DBH mailako Fisika ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

HIGIDURA ETA INDARRAK: Fisika fenomeno fisikoak aztertzen dituen zientzia da. Objektu bat neurtzea oinarri hartzen dugun kantitatearekin alderatzea da.

Higidura

Materia atomoz osatuta dago, atomoak partikula txikia eta zatiezina zela zion Daltonek.

Energiaren Kontzeptua eta Unitateak

Energia magnitude fisikoa da, gorputzetan aldaketak eragiteko ahalmenarekin lotuta dagoena.

Energiaren Unitate Nagusiak

• J (joulea)
• cal (kaloria)
• kW (kilowatt)

Energiaren Jatorria eta Garrantzia

Eguzkia: Energiaren Iturri Nagusia

Erabiltzen den ia energia guztia Eguzkitik dator. Hauek dira Eguzkiaren eraginaren ondorioz gertatzen diren fenomeno nagusiak:

• Ura Lurrean dagoela Eguzkiari esker; hau da, ur-zikloa.
• Landareek fotosintesia egiten dutela eta materia organikoa sortzen dela.

Energiaren Erabilera Izaki Bizidunetan

Izaki bizidunok energia erabiltzen dugu goizean altxatzeko, pentsatzeko, mugitzeko, hitz egiteko eta beste hainbat jarduera egiteko.

Energiaren Ezaugarri Nagusiak

Hauek dira energiaren ezaugarri garrantzitsuenak:...

1. LIKIDOA-SOLIDOA-GASA

likidotik solidora,solidotzea

solidotik likidora,fusioa

solidotik gasera,sublimazioa

gasetik solidora,alderantzizko sublimazioa

gasetik likidora,kondentsazioa

likidotik gasera,baporizazioa

2. BAPORIZAZIOA

• Egoera aldaketa bat da.Likidotik-gaserakoa.Likidoaren gaineko presioa txikiagotuz lor daiteke. Adb: ura

3. a)  nahaste heterogeneoa eta adibidea

• nahaste heterogeneoen osagaiak ikus ditzakegu begi bistaz.Dispertsio koloidalak eta esekidurak bereiz daitezke.Adib:egurra

    b) disoluzioa eta sailkapena

•   nahaste homogeneoak dira.Bi osagai gutxienez,solutua eta disolbatzailea.solutua propotzio gutxien dagoen osagaia da.adib:gatza. Disolbatzailea: proportzio handiago daukan osagaia. adib: ura

    c) Substantzia puruen sailkapena

• substantzia

NATURA

1.-MATERIAREN KONPOSIZIOA

Materia: Masa duen eta espazioan leku bat hartzen duen, hau da, bolumena duen , oro da materia. Masa eta bolumena materia guztien propietate komunak dira,horiei, propietate orokorrak deritzo.

Sistema materialak:

 Materia eta hura osatzen duten substantzia guztiak aztertzeko, haren zati mugatu bat aukeratu eta isolatu behar da. Kontzeptu hauek bereizi behar ditugu:

• Materia, kontzeptu orokorra da.
• Sistema materiala, materia zati bat da. Materia aztertzeko isolatzen da. Solido abada, gorputza esaten zaio.
• Substantzia materia mota jakin bat da. Substantziek zenbait propietate dituzte, zaporea, dentsitatea, irakite-puntua eta solidotze-puntua substantzien propietateak dira.

BEHAKETA ESKALAK:

 Sistema materialaren tamainari...

Posizioa:Punto finko batean, higikariaren kokapena putu finko batetiko?unitateak(m)

Leku-aldaketa:Desplasamendua?X-X₀

Abiadura:Higikari baten abiadura denbora-unitate bakoitzeko lekualdaketa da.?abiadura=lekualdaketa/denbora?m/s-tan neurtzen da

Ibilbidea:Higikariak egiten duen bidea da. Higiduran zeharkatzen dituen puntuen multzoa.

Lekualdaketa:Jatorria higiduraren hasierako puntuan eta muturra higiduraren bukaerako puntuan dituen bektorea da .

HZU:Higidura zuzen uniformea HZUA:Higidura zuzen uniformeki aldakorra

EREDU ATMIKOAK:

Beroa:Tenperatura desberdina duten bi gorputzek elkar ukitzean batetik bestera transferitzen den energia da.Gorputzek beroa galdu edo hartu egiten dute,baina ez dute berorik.Bero-trasnferitzea horrek bien tenperaturak berdindu arte iraungo du;hau da,oreka termikoa lortu arte.

Barne energia:Gorputz batek haren atomoen eta molekulen higiduraren ondorioz lortzen duten energia da.

Beroaren hedapena:Eroapenez,konbekzioz eta erradiazioz.

  -Eroapena:Beroak solidoetan zehar hedatzeko erabiltzen duen mekanismoa da.Beroaren eraginpean dauden partikulen Ec handitzen da,azkarrago mugitzeko.Mugimendua aldameneko partikuletara trasnferitzen da,haien tenperatura igoz, eta aldi berean aldamenekoei transmitituz.

  -Konbekzioa:Beroa fluidoetan,likidoetan eta...

Osziladoreak eta Uhinen Propietateak

Osziladore Indargetua eta HHS

Higidura Harmoniko Sinplean (HHS), osziladorearen anplitudea konstante mantentzen da.

Osziladore indargetua: Motelgailua daramate oszilazioen energia xurgatzeko. Marrazkia egiteko azterketa:

• F_b indar biskozua: Abiaduraren aurka doa eta proportzionala da. F = ma.
• Ekuazio diferentziala: diff(x,2) + diff(x)/s + w0^2 * x = 0 (osziladore indargetuen ekuazioa).

Q Kalitate Faktorea

Metatutako eta disipatutako energiaren arteko erlazioa ematen du:

• Q > 0,5 (Indargetze txikia edo "azpi-indargetua"): Denbora pasa ahala, energia eta oszilazioen anplitudea txikiagotuz doaz.
• Q < 0,5 (Indargetze handia edo "gain-indargetua"): Ez dago oszilaziorik; sistema zuzenean eta poliki bueltatuko da oreka-

Espektro Atomikoak

Lagina kitzikatu egiten da eta erradiazioa igortzen du. Erradiazioak zuloa eta prisma zeharkatzen ditu. Azkenean, erradiazioa bere osagaietan banatzen da, eta hauek argazki-plaka batean erregistratzen dira.

Elementu bakoitzak bere espektroa du. Igorpen-espektroez gain, xurgapen-espektroak ere badituzte. Xurgapen-espektroetan marra beltzak agertzen diren leku berberetan, igorpen-espektroetan koloretako marrak agertuko dira.

Hidrogenoaren Espektro-Serieak

Hidrogenoaren (H) espektroa aztertzean frogatutako serieak:

• Zonalde ikusgaian: Balmerren seriea.
• Zonalde ultramorean: Lyman-en seriea.
• Zonalde infragorrian: Paschen, Brackett eta Pfund-en serieak.

Serie hauetan agertzen diren espektro-lerroen azalpena Rydberg-en ekuazioak ematen du:...