitatorioa

Energia potentzial grabitatorioa lurrazaletik gora egoteagatik gorputzek duten energia da.

Energia potentzial elastikoa

Energia potentzial elastikoa deformazioaren eraginez gorputz elastikoek duten energia da.

Energia termikoa

Energia termikoa tenperatura desberdineko gorputzen artean transmititzen den energia da; tenperatura eta egoeraren aldaketak eta dilatazioak eragin ditzake.

Era berean,...

Jarraitu irakurtzen "Energia: motak, iturriak eta oinarrizko formula fisikoak" »

Uhinak, argia eta soinua: oinarrizko fisika

Fisika-n eguneratua2,04 KB

Uhinak

Uhinak energia espazioan zehar hedatzeko moduak dira, materiarik lekualdatu gabe.

Argia

Argia uhin mota bat da, hutsean heda daitekeena.

Argi Iturriak

Bi mota daude: naturalak (eguzkia, izarrak) eta artifizialak (bonbillak, kandelak).

Argi Igorle Sekundarioak

Gorputzek argia xurgatu eta islatzen dute:

  • Gardenak: argiari igarotzen uzten diote.
  • Zeharargiak: argiaren zati bati igarotzen uzten diote.
  • Opakuak: ez diote argiari igarotzen uzten.

Argiaren Propietateak

Lerro zuzenean eta azkar hedatzen da.

Islapena

Argi izpiek gainazal batekin talka egitean norabidea aldatzen dute.

Ispiluak

Argi izpi guztiak islatzen dituzten gorputz opakuak.

Errefrakzioa

Argi izpiek ingurune batetik bestera igarotzean norabidea aldatzen dute.

Leiarrak

Gorputz gardenak dira, irudiak...

Jarraitu irakurtzen "Uhinak, argia eta soinua: oinarrizko fisika" »

Gasen teoria zinetikoa, gas legeak eta materiaren egoerak

Fisika-n eguneratua3,67 KB

Teoria Zinetikoa Gasei Aplikaturik

  • Gasak osatzen dituzten partikulak oso txikiak dira, bereizita daude eta etengabe higitzen ari dira.
  • Gasek haiek barruan dituzten ontzien bolumen guztia hartzen dute.
  • Gasek presioa eragiten diete haiek barruan dituzten ontzietako hormei.
  • Zenbat eta arinago higitu gasaren partikulak, orduan eta altuagoa da tenperatura.

Zero Absolutua

Zenbat eta astiroago higitu gasaren partikulak, orduan eta baxuagoa da tenperatura. Muga bat dago: partikulak higitzen ez direnean, gasaren tenperatura ahal den baxuena da.

Gasen Legeak

  • Boyle-Mariotten Legea: Tenperatura konstantea. Presioaren eta bolumenaren arteko biderkadura konstantea da (bolumena txikitu, presioa handitu).
    P·V = kte -> P1·V1 = P2·V2
    Definizioa: Tenperatura konstantean
...
Jarraitu irakurtzen "Gasen teoria zinetikoa, gas legeak eta materiaren egoerak" »