DBH mailako apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

Hannah Arendt eta Giza Kondizioaren Hiru Jarduerak

Giza kondizioa liburuan, Hannah Arendtek gizakien oinarrizko hiru jarduerak aztertzen ditu: lana, fabrikatzea eta ekintza.

• Lana: Bizitzaren biziraupenerako beharrezkoa den jarduera.
• Fabrikatzea: Dimentsio artifiziala (soziala). Objektuen bidez mundua sortzeko daukagun modua da (ondasun material eta sinbolikoak). Gauza artifizialen mundua da, naturatik bereizten gaituena. Ez dira beharrezkoak bizitzeko, baina bai bizi garen mundua eraikitzeko (artifizialtasuna).
• Ekintza: Hiru oinarri ditu:
  1. Gizakiak berdinak garela onartzea.
  2. Hitz-askatasuna.
  3. Mundu komunaren zaintza.

Jaiotasuna eta Modernitatearen Erronka

Arendtek jaiotzea (ekintza bakoitza jaiotza bat da) bere pentsamendu politikoaren ardatz bihurtu zuen....

Ptolomeo eta geozentrismoa

Ptolomeok unibertsoaren eredua eman zuen. Uste zuen Lurra ez zela mugitzen eta unibertsoaren erdigunea okupatzen zuela; Eguzkia, Ilargia, planetak eta izarrak haren inguruan biratzen zirela pentsatzen zuen.

Geozentrismoa: Lurra unibertsoaren erdian dagoela eta izar zein planetak haren inguruan mugitzen direla dioen teoria da.

Koperniko eta heliozentrismoa

Kopernikok heliozentrismoaren bidez astronomiari ikuspegi erabat berria eman zion. Nahiz eta hasieran zalantzan jarri, bere teoria unibertsoaren funtzionamendua ulertzeko oinarria bihurtu zen eta Zientzia Iraultza piztu zuen.

Galileo Galilei

Berari esker, Jupiterren lau sateliteen existentzia aurkitu zen. Halaber, unibertsoan izar asko zeudela agerian utzi zuen.

Astrofisikaren

Lehen Mundu Gerra (1914-1918) historiako gatazka beliko handienetakoa izan zen, mundu osoan eragin handia izan zuena.

Gerraren Kausak eta Hasiera

XIX. mendean, potentzia kolonialek lehengaiak eta eskulan merkea lortu nahi zituzten. Inperialismo horien arteko lehiak Gerra leherrarazi zuen.

Sarajevoko Atentatua eta Gerraren Leherketa

Europako estatuen artean tentsio handiak zeuden hainbat lekutan: Marokon eta Bosnian, esaterako.

1914ko ekainaren 28an, Austria-Hungariako tronuko oinordeko Franz Ferdinand hil zuten Sarajevon. Austria-Hungariak, Alemaniak babestuta, Serbiari eta Errusiari leporatu zien hilketa, eta ultimatum gogorra bidali zion Serbiari. Serbiak atzera bota zuen. Austria-Hungariako tropek Serbia inbaditu, eta gerra deklaratu zioten Errusiari,...

Euskal Pizkundea: Literatura Proiektu Nazionala

Euskal Pizkundearen garaian olerkigintzak bultzada handia izan zuen, euskal hizkuntza eta literatura jasoa sustatuz. Testuinguru abertzalearen eraginez, folklore hutsa gainditu eta literatura proiektu nazional baten parte bihurtu zen.

• Hizkuntzaren lanketa: Lanketa zorrotza egin zen, erdal maileguak baztertuz eta hizkuntza garbiago eta kultuagoa garatzeko ahalegin berezia eginez. Adierazkortasuna eta estilo jatorra lantzea izan zen helburua.
• Forma eta musikalitatea: Olerkigintzan ahapaldi laburrak eta erritmo musikala nabarmentzen ziren. Errimen zaintza eta baliabide erritmiko ezberdinak erabiliz, formari garrantzi handia eman zitzaion.
• Gai nagusiak: Sinbolismoa eta existentzialismoa gailendu ziren;

1. Izaki bizidunen definizioa

Biosfera: Lurrean bizi diren izaki bizidun guztien multzoa da.

Ezaugarriak: Gai organikoz eta inorganikoz osatuta daude, eta hiru bizi-funtzio nagusi dituzte: elikatzea, erlazionatzea eta ugaltzea.

2. Bizitzaren kimika

Bioelementuak: Karbonoa, hidrogenoa, nitrogenoa eta oxigenoa dira elementu nagusiak.

