Batxilergoa mailako Filosofia eta etika ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Morala: Maila Praktikoa

Morala gizarte batean onartzen diren balio eta arauen multzoa da. Ongiaren eta gaizkiaren ikuspuntutik nola jokatu behar den adierazten duten kode moralak dira. Morala beti konkretua da eta maila praktikoan ematen da. Bizitzari lotuta dagoen zerbait da, gizarte-gertakaria, eta elkarbizitza antolatzeko aukera ematen du. Betidanik existitu da, gizakiak beti izan duelako ongiaren eta gaizkiaren zentzua; horren arabera, beti izan ditu ontzat hartzen zituen jokabideak, jarrerak... eta txartzat jotzen zituenak. Ongia eta gaizki hitzek beti izan dute esanahi bat gizakiarentzat, nahiz eta esanahi hori aldatu denboran zehar.

Morala hitzaz ulertu behar dena zera da: gizaki edo gizarte batek maila praktikoan erakusten duen ongiaren...

Jakintza Filosofikoaren Disziplina Teoriko-Praktikoak

Filosofiarekin, giza espirituak unibertsoa arrazionalki ulertu nahi du.

Filosofiaren Adarrak

• Metafisika: Errealitatea eta propietateak aztertzen ditu.
• Logika: Hitzez adierazitako arrazoibideez arduratzen da.
• Epistemologia: Ezagutzaren jatorriaz, baliozkotasunaz eta mugaz hausnartzen du.
• Antropologia: Gizakia du aztergai, hainbat ikuspuntutatik: biologia, gizartea, kultura...
• Estetika: Edertasuna eta artea zer diren aztertzen du.
• Politika: Komunitatearekin lotutako giza alderdiez arduratzen da.

Jakintza Filosofikoa eta Bereizgarriak

Filosofia hitza bi hitzez osatuta dago: philo (maitasuna) eta sophia (jakinduria); beraz, "jakinduria maitatzea" esan nahi du. Pitagoras izan zen bere buruari filosofo...

Haitzuloa: Gizonak lurpeko leizean, egun-argiaren sarreran

Platonek bere dualismo metafisikoa azaltzeko erabiltzen duen sinbolo bat da esaldi honetan agertzen dena. Leizea zentzumenen mundua da (mundu hautemangarria), eta bertan bizi direnak gu gara, gizakiok, ideien mundua (mundu adigarria) ezagutu aurretik.

Sua (Suargia)

Ezagutza faltsua eta inperfektua da, zentzumenen munduan zentzumenen bidez lor dezakeguna. Suak suposizioek eta sinesmenek ematen diguten ezagutza mota sinbolizatzen du.

Itzalak

Benetako objektuen eta pertsonen irudiak dira. Platonen ustez, ez dira benetako errealitatea, baizik eta zentzumenen bidez lortzen dugun ezagutza faltsua. Irudimenean dauden irudiak dira.

"Beren lokarrietatik askatu"

Zentzumenen munduko plazer materialak...

Argudio Akatsak: Falaziak

Argudio batzuk zuzenak diruditen arren, okerrak dira; hauek dira falaziak. Falaziak bi motatakoak izan daitezke:

• Sofismak: Nahita egindako falaziak.
• Paralogismoak: Nahi gabe egindako falaziak.

Galdera Konplexuak

Galdera batzuek aurresuposizioak izaten dituzte. Batzuetan egokia da galdera egitea, baina askotan galderak tranpak izaten dira. Helburua: solaskidea nahastuta ustea, gerora bere kontra erabiltzeko, nahi gabe baieztapenak izan ditzanà falazia sortzea.

Falazia mota nagusiak

Ad Ignorantiam

Definizioa: Enuntziatu batzuk faltsutzat jotzea, ez delako frogatu egiazkoak direnik. Konklusioa egitean “nahitaez”, “egia biribila da” eta horrelako terminoak erabiltzean, falazia da. Termino babesleak erabiltzen direnean,...

Arendt eta Gaitzaren Hutsalkeria

Hannah Arendtek argudiatu zuen gaitza ez dela beti asmo maltzur batetik sortzen, sarritan pentsamendu kritikorik ez izatetik eta autoritatearen onarpen akritikotik baizik. Orduan, asmo maltzur baten emaitza da beti gaitza, edo plazeretik eta zalantzan jartzetik sor daiteke?

