Txomin aguirre: ondarruan 1864-1920, 3 liburu: auñamendiko Lorea(1897), kresala(1906) eta garoa(1912) euskal letren munduan, aurrerapen asko egin zituen.

Kirikiño: mañarian 1866-1929, 2 liburu: anton berakatz(1914) abarrak(1918)1. Mundu gerra kronika. Euzkadi egunkarian. Herriko hizkera, idazkera ezerrazak, irudi aberatsak. bizkaian euskaltzaletasuna indartu egin zuen.

Pizkundea: XX. Mende hasieran Euskal kultura sustatzeko ahalegin handiari deritzo.

Pizkundea gertatu zen aldaketa sozioekenomikoengatik.

Egoera sozioekonomikoa: Industrializazioa, langileen mugimendua, tradizioekin haustura, abertzaletasunak indarra hartu eta kulturari bultzada eman.

Gertaerak: industrializazioa… eta gerraurea(Euskal Irakaskuntzaren hastapenak, Euskalgintzaren...

Menderakuntza: Definizioa eta Menderagailuak

Menderakuntza: Perpaus bat beste baten barruan txertatzean datza. Perpaus mendekoa esaten zaio, eta perpaus nagusiaren osagai bilakatzen da. Menderakuntzan menderagailuak erabiltzen dira. Menderagailuak aurrizkiak, atzizkiak edo aditzaren alboan jarritako hitzak dira.

Perpaus Osagarriak

Perpaus Osagarriak: ‘Zer?’ galderari erantzuten diote eta objektu funtzioa betetzen dute gehienetan.

Adierazpen-perpaus Osagarriak

Adierazpen-perpaus arruntak dira, baina perpaus nagusi baten mende daude.

• Aditz jokatuekin: -(e)la, -(e)nik
• Aditz jokatugabeekin: -t(z)ea (baiezkoa), -t(z)erik (ezezkoa)

Aginte-perpaus Osagarriak

Aginte-perpaus arruntak dira, baina perpaus nagusi baten mende daude. Aditza baiezkoa zein ezezkoa...

Ahalera

1. Gure lagunek ezin dezakete/zezaketen/lezakete ezer egin, guk ez badiegu.
2. Gu ohera goiz joan gaitezke/gintezkeen/gintezke, baina ez dugu nahi.
3. Zuek (niri) dei zakizkidakete/zenkizkidaketen/zenkizkidake ortera, baina niri...
4. Bizikleta ekartzea ahaztu egin zait... diezadakete/ziezadaketen/liezadekete (niri)?
5. Aizu, Mikel, hurbil diezaieke/zeniezaiekeen/zeniezaioke hor dagoen liburu hori?
6. Botika horrek kalte egin diezazuke/ziezazukeen/liezazuke.
7. Guri bila etor dakiguke/zekigukeen/lekiguke zure ama, goizeko...
8. Zure lagunei azterketako data ahaztu dakieke/zekiekeen/lekieke, apuntatzen ez badute.
9. Ikasleei esan diezaiedake/niezaieken/niezaieke (nik) azterketako nota?
10. Zuek ni utz nezakezue/nintzakezuen/nintzakezue bakean, mesedez?
11. Nire amak zu kotxez eraman

Antigenoak eta Antigorputzak

Definizioak eta Ezaugarriak

Antigenoak: Gorputzera sartzen diren molekula ezezagunak dira, immunitate-erantzuna sortzen dutenak.

Antigorputzak: Serumean, ehun linfoidetan eta zelula batzuen azalean dauden glukoproteinak dira. Immunoglobulina (Ig) edo gamma-globulinak ere esaten zaie. Antigenoak molekula nahiko handiak dira eta aske egon daitezke edo izaki bizidun bati lotuta. Antigorputzek, berriz, Y-itxura dute eta antigenoarekin lotzeko bi elkargune berdin dituzte.

B Linfozitoen Funtzioa

B linfozitoak lipidoen, proteinen eta gluzidoen antigenoak ezagutzeko gai dira, eta erantzun humoralaren arduradunak dira. Antigeno bat dagoenean, antigorputzak sortzen dituzte. Antigeno espezifikoarekin lotzen badira, ugaldu eta azpipopulazioak...

Zer da Materia?

Materia espazioan tokia hartzen duen eta masa duen guztia da. Ura, zura, airea, etab. materia dira.

Gorputza eta Sistema Materiala

• Gorputza: Muga zehatzak dituen materiari deritzo (adibidez, kutxa, liburua).
• Sistema materiala: Muga zehatzik ez duen materiari deritzo. Sistema material batzuekin gorputzak egin daitezke; adibidez, puxika puzten dugunean, aireak puxikaren mugak hartzen ditu.

Zientzia eta Materiaren Azterketa

Zientziak munduan gertatzen dena arrazoiaren bidez azaltzea du helburu. Materiaren kasuan, bi alderdi ditugu: alderdi kimikoa eta alderdi fisikoa.

Kimika eta Fisika Materia Aztertzen

• Kimika: Materiaren eraketari eta haren izaerari eragiten dieten aldaketak aztertzen ditu. Adibidez, ura nolakoa den, zein elementu kimikoz

Narrazioaren Elementuak eta Argudio Motak

Narrazioaren Elementuak

2. Ekintzak: Argumentuaren Oinarria

Narrazioaren nondik-norakoa. Ekintza, istorio eta pasadizoen multzoak osatzen du narrazioaren argumentua.

3. Gaia: Autorearen Mezua

Aditzera eman nahi zaiguna; hau da, ekintzen azpian autoreak ezkutatzen duen intentzioa edo mezua.

4. Ikuspuntua edo Fokalizazioa (Narratzailea)

Barruko Ikuspuntua duten Narratzaileak

• Protagonista: Pertsonaietako bat izanik, beroni gertatzen zaiona ezagutu eta kontatuko digu. Istorioan inplikatuta egongo da.
• Protagonista Anitzak: Pertsonaia bakar baten ordez, hainbat pertsonaia dira gertaerak, arrazoiak eta iritziak kontatzen dizkigutenak.
• Lekukoa: Gainerako pertsonaien ekintzak ikusi eta kontatuko dizkiguna.

Kanpoko Ikuspuntua

Epitelio-ehuna

• Ezaugarriak

  • Zelulak elkarren ondoan jartzen dira.
  • Zelularteko substantziarik ez dago.

• Kokapena

  • Gorputzaren kanpoaldean.
  • Organoen kanpoaldean eta barrualdean.

• Motak

  • Estaldura-epitelioa

    • Zelula-geruza bakar batez (adibidez, kapilarren pareta) edo hainbat zelula-geruzaz (adibidez, azal-epitelioa) osatuta dago.
    • Babes-funtzioa du.

  • Guruin-epitelioa

    • Substantziak jariatzen ditu guruinetan.
    • Bi guruin mota daude:
      • Guruin exokrinoak: kanpoaldera jariatzen dituzte substantziak.
      • Guruin endokrinoak: odolera hormonak jariatzen dituzte.

Ehun konektiboa

Oharra: Jatorrizko testuan "Guruin epitelioa" izenburupean zegoen atal hau, baina ehun konektiboaren ezaugarriak deskribatzen ditu.

• Ezaugarriak

  • Zelularteko substantzia ugari (proteina-zuntzak, adibidez) ditu.

• Kokapena

  • Gorputz

Askotan Aipatu dugun moduan, Platon dualista zen, bere ideia eta teoria nagusiak bi Elementu nagusitan bereizten zituen. Ezaguna dugu bere “ideien teoria”, hala Ere, beretsua den beste bat plazaratu zuen, “Arimaren teoria”. Bigarren teoria Hau ideien teoriarekin alderatuz, erlazio zuzen bat dutela esan genezake: argi Dago, batetik, arima ideien munduarekin erlazionatu dezakegula biak baitira Materiagabeko kontzeptuak; bestetik, gorputzaren alde fisikoa dugu, gorputza, Ukitu eta sentitu dezakeguna eta mundu sentigarriarekin bat datorrena.

                Aipatutako bi elementu hauek, Arima eta gorputza, gizakion osagaiak dira, beraz, Platonen ustez gizakia duala Da. Lehenengo elementua, arima, materiagabea da eta Platonek

Lotura Kimikoen Sarrera

Lewis eta Zortzikotearen Araua

Lewis: Metodologia bat garatu zuen balentzia elektroiak modu sinplean irudikatzeko.

Zortzikotearen araua: Atomoek azken geruza 8 elektroiez inguraturik egoteko joera dute, horregatik ematen dira lotura kimikoak. Azken geruzako elektroiak dira loturan parte hartzen dutenak.

Indarrak eta Energia Loturetan

Distantzia txikitu ahala, atomo bakoitzak bestearen gainean indarra eragiten du; atomoen distantzien araberakoa da indarra.

• F_a: Atomoen artean sortutako loturaren araberakoa.
• F_r: Hodei elektronikoen elkarekintzaren ondoriozkoa.
• E_p kontuan hartu daiteke indar hau neurtzeko.

Paulingen postulatuak

• Bi atomoek elektronegatibotasun ezberdina (>1,7) badute; lotura ionikoa.
• Biek elektronegatibotasun altua

Euskarazko Aditzak: Azalpen Erraza eta Adibideak

Euskarazko aditz-sistemak ulertzea zaila izan daiteke hasieran, baina oinarrizko kontzeptuak ikasiz gero, askoz errazagoa egingo zaizu. Atal honetan, aditz-mota nagusiak eta haien erabilerak aztertuko ditugu, adibide argiekin.

NOR-NORK Aditzak

NOR-NORK aditzetan, subjektuak (nork) ekintza burutzen du objektu zuzen baten gainean (nor). Hona hemen adibide batzuk, pertsona ezberdinetan:

• Zuk ni nauzu.
• Nik zu zaitut.
• Zuk gu gaituzu.
• Nik zuek zaituztet.
• Hark ni nau.
• Hark zu zaitu.
• Hark gu gaitu.
• Hark zuek zaituzte.
• Zuek ni nauzue.
• Guk zu zaitugu.
• Zuek gu gaituzue.
• Guk zuek zaituztegu.
• Haiek ni naute.
• Haiek zu zaituzte.
• Haiek gu gaituzte.
• Haiek zuek zaituztete.

NOR-NORI Aditzak

NOR-NORI aditzetan, ekintza nork jasotzen...