Konposatu motak:

• Gai inorganikoak: Ura eta gatz mineralak.
• Gai organikoak: Gluzidoak, lipidoak, proteinak eta azido nukleikoak (DNA).

3. Bizi-funtzioak

• Elikadura:
  • Autotrofoak: Landareak, algak eta zenbait bakterio.
  • Heterotrofoak: Animaliak, onddoak eta zenbait mikroorganismo.
• Erlazioa: Izaki bizidunak ingurunearekin harremanean daude.
• Ugalketa:
  • Asexuala: Organismo bakar batek parte hartzen du.
  • Sexu bidezkoa: Bi organismok parte

GAIA: GOI PALEOLITOA

Goi Paleolitoa Europan (40.000 - 11.500 BP)

Goi Paleolitoaren Kronologia eta Eztabaidak

Goi Paleolitoaren hasiera Würm II eta III aldiekin bat dator (37.000-35.000 BP). Garai honetan, epelago eta hezeago oszilazio batzuk agertu ziren (Arcy, Paudorf). Honek honako industriak ekarri zituen:

• Perigordiar eta Aurignaciar industriak (35.000-21.000 BP).
• Azkenik, Solutriar kultura (20.000-17.000 BP).

Würm IV-n (17.000-11.800 BP), klima hobetu egin zen, hezetasuna igo eta basoak ugaritu ziren, eta Madeleine aldia hasi zen (17.000-11.000 BP).

Klima Aldaketak eta Ondorioak

Itsas-maila duela 20.000 urte 100 m beherago zegoen. Erregresioek eta transgresioek eragina izan zuten; hori dela eta, Goi Paleolitoko aztarnategi asko ur azpian daude....

Ekialdeko produktuen merkataritza (XV mendea)

4. Ekialdeko produktuen XV. mendeko merkataritzak (espeziak, zeta...) garrantzi handia izan zuen. 1453ean, Otomandar Inperioak Konstantinopla konkistatu eta Mediterraneo gaineko kontrola sendotu zuen. Portugalek eta Gaztelak Ozeano Atlantikoa esploratu zuten Indiarako merkataritza-bide alternatibo bat aurkitzeko. Itsas espedizioek nabigazio teknikak sustatu zituzten; instrumentu berriak garatu ziren (iparrorratza, astrolabioa...) eta itsasontzien orientazioa hobetu zen. Karabela bilakatu zen ontzi egoki eta eraginkorra.

Nabigazio teknikak eta merkataritza-monopolioa

• Instrumentuak: iparrorratza, astrolabioa eta bestelako instrumentuak nabigazioan eragina izan zuten.
• Ontziak: karabela ontzia nabarmendu

Giza Eskubideen Balioak eta Ezaugarriak

Giza eskubideak oinarrizko printzipio eta arauetan finkatzen dira, pertsona guztien duintasuna eta ongizatea babesteko.

Balio Nagusiak

Hauek dira giza eskubideen oinarrian dauden balioak:

1. Askatasuna: Giza borondatearen eta duintasunaren zati garrantzitsua da. Gure nahiaren aurka zerbait egitera behartuta egoteak giza espiritua hondatzen du.
2. Besteenganako errespetua: Norbait ez errespetatzeak haren indibidualtasuna eta duintasuna ez direla baloratzen adierazten du.
3. Diskriminazio eza: Berdintasunak esan nahi du ez ditugula pertsonak haien ezaugarriengatik epaitu behar.
4. Tolerantzia: Intolerantziak ezberdintasunarekiko errespetu falta adierazten du.
5. Justizia: Pertsonek, duintasunean berdinak direnez, tratu zuzena

Primo de Riveraren Diktadura (1923-1930)

Krisi garaian, Miguel Primo de Riverak estatu-kolpe bat eman zuen, aberria politikari profesionalengandik libratzeko aitzakian. Alfontso XIII.aren babesa jaso zuen, Konstituzioa (1876) bertan behera utzi, Gorteak desegin, eta Alderdi politiko zein sindikatuak debekatu zituen. Marokoko gerrarekin amaitu zuen, eta oparotasun ekonomikoaren (20. hamarkada) aldia izan zen.

1. 1927tik aurrera, gizarte sektore batzuk kritikatzen hasi ziren: intelektualak, ikasleak, nazionalistak, langileak…
2. 1929an, jendearen aurkakotasuna ikusirik, Alfontso XIII.ak babesa emateari utzi zion.
3. 1930ean diktadoreak dimititu egin zuen. Erregeak gobernu berri bat osatzeko agindua eman zuen, 1876ko konstituzioa berrezarriz eta hauteskundeak