Koordinazio-sistema: Nerbio eta Endokrino Sistema
Koordinazio-Sistema: Informazioa eta Erantzunak
Gizakiak, beste izaki bizidun bezala, informazioa jasotzeko eta erantzunak prestatzeko gai dira. Horretarako, koordinazio-sistema beharrezkoa da inguruneko aldaketak hautemateko, aztertzeko eta erantzun egokiak emateko.
Koordinazio-Sistemaren Motak
- Nerbio-Sistema: Nerbio-ehunez osatuta, erantzun azkar eta laburrak ahalbidetzen ditu. Nerbio-bulkaden bidez eragiten du.
- Sistema Endokrinoa: Guruin endokrinoz osatuta, erantzun motelagoak eta iraunkorragoak eragiten ditu. Hormonen bidez eragiten du, odolean zehar mugituz zelula edo organoetara.
Koordinazio-Sistemaren Osagaiak
- Hartzailea: Estimuluak hauteman eta nerbio-guneetara igortzen ditu. Zentzumen-organoak hartzaileak dira, gorputzaren barruko zein kanpoko estimuluak hautematen dituzte.
- Nerbiogunea: Hartzaileek igorritako informazioa jasotzen eta prozesatzen duen organoa. Erantzuna prestatu eta organo efektoreetara igortzen du.
- Efektorea: Erantzuna ematen du. Bi mota daude:
- Giharra: Erantzun motorra sortu eta mugimendua eragiten du.
- Guruina: Erantzun jarraitzailea sortzen du.
Nerbio-Sistemaren Osagaiak
Nerbio-sisteman bi zelula-mota nagusi daude:
Neurona
Neuronak seinaleak jasotzeko eta igortzeko gai dira. Seinaleak nerbio-bulkaden bidez igortzen dira, beti norabide berean mugituz. Dendrita batean sortzen da uhin elektriko ahul gisa, neurona osoan zehar ibiliz eta axoian zehar ateraz. Neuronak ez dute elkar ukitzen, eta sinapsia dago beraien artean. Sinapsian, neurona presinaptikoaren axoiaren azken adarren eta beste neurona postsinaptikoaren dendriten edo zelula-gorputzaren artean, neurotransmisoreen bidez igortzen da nerbio-bulkada. Axioaren muturrera iritsi eta neurotransmisoreak eremu sinaptikoan askatzen dira. Han, neuronaren dendritaren mintza lortzen dute, eta horren ondorioz neurona horrek beste nerbio-bulkada bat abiarazten du.
Neuronaren Mota
- Sentimen-neuronak: Informazioa nerbio-zentraleraino eramaten dute.
- Neurona motorrak: Informazioa nerbio-sistema zentraletik efektoreetaraino bidaltzen dute.
- Elkartzea neuronak (interneuronak): Nerbio-sistema zentralaren osagaiak dira.
Glia-zelulak
Neuronak babesten, isolatzen eta elikatzen dituzten zelulak dira. Nagusienak astrozitoak eta Schwann-en zelulak dira. Astrozitoek neuronak elikatzen dituzte.