Arrazoi Pribatua eta Publikoa Kanten arabera

Immanuel Kantek, bere lan filosofikoan, funtsezko bereizketa bat ezartzen du arrazoi pribatuaren eta arrazoi publikoaren artean. Arrazoi pribatua judizio eta deliberamendu indibidualari dagokio, eta arrazoi publikoa, berriz, printzipio unibertsal eta partekatuen arabera pentsatzeko eta jarduteko gaitasunari.

Ikuspegi horretatik, ekintza gaiztoetan parte hartzen dutenek beren arrazoi pribatuak soilik...

Sokrates: Biografia eta Pentsamendu Filosofikoa

Sokrates K.a. 470. urtean jaio zen, eta Atenasko gizon jakintsuenetzat hartzen zuten, baina berak ez zuen bere burua horrela ikusten. Hori bere esaldi ospetsuarekin adierazten zuen: “Nik dakidan gauza bakarra ezer ez dakidala da”. Atenasko gazteei etika, politika eta elkarrizketa-teknikak irakatsi zizkien, betiere jarrera etikoa ahaztu gabe. Demokraziaren garaian bizi izan zen, eta hura gogor kritikatzeak heriotzara eraman zuen.

Pentsamenduaren Oinarriak: Sofisten Aurka

Sokratesek ez zituen inoiz sofisten teoriak onartu, eta bere pentsamendua haiek defendatzen zuten erlatibismoaren eta eszeptizismoaren aurkakoa zen erabat.

• Antierlatibismo morala (unibertsalismoa): Balio moralak absolutuak eta

Sofistak

• Irakasteagatik kobratzen zuten eta beren irakaskuntzak arte politikoa nahi zutenei zuzentzen zitzaien funtsean.
• Jakintza entziklopedikoa zuten. Diskurtsoa (itxia) edo agoia (eztabaida) erabiltzen zuten.
• Pertsuasioa jazartzen zuten; argudiozko arguzien bidez, ikus-entzulea hunkitzeko gai zen, arrazoiketa bilatzen zuten. Baina bere diskurtsoak adostasun demokratikoa sortu eta legea sortu nahi zuen hirian.
• Eszeptikoak ziren epistemologia eta moralezko erlatibistetan.
• Aretea (bikaintasuna, bertutea) gizarte-ospearekin identifikatzen da, onarpen publikoarekin.
• Ez dago inolako loturarik nomoen (lege politikoa) eta phisis (lege naturala) artean.
• Atenasera iritsitako atzerritarrak ziren, potentzia handia zelako eta kontseilari politiko gisa jarduten

Platon Atenasen familia aristokratiko batean jaiotako Sokrates filosofoaren ikasle bat izan zen./Platonengan eragina izan zuen gertakari garrantzitsuena Peloponesoko guda (Atenas Espartaren aurkakoa) izan zen, Atenaseko gainbehera eta bere maisuaren heriotza eragin zituelako, nahiz eta hark Sofistak errudunak zirela pentsatu./Platonen filosofia ulertzeko, kontuan izan behar ditugu sofisten, Sokratesen eta giro antropologikoen pentsaera. /Garai honetan filosofiaren pentsaeraren barruan aldaketa garrantzitsu bat egon zen, ikertzeko alorra physisetik( unibertsoaren izaera- barne dinamismoa- azaltzen den printzipioa - arje-) nomosera( hiria,etika, politika…- bertutea- arete) desplazatu egin zelako./Filosofo sofistak bai eszeptikoak eta bai erlatibistak...

Platonen Etika

5.1 Abiapuntua

Platonen etikaren abiapuntua eudemonismoa da. Eudemonismoa gizakiaren azken helburua zoriontasuna eskuratzea dela baieztatzen duen doktrina filosofiko-etikoa da. Etikaren helburua zoriontasuna lortzea bada, jakin behar da zoriontasuna zertan datzan. Platonek arazo hau aztertzen saiatu zen, bere maisuaren irizpideei jarraituz. Sokratesek esan zuen bezalaxe, soilik bertutetsua den gizakia izan daiteke zoriontsua. Hau da, bertutea zoriontasuna lortzeko baldintza beharrezkoa da. Beraz, zoriontasunaren arazoak bertutearen arazora eramaten gaitu.

5.2 Bertuteari Buruzko Ikuspegia

5.2.1 Intelektualismo Morala: Jakituria = Bertutea

Intelektualismo morala jakituria eta bertutearen arteko berdintasuna ezartzen duen doktrina filosofiko